Hỏi (Trần H.Q): Trong các vụ án hình sự, nếu công tố viện không trưng dẫn được bằng chứng trực tiếp để giúp bồi thẩm đoàn buộc tội bị cáo mà chỉ đưa ra những bằng chứng gián tiếp, dựa vào các dự kiện mơ hồ, không rõ ràng và cuối cùng nếu vì thành kiến bồi thẩm đoàn đã buộc tội các bị cáo thì ông nghĩ sao về vấn đề đó.
Xin ông cho biết ý kiến về vụ án tại Tối Cao Pháp Viện NSW mà ông Ngô Cảnh Phương và một vài người Việt khác đang bị xét xử. Cá nhân tôi đã theo dõi vụ án từ đầu đến cuối qua báo chí. Cho tới giờ phút này tôi chẳng thấy có bằng chứng nào rõ ràng để buộc tội các bị cáo đó.
Trả lời: Trước khi trả lời câu hỏi mà ông đã nêu lên, tôi xin nhấn mạnh cho ông biết rằng đây là một vụ án đại hình và đang được xét xử tại Tối Cao Pháp Viện nên vấn đề đưa ra ý kiến hoặc nhận xét về việc các bị cáo có tội hay không là một vấn đề, theo luật pháp, cá nhân tôi không thể đưa ra bất cứ nhận định nào trong lúc này được.
Việc các bị cáo người Việt có tội hay không tùy thuộc vào phán quyết của bồi thẩm đoàn vì đây là một vụ án được xét xử bởi bồi thẩm đoàn. Riêng cá nhân tôi, tôi chỉ có thể trả lời cho ông về phần thứ nhất trong câu hỏi mà ông đã nêu lên liên hệ đến bằng chứng dựa vào sự kiện, hoặc bằng chứng gián tiếp mà công tố viện đã trưng dẫn trong tiến trình xét xử để xét xem liệu việc bồi thẩm đoàn dựa vào các bằng chứng này để luận tội thì có công bằng cho các bị cáo hay không"
Trước khi đề cập đến vấn đề này, thiết tưởng chúng ta cần phải định nghĩa thế nào là "bằng chứng sự kiện" (circumstancial evidence)" Bằng chứng sự kiện là những bằng chứng gom nhặt không phải từ những nhân chứng chứng kiến trực tiếp được các sự kiện, mà do "sự suy đoán" (inference, or deduction) dựa vào những "lời khai hữu thệ trước tòa" (testimony) của các nhân chứng liên hệ đến các sự kiện hoặc tình huống mà trong đó tội phạm đã xảy ra.
Bằng chứng sự kiện vì thế, có thể nói là, trái nghịch với "bằng chứng trực tiếp" (direct evidence). Một khi bằng chứng trực tiếp được trưng dẫn để chứng minh về một sự kiện của vấn đề thì sự liên hệ của bằng chứng đối với tội lỗi của bị cáo không còn gì để tranh cãi. Ví dụ; công tố viện trưng dẫn bằng chứng là X đã thấy Y đâm chết Z. Tuy nhiên, nếu X đưa ra lời khai hữu thệ trước tòa rằng đương sự chứng kiến Y cầm dao đứng bên xác chết của Z, thì đây là bằng chứng sự kiện đối với tội lỗi mà bị cáo gây ra. Bằng chứng dựa vào sự kiện này có thể được suy đoán và giải thích theo nhiều cách khác nhau, và việc tin theo một cách giải thích nào đó còn tùy vào các yếu tố bao gồm những bằng chứng khác được trưng dẫn trong tiến trình xét xử. Tuy nhiên việc chấp nhận các bằng chứng sự kiện là một vấn đề không gặp quá nhiều trở ngại.
Trong vụ Walton v R (1989), trong vụ này Walton bị cáo buộc tội giết chết người phối ngẫu ngoại hôn trước đây của đương sự, lorraine, để lấy tiền bảo hiểm. Vào lúc xảy ra án mạng, Walton đang sống với tình nhân của mình. Công tố viện không trưng dẫn được nhân chứng chứng kiến được việc Walton giết Lorraine. Tuy nhiên công tố viện đã trưng dẫn các bằng chứng như sau:
Walton tin rằng đương sự sẽ nhận được tiền của công ty bảo hiểm nếu Lorraine chết. Đồng thời cũng có bằng chứng chứng minh Walton tin rằng đương sự sẽ được quyền nuôi dưỡng các đứa con của hôn phối nếu Lorraine chết. Walton đã thú nhận với tình nhân của ông ta rằng đây chính là hai nguyên nhân thúc đẩy ông ta giết chết Lorraine. Walton thú nhận với tình nhân rằng ông ta có ý định giết Lorraine. Walton kể cho tình nhân của ông rằng ông đặt kế hoạch để nhữ (lure) Lorraine vào nơi hẹn và giết Lorraine. Để thực hiện kế hoạch này, Walton đã gọi điện thoại sắp xếp để gặp Lorraine vào ngày giờ ấn định (ngày giờ này trùng hợp với ngày giờ Lorraine bị giết [coincided with the time and date when Lorraine was killed]).
Các nhân chứng đã nghe lén được (overheard) Lorraine nói chuyện điện thoại và sắp xếp để gặp Walton tại địa điểm và ngày giờ trùng hợp với bằng chứng được trưng dẫn bởi công tố viện. Sau lần gọi điện thoại đó, Lorraine đã cho các nhân chứng biết là cô ta tin tưởng rằng mục đích của buổi hẹn là để cho cô ta chọn quà Giáng Sinh. Lorraine cũng đã cho các nhân chứng biết rằng cô ta có ý định làm đúng theo sự sắp đặt của Walton là đi xuống phố và gặp Walton vào ngày giờ đã định. Sau đó xác của Lorraine đã được tìm thấy sau ngày giờ hẹn với Walton. Người ta tìm thấy một vé xe buýt trên người Lorraine có ngày giờ và lộ trình cho thấy là Lorraine đã mua vé từ nhà để đi đến điểm hẹn như đã được sắp đặt bởi Walton.
Sau khi Lorraine bị giết, Walton đã thú nhận với tình nhân của mình rằng ông ta đã thực hiện kế hoạch giết Lorraine. Sau đó người tình của Walton bèn báo cho cảnh sát biết địa điểm mà xáx chết của Lorraine được tìm thấy vì Walton nghĩ rằng công ty bảo hiểm sẽ không trả tiền cho đương sự nếu họ không kiếm được xác của Lorraine.
Vào lúc xử án, Walton đã từ chối là đương sự không bao giờ đặt kế hoạch, hoặc giết, hoặc thú nhận là đã giết Lorraine. Sau đó công tố viện phải trưng dẫn toàn bộ bằng chứng liên hệ đến án mạng này. Việc Walton tự thú nhận đã hội đủ yếu tố cần thiết để truy tố đương sự. Tuy nhiên, sự thú nhận này được tranh cãi vì chỉ có một nhân chứng đối với sự thú nhận đó. Đó là người tình của Walton và cũng là kẻ đồng lõa. Điều này có nghĩa là vị thẩm phán tọa xử (trial judge) có nhiệm vụ phải lưu ý bồi thẩm đoàn đối với những lời khai của cô tình nhân và phải hướng dẫn bồi thẩm đoàn đối với những bằng chứng khác để xác quyết bằng chứng do cô tình nhân đưa ra.
Không có một sự nghi ngờ nào khi kết hợp toàn bộ bằng chứng nêu trên để kết tội Walton giết Lorraine. Tuy nhiên, vẫn còn rất nhiều khe hở trong các bằng chứng được trưng dẫn bởi công tố viện mà bồi thẩm đoàn phải suy đoán dựa trên toàn bộ bằng chứng được trưng dẫn. Liệu cú điện thoại mà Lorraine cho rằng Walton đã gọi cho nàng có đúng là Walton đã gọi hay không" Liệu bồi thầm đoàn có bị bó buộc đối với sự hướng dẫn của vị thẩm phán tọa xử trước khi đưa ra phán quyết của họ hay không" Mặc dầu Walton bị kết tội nhưng Tối Cao Pháp Viện Liên Bang đã không đồng nhất trong việc chấp nhận một số bằng chứng trong vụ án này. Tòa đã không cho phép bồi thẩm đoàn cho rằng Walton là người đã gọi điện thoại mà chỉ cho phép bồi thẩm đoàn có quyền suy đoán Walton là người đã gọi điện thoại cho Lorraine.
Trên đây là một vụ án liên hệ đến bằng chứng sự kiện được nêu lên để ông thấy được rằng trong một vài trường hợp những bằng chứng sự kiện vẫn được công tố viện trưng dẫn để buộc tội bị cáo. Nói đến bằng chứng sự kiện, chúng ta còn rất nhiều chi tiết khác cần phải được đề bàn thảo. Tuy nhiên, trong phạm vi bài báo này chúng tôi không còn cách nào khác hơn là tạm chấm dứt ở đây.
Luật Sư Lê Đình Hồ
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình