Tháng trước khi viết về "Máu Nhuộm Mái Trường", tôi đã biết sẽ còn phải trở lại đề tài này. Tôi chỉ không ngờ nó đến quá sớm như vậy. Vụ 2 học sinh nổ súng tại Trung học Columbine ở Littleton, Colorado xẩy ra ngày 20-4. Đúng một tháng sau, cũng ngày 20, một học sinh mang súng bắn trong trường Trung học Heritage, ở Conyers, Georgia. Hai vụ này có liên hệ gì với nhau"
Về nội tình có khác. Vụ Columbine có 15 người chết, trong đó có hai hung thủ đã tự sát. Vụ Heritage chỉ có 6 người bị thương, còn hung thủ đã toan tự sát nhưng đã do dự không dám rồi bị tước khí giới. Ở Columbine hai học sinh võ trang cố ý giết người, còn học sinh ở Heritage chỉ bắn loạn chớ không nhằm giết một người nào. Nhưng có một sự liên hệ là nạn "bản sao con mèo", sự bắt chước lẫn nhau. Nạn này cũng không phải mới lạ trong lãnh vực tội phạm, nhưng khi nó lan đến tuổi vị thành niên vào cỡ học sinh Trung Học, hiển nhiên đất nước này đứng trước một vấn đề rất nghiêm trọng.
Chúng tôi vẫn nói các em nhỏ trong cỡ tuổi từ 11 đến 17 là lứa tuổi đã tự tạo được những tình cảm riêng tư trong nội tâm, lại sống trong một xã hội phát triển mạnh về vật chất, dễ bị ảnh hưởng bởi ngoại cảnh nên có những thúc đẩy hành động thiếu suy nghĩ, không có khả năng tự kiểm soát. Không có cách nào làm biến đổi ngay trong nhất thời một khung cảnh xã hội với nền văn hóa và tập quán đã hình thành từ lâu, nhưng người ta vẫn có thể có những biện pháp cấp thời để phòng ngừa những vụ nổ súng tại nhà trường. Không ai có ảo tưởng cho rằng nạn nổ súng tại nhà trường sẽ chấm dứt ngay, nhưng ít nhất người ta cũng có thể làm cho những bản sao con mèo khỏi xẩy ra liên tiếp. Kiểm soát súng là biện pháp ưu tiên cần phải làm.
Vụ nổ súng ở Trung học Columbine đã khiến công luận Mỹ làm áp lực để buộc đảng Cộng Hòa phải lùi bước nhiều lần trước những đề nghị xiết chặt thêm luật kiểm soát súng đem ra thảo luận tại Thượng Viện. Luật về súng đã có từ mấy năm nay, nhưng bây giờ là lúc phải bịt những lỗ hổng trong luật đó để súng không thể bán được dễ dàng. Chẳng hạn như trước đây, trong những cuộc triển lãm "hội chợ" súng, hay trong các tiệm cầm đồ người ta có thể bán súng mà không phải kiểm soát về thân thế người mua súng. Thượng nghị sĩ Cộng Hòa Larry Craig, hội viên trong Hội đồng Quản trị Hiệp hội Súng (NRA), đã lãnh đạo đa số Cộng Hòa đánh bại đề nghị sửa đổi luật. Nhưng sau có 5 Thượng nghị sĩ Cộng hòa phản đối ông Craig, nên rút cuộc luật sửa đổi được biểu quyết với số thăm quân bình 50/50. Thượng Viện có 55 Cộng Hòa và 45 Dân Chủ. Số thăm "hòa" đó đã trở thành "thắng" khi Phó Tổng Thống Al Gore, Chủ tịch Thượng Viện bỏ thêm một thăm quyết định, tức 51 thuận và 50 chống.
Sau vụ thắng lợi khít khao tại Thượng Viện, Tổng Thống Clinton và đảng Dân Chủ đã thôi thúc Hạ Viện chấp thuận các điều sửa đổi và còn muốn Hạ Viện biểu quyết thêm một điều khoản nữa là nâng số tuổi từ 18 đến 21 mới có quyền sỡ hữu và mua súng ngắn, súng tấn công bán tự động và những loại đạn có sức nổ mạnh. Ngoài ra một đạo luật về thiếu niên phạm tội có thể có điều khoản cho phép xử các vị thanh niên từ 15 tuổi phạm tội bạo động như xử người lớn, tức là kết án rất nặng. Các poll thăm dò dư luận cho thấy áp lực của dân chúng rất mạnh đòi phải có những luật khắt khe hơn để kiểm soát súng.
Ngoài súng, một yếu tố khác cũng tạo ra nạn bản sao con mèo là lãnh vực điện ảnh và báo chí. Về mặt này điều đáng chú ý là kỹ nghệ điện ảnh Hollywood đang có những biện pháp làm bớt những màn bạo động trong phim. Còn giới báo chí Mỹ đã đáp ứng rất mau lẹ trong việc thông tin. Về vụ nổ súng ở Trung học Heritage tuần trước, các đài truyền hình lớn của Mỹ đã không làm những bản tin đặc biệt kéo dài quá lố về chuyện xẩy ra. Các báo Mỹ cũng dè dặt, không làm tin lớn, phần đông chỉ loan tin vụ nổ súng Heritage bằng một tựa nhỏ ở trang đầu và nối tiếp bằng nhưng chi tiết đăng ở trang trong. Không có đạo luật nào bắt buộc họ phải tự chế như vậy, nhưng họ đều có một đạo luật không thành văn phải theo là luật đạo đức. Và mỗi cá nhân tùy theo lương tri và ý thức đều phải làm trong phần vụ của mình.
Nữ tài tử điện ảnh nổi tiếng Sharon Stone đã đem một súng shotgun và 3 súng ngắn của cô đến giao cho Cảnh sát và yêu cầu hủy bỏ chúng. Sharon Stone đã đóng phim "The Quick and The Dead", trong đó nàng là một nữ cao thủ bắn súng nhanh như chớp, thi đấu súng ngang tàng một cõi miền Tây hoang dã như các cao-bồi khác của một thời. Nàng đưa ra một tuyên bố như sau: "Thế giới của chúng ta đã thay đổi và con em chúng ta đang gập nguy hiểm. Tôi đã quyết định từ bỏ quyền có súng được ghi trong Hiến pháp để đổi lấy một sự an bình trong nội tâm vì đã làm được một việc đúng".
Stone còn kêu gọi những người khác hãy từ bỏ quyền mang súng, để ra thoát khỏi "cơn hãi hùng và phẫn nộ. Đất nước chúng ta đang đau khổ". Những ai đã xem cuốn phim "The Quick and The Dead" mới thấy hành động và lời nói của Stone thấm thía như thế nào.
Dân chủ không phải là một chế độ siêu việt. Nó có những lỗ hổng của nó. Nhưng Dân chủ là một chế độ có khả năng tự sửa chữa, vì nó cho phép mỗi cá nhân đóng góp vào sự sửa chữa đó. Tôi nghĩ nghệ sĩ và người viết văn chỉ là một, bởi vì đó là truyền thông, những người có môi trường giao tiếp với đại chúng.
Về nội tình có khác. Vụ Columbine có 15 người chết, trong đó có hai hung thủ đã tự sát. Vụ Heritage chỉ có 6 người bị thương, còn hung thủ đã toan tự sát nhưng đã do dự không dám rồi bị tước khí giới. Ở Columbine hai học sinh võ trang cố ý giết người, còn học sinh ở Heritage chỉ bắn loạn chớ không nhằm giết một người nào. Nhưng có một sự liên hệ là nạn "bản sao con mèo", sự bắt chước lẫn nhau. Nạn này cũng không phải mới lạ trong lãnh vực tội phạm, nhưng khi nó lan đến tuổi vị thành niên vào cỡ học sinh Trung Học, hiển nhiên đất nước này đứng trước một vấn đề rất nghiêm trọng.
Chúng tôi vẫn nói các em nhỏ trong cỡ tuổi từ 11 đến 17 là lứa tuổi đã tự tạo được những tình cảm riêng tư trong nội tâm, lại sống trong một xã hội phát triển mạnh về vật chất, dễ bị ảnh hưởng bởi ngoại cảnh nên có những thúc đẩy hành động thiếu suy nghĩ, không có khả năng tự kiểm soát. Không có cách nào làm biến đổi ngay trong nhất thời một khung cảnh xã hội với nền văn hóa và tập quán đã hình thành từ lâu, nhưng người ta vẫn có thể có những biện pháp cấp thời để phòng ngừa những vụ nổ súng tại nhà trường. Không ai có ảo tưởng cho rằng nạn nổ súng tại nhà trường sẽ chấm dứt ngay, nhưng ít nhất người ta cũng có thể làm cho những bản sao con mèo khỏi xẩy ra liên tiếp. Kiểm soát súng là biện pháp ưu tiên cần phải làm.
Vụ nổ súng ở Trung học Columbine đã khiến công luận Mỹ làm áp lực để buộc đảng Cộng Hòa phải lùi bước nhiều lần trước những đề nghị xiết chặt thêm luật kiểm soát súng đem ra thảo luận tại Thượng Viện. Luật về súng đã có từ mấy năm nay, nhưng bây giờ là lúc phải bịt những lỗ hổng trong luật đó để súng không thể bán được dễ dàng. Chẳng hạn như trước đây, trong những cuộc triển lãm "hội chợ" súng, hay trong các tiệm cầm đồ người ta có thể bán súng mà không phải kiểm soát về thân thế người mua súng. Thượng nghị sĩ Cộng Hòa Larry Craig, hội viên trong Hội đồng Quản trị Hiệp hội Súng (NRA), đã lãnh đạo đa số Cộng Hòa đánh bại đề nghị sửa đổi luật. Nhưng sau có 5 Thượng nghị sĩ Cộng hòa phản đối ông Craig, nên rút cuộc luật sửa đổi được biểu quyết với số thăm quân bình 50/50. Thượng Viện có 55 Cộng Hòa và 45 Dân Chủ. Số thăm "hòa" đó đã trở thành "thắng" khi Phó Tổng Thống Al Gore, Chủ tịch Thượng Viện bỏ thêm một thăm quyết định, tức 51 thuận và 50 chống.
Sau vụ thắng lợi khít khao tại Thượng Viện, Tổng Thống Clinton và đảng Dân Chủ đã thôi thúc Hạ Viện chấp thuận các điều sửa đổi và còn muốn Hạ Viện biểu quyết thêm một điều khoản nữa là nâng số tuổi từ 18 đến 21 mới có quyền sỡ hữu và mua súng ngắn, súng tấn công bán tự động và những loại đạn có sức nổ mạnh. Ngoài ra một đạo luật về thiếu niên phạm tội có thể có điều khoản cho phép xử các vị thanh niên từ 15 tuổi phạm tội bạo động như xử người lớn, tức là kết án rất nặng. Các poll thăm dò dư luận cho thấy áp lực của dân chúng rất mạnh đòi phải có những luật khắt khe hơn để kiểm soát súng.
Ngoài súng, một yếu tố khác cũng tạo ra nạn bản sao con mèo là lãnh vực điện ảnh và báo chí. Về mặt này điều đáng chú ý là kỹ nghệ điện ảnh Hollywood đang có những biện pháp làm bớt những màn bạo động trong phim. Còn giới báo chí Mỹ đã đáp ứng rất mau lẹ trong việc thông tin. Về vụ nổ súng ở Trung học Heritage tuần trước, các đài truyền hình lớn của Mỹ đã không làm những bản tin đặc biệt kéo dài quá lố về chuyện xẩy ra. Các báo Mỹ cũng dè dặt, không làm tin lớn, phần đông chỉ loan tin vụ nổ súng Heritage bằng một tựa nhỏ ở trang đầu và nối tiếp bằng nhưng chi tiết đăng ở trang trong. Không có đạo luật nào bắt buộc họ phải tự chế như vậy, nhưng họ đều có một đạo luật không thành văn phải theo là luật đạo đức. Và mỗi cá nhân tùy theo lương tri và ý thức đều phải làm trong phần vụ của mình.
Nữ tài tử điện ảnh nổi tiếng Sharon Stone đã đem một súng shotgun và 3 súng ngắn của cô đến giao cho Cảnh sát và yêu cầu hủy bỏ chúng. Sharon Stone đã đóng phim "The Quick and The Dead", trong đó nàng là một nữ cao thủ bắn súng nhanh như chớp, thi đấu súng ngang tàng một cõi miền Tây hoang dã như các cao-bồi khác của một thời. Nàng đưa ra một tuyên bố như sau: "Thế giới của chúng ta đã thay đổi và con em chúng ta đang gập nguy hiểm. Tôi đã quyết định từ bỏ quyền có súng được ghi trong Hiến pháp để đổi lấy một sự an bình trong nội tâm vì đã làm được một việc đúng".
Stone còn kêu gọi những người khác hãy từ bỏ quyền mang súng, để ra thoát khỏi "cơn hãi hùng và phẫn nộ. Đất nước chúng ta đang đau khổ". Những ai đã xem cuốn phim "The Quick and The Dead" mới thấy hành động và lời nói của Stone thấm thía như thế nào.
Dân chủ không phải là một chế độ siêu việt. Nó có những lỗ hổng của nó. Nhưng Dân chủ là một chế độ có khả năng tự sửa chữa, vì nó cho phép mỗi cá nhân đóng góp vào sự sửa chữa đó. Tôi nghĩ nghệ sĩ và người viết văn chỉ là một, bởi vì đó là truyền thông, những người có môi trường giao tiếp với đại chúng.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình