Ăn ở với nhau như vợ chồng mà không có hôn thú (cohabitation) đang là hiện tượng khá phổ biến tại Mỹ này, chiếm 7 phần trăm của tổng số người lập gia đình (U.S.Bureau of the Cencus, 1998). Hiện tượng đó đã từng xảy ra nhan nhản ở Việt Nam cách đây trên 25 năm, thời mà người Mỹ gọi là Chiến tranh Việt Nam. Thời đó quân nhân, công và tư chức Mỹ đến Việt Nam, đa số “độc thân tại chỗ”, nên thường ăn ở già nhân nghĩa non vợ chồng với một số phụ nữ Việt. Sản phẩm còn tồn tại đến bây giờ, người Việt mình gọi là “con lai”, còn ông bạn Mỹ nói “Amerasians”, né chữ Việt Nam.
Không biết lịch sử có trớ trêu không mà tái diễn tréo cẳng ngỗng trong cảnh đồng sàng dị mộng, già nhân nghĩa non vợ chồng, giữa hai cựu thù Washington và Hà Nội trong Thương ước vừa được 2 phối ngẫu nửa mùa ký, đang chờ 2 ông Chánh lục bộ, Quốc hội 2 bên phê chuẩn. Ông chồng hờ mắt xanh, mũi lõ, tóc màu râu bắp, bây giờ không phải là chú GI hay người lính chiến của phim Combat hơn một phần tư thế kỷ trước. Bà vợ hờ không phải là cô gái quê xin làm người giúp việc phòng (Chambermaid, ôsin) khi xưa nữa. Trái lại, cặp vợ chồng hờ nay là trai tứ chiếng, giàu mạnh nhứt hoàn cầu, và gái giang hồ vừa chôn chồng xã hội chủ nghĩa, mồ vừa xanh cỏ.
Sau thương ước, cặp vợ chồng hờ dị tộc nầy sẽ chung giường mà khác mộng. Mộng của hai người thì nhiều, nhưng tạm gói gọn trong hai giấc mộng lớn tiêu biểu để làm nổi bật sự khác nhau mà hai người đều giấu lẫn nhau như giấu dao lá liễu để phòng thân vậy.
Theo phép “nịnh đầm, phụ nữ trước nhứt”. Độc chiêu của cô gái giang hồ Hà Nội được mô tả đầu tiên. Thương ước lẽ ra được ký một năm trước đây tại Tân Tây Lan có Tổng Thống Mỹ và Thủ Tướng VNCS chứng kiến. Đình hoãn lại một năm, VNCS cố ý để dọn mình, để tìm thế tránh né độc chiêu của Mỹ. Nói một cách cụ thể, làm sao Đảng vẫn còn chủ trị và Quốc doanh vẫn còn chủ đạo trước ý đồ dân chủ hóa và tư nhân hóa của Mỹ. Đó là cách uốn mình qua ngõ hẹp trong thoái trào cách mạng mà CSVN thừa kế của các Đảng tiền thân, Đông dương Cộng sản đảng, đảng Lao động trước kia.
Hơn ai hết, CSVN tự biết mình không thể còn cầm quyền, còn cai trị được nước Việt Nam nếu không độc tài toàn diện; tức là áp dụng một chính sách khống chế mọi sinh hoạt của nhân dân (totalitarianism); chỉ có đảng Cộng sản kiểm soát xã hội; không chấp nhận đối lập dưới mọi hình thức.
Trong khi đó căn bản chính trị của Mỹ là dân chủ, quyền hành thuộc toàn dân, đa đảng hay ít nhất cũng lưỡng đảng. Đó là khắc tinh của Cộng sản như nước với lửa, mặt trời và mặt trăng; chỉ có một mất một còn chớ không có cách gì đổi mới hay đổi màu liên hiệp hoặc hòa hợp được.
CSVN cũng biết rõ qua kinh nghiệm từ khi được gỡ cấm vận, bình thường bang giao, diễn tiến hòa bình đã làm rệu rã tinh thần, lũng đoạn hàng ngũ đảng ra sao. Thương ước, trong chiều hướng đó, không phải là hôn ước của cuộc hôn nhơn thực tại (marriage de fait) mà là một giấy khai tử cuộc đời cô gái giang hồ xã hội chủ nghĩa. Sau thương ước, diễn tiến hòa bình sẽ trở thành sự tràn ngập dân chủ, tự do từ trong chí ngoài đảng - trên nguyên tắc.
Một năm đình hoãn là để phân miếng, tìm cách tránh né độc chiêu của người chồng hờ Mỹ ấy. Việc dọn mình, uốm mình qua ngõ hẹp có thể được ghi nhận như sau: Sắp xếp lại báo chí để chặn họng chặn hầu đối lập. Họp “ủy ban trù bị” thông qua đề cương và báo cáo chính trị hầu Đại hội đảng chỉ có nhiệm vụ nhất trí theo thông lệ. Triệt tiêu hay ít nhứt lũng đoạn các phong trào nhân dân, tôn giáo vừa bằng bàn tay sắt vừa bằng bàn tay nhung (tăng cường các tổ chức do CS dựng lên, triệt hạ các tổ chức nhân dân thuần túy). Cho nhân dân ăn chơi, du hí thả dàn để che lấp nỗi thống khổ, nghèo đói, bất công là động lực làm chánh trị. Một người bạn tôi đã từng về thăm con mỗi năm, tâm tình rằng sự dọn mình của CSVN trước thương ước khá kỹ; phải mất nhiều năm mới hy vọng lung lay chế độ nổi. Đúng, CSVN phải chuẩn bị kỹ, nếu không, dân chủ vào, đảng trị phải xách nóp vô bưng lại. Cái gì CSVN có thể tương nhượng chớ điều 4 Hiến pháp, định chế quyền độc trị của CSVN, là điều kiện tiên quyết, đừng có ảo tưởng họ sẽ tương nhượng dễ dàng.
Ngoài giáo điều đảng phải chủ trị và độc trị về chính trị, CSVN phải bám cho kỳ được nguyên tắc quốc doanh phải là chủ đạo nền kinh tế; tức nhà nước phải sở hữu phương tiện, tài nguyên và dịch vụ trong sản xuất. Đó là cái xương sống thứ hai bên cạnh xương sống đảng độc trị của Cộng sản chủ nghĩa. Do vậy về kinh tế, CSVN dọn mình kỹ hơn.
Quốc doanh từ lâu là bộ máy kinh tài của Đảng và gần đây là bộ máy rửa tiền công của ngân sách thành tiền túi cho đảng viên tại quyền. Ai cũng biết nguyệt liễm của đảng viên đóng không đủ để cho ông Tổng Bí thư đảng “chiêu đãi” khách một ngày. Và chỉ có Trời mới biết ngân sách năm của đảng, thuộc bí mật quốc gia.
Mà ngân sách quốc gia - hàng năm các đại biểu nhân dân (đúng ra là đại biểu của đảng) giơ tay biểu quyết nhất trí thông qua y nguyên 100% - cũng không có mục, chương nào dành cho đảng cả.
Vậy tiền đảng xài - từ chi phí nhân viên, điều hành, công tác đến mật phí (tình báo, mua chuộc) - do và từ quốc doanh nạp là chánh yếu. Con số nầy không nhỏ hơn ngân sách quốc gia vì cái gì Nhà nước có là đảng có và có nhiều, tốt hơn là khác.
Quốc doanh gần đây còn là bộ máy rửa tiền công thành tư túi cho cá nhân đảng viên. Theo sự hiểu biết của nhiều dân làm ăn về Thủy sản, Seaprodex (Tổng Công ty Xuất khẩu hải sản Miền Nam) ngoài chi, chung chịu cho toàn bộ đảng đoàn Bộ Hải Sản, còn đài thọ mọi chi phí cho gia đình ông Mai Chí Thọ, mà người quản gia cấp bực là đại tá và gia đình một số viên chức hưu trong Bộ Chính trị. Gia đình ông Vũ Đình Liệu, Cựu Bí thơ Thành ủy HCM cũng ở trong danh sách ấy. Chi phí tư cho cá nhân và gia đình non 500 trung ương ủy viên đảng hưởng bổng lộc suốt đời trong nước chưa đủ, Quốc doanh còn phải “thanh” (tiếng VC; ta nói thanh toán) cho các chi phí ngoại lệ: con đi học ngoại quốc, gởi tiền ngoại quốc thủ thân khi có biến cố. Một sinh viên du học toàn thời cứ 4 tháng đóng cho trường college khoảng 1500 đô la học phí. Ăn ở, xe cộ, bảo hiểm, tiền túi phải thêm 1500 đô la nữa. 3000 mỗi sinh viên. Theo con số tự tìm hiểu, có trên 2000 sinh viên thuộc gia đình đảng viên đang du học ở Mỹ. Sáu triệu đô la trong 4 tháng, Quốc doanh đài thọ. Quốc doanh lỗ. Ngân sách quốc gia bù lỗ. Dân VN è cổ ra đóng thuế. Đảng có sao đâu.
Con số chi phí du học đó chả nhầm nhò gì; ba cái đồ lẻ tẻ! Tiền gởi đi ngoại quốc phòng thân rủi sập tiệm Cộng sản, mới kinh khủng. FBI và CIA chắc chắn biết nhưng cứ cười ruồi để đó. Của tào đổ âm ty mà. Chở củi về rừng như Marcos, như Suharto thôi. Vì không có số thống kê (chuyển ngân lậu làm sao thống kê, mọi chi phí đảng thuộc về bí mật quốc gia ở VNCS), nhưng nhận xét hiện tượng cũng có thể biết sự mất máu, chỉ tệ mạnh, đến mức nào.
(Còn tiếp 1 kỳ)
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình