Hỏi (Ông Trần N.T.): Tôi đến Úc tính đến nay đã hơn 18 năm. Cách đây gần 7 năm tôi đã về Việt Nam kết hôn. Sau đó tôi đã bảo lãnh vợ tôi đến Úc. Sau thời gian chung sống hơn 5 năm, chúng tôi đã có với nhau 2 cháu gái 4 và 3 tuổi. Tuy nhiên, vì quan niệm sống không hợp nhau nên chúng tôi hiện đang sống ly thân.
Chúng tôi đã ký giấy tờ chia toàn bộ tài sản, riêng tôi tôi phải cấp dưỡng cho 2 đứa con nhỏ của tôi, mặc dầu hai cháu chẳng được hưởng bao nhiêu trong số tiền hàng tháng đó, vì kể từ ngày sống ly thân và trả tiền nuôi con tôi chẳng thấy vợ tôi mua sắm gì cho các cháu cả, thậm chí còn ăn mặc bê bối hơn xưa rất nhiều.
Khi chia tài sản, chúng tôi đã thỏa thuận về phần chia là tôi lấy 40% và vợ tôi lấy 60%, ngoài ra tôi được quyền thăm 2 đứa con của tôi hàng tuần vào ngày Thứ Bảy từ 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều. Vì phải làm việc full-time nên tôi không thể thăm nhiều hơn được.
Gần đây tôi nhận được giấy tờ tống đạt từ văn phòng luật sư của vợ tôi, yêu cầu tôi phải đồng ý để cho các cháu cùng vợ tôi về Việt Nam thăm gia đình. Tôi hoàn toàn không đồng ý với điều này và đã nhờ luật sư đại diện để tranh cãi trước tòa.
Sau nhiều lần ra tòa, cuối cùng tòa đã ấn định ngày để sự việc được xét xử. Trước ngày xét xử chừng 4 tuần lễ, luật sư của tôi đã cố vấn cho tôi là tôi nên đồng ý để cho vợ tôi mang các cháu về Việt Nam, vì trong trường hợp thua kiện tôi có thể sẽ phải trả tiền phí tổn cho phía bên kia. Tôi đã đồng ý về lời cố vấn đó.
Cũng vì quá tin tưởng là vấn đề sẽ được giải quyết qua sự đồng thuận, nên luật sư của tôi đã không chuẩn bị cho việc tranh cãi.
Vào ngày ra tòa vợ tôi đã đổi ý về những gì mà chúng tôi đã đồng ý bằng miệng trước đó là vợ tôi sẽ giao con cho tôi chăm sóc 2 tuần lễ liên tục vào dịp nghỉ holiday sau khi đi trở lại Úc. Vì không chuẩn bị hồ sơ của vụ kiện chu đáo, nên luật sư của tôi đã xin tòa đình hoãn với lý do là phía bên vợ tôi đã đổi ý vào giờ chót. Tòa đã đồng ý cho dời lại vụ kiện, nhưng buộc tôi phải trả tiền luật sư của vợ tôi ngày hôm đó.
Xin LS cho biết là tôi có phải trả toàn bộ phí tổn cho ngày hôm đó hay không, vì mọi việc đã xảy ra hoàn toàn nằm ngoài ý muốn của tôi.
Thỉnh thoảng, có những trường hợp đặc biệt đã xảy ra ngoài sự dự tưởng và tòa không còn cách nào khác hơn là phải tuyên bố đình hoãn việc xét xử, chẳng hạn ngay đêm trước ngày xét xử “nguyên đơn” có thể yêu cầu luật sư ngưng ra tòa tranh cãi vì đương sự không còn đủ tiền để trả cho luật sư, và tự bản thân của đương sự đã đến hầu mà không có nhân chứng cũng như không có đủ khả năng để tranh cãi cho chính mình.
Cũng có những trường hợp “bị đơn” đã quyết định là “vụ kiện không đáng để phải tốn phí tổn tranh cãi và đã rút lại vào sáng ngày xét xử” (the case was not worth the cost of fighting it and withdrew on the morning of the hearing).
Mặc dầu luật sư phải luôn luôn chuẩn bị sẵn sàng cho vụ kiện, tuy nhiên, điều cần lưu ý là luật sư cũng bị buộc phải làm đúng theo những đòi hỏi của thân chủ, ví dụ, nếu thân chủ yêu cầu luật sư cần phải thương lượng để giải quyết vấn đề và không chịu gọi nhân chứng rồi yêu cầu luật sư xin đình hoãn vụ kiện vào giời chót, thì luật sư không còn cách nào khác hơn là phải làm theo lời yêu cầu của thân chủ.
Luật sư cũng không nên gọi nhân chứng ra hầu tòa nếu biết được rằng nhân chứng trông đợi luật sư phải trả chi phí cho họ, trong lúc đó thân chủ không có đủ tiền để trả các chi phí này. Cuối cùng, tòa đã đưa ra phán quyền rằng vì luật sư chỉ làm theo chỉ thị của thân chủ nên tòa đã không thể buộc luật sư phải trả án phí cho thân chủ.
Tại Hoa Kỳ, trong vụ Strickland v. Washington 466 US 668 (1984). Trong vụ đó, tại tòa án Florida “bị cáo” đã nhận 3 tội giết người. Khi chuẩn bị để vụ án được xét xử, luật sư của bị cáo đã trình bày với công tố viện về hoàn cảnh của đương sự, nhưng đã không gọi “nhân chứng nói về tánh hạnh [của bị cáo]” (character witness), cũng như không yêu cầu để bị cáo được “khám nghiệm về bệnh tâm thần” (a psychiatric examination). Quyết định của luật sư không trưng dẫn bằng chứng liên hệ đến bản tính cũng như trạng thái tâm thần của bị cáo nhằm mục đích làm cho công tố viện không có lý do để đối chất về tánh hạnh của bị cáo. Luật sư của bị cáo cũng không yêu cầu trưng dẫn về hồ sơ vì sợ làm như thế công tố viện sẽ trưng dẫn luôn cả tiền án của bị cáo.
Vì không tìm thấy được yếu tố để khoan hồng cho bị cáo, nên tòa đã đưa ra phán quyết tử hình cho cả 3 tội giết người. Phán quyết này được xác quyết bởi Tối Cao Pháp Viện Florida. Bị cáo bèn kháng án lên “Tòa án Vùng Liên Bang” (Federal District Court) với nhiều lý do trong đó có lý do là “thiếu sự trợ giúp có hiệu năng của luật sư” (ineffective assistance of counsel). Tuy nhiên, Tòa Án Vùng Liên Bang đã bác đơn kháng án. Bị cáo bèn kháng án lên “Tòa Kháng Án” (the Court of Appeal).
Tòa Kháng Án đã cho rằng “Tu Chính Thứ Sáu đã ban cho các bị cáo hình sự quyền được sự trợ giúp của luật sư” (the Sixth Amendment accorded criminal defendants a right to counsel). Quyền này phải được thực hiện với sự trợ giúp có hiệu năng của luật sư.
Tuy nhiên, tòa đã cho rằng nếu bị cáo muốn khiếu nại là luật sư đã trợ giúp không thỏa đáng thì bị cáo phải chứng minh sự đại diện của luật sư đã ở dưới tiêu chuẩn hợp lý. Tòa luôn luôn suy đoán rằng luật sư đã trợ giúp thân chủ một cách hợp lý về phương diện chuyên môn. Cuối cùng tòa đã đưa ra phán quyết rằng ngay cả trong trường hợp luật sư không trợ giúp thỏa đáng, thì bị cáo cũng không đủ chứng cớ để xin hủy bỏ án tử hình.
Dựa vào các phán quyết vừa trưng dẫn, ông có thể thấy được rằng việc tranh cãi để buộc luật sư phải trả án phí cho ông vì lý do tắc trách của luật sư là một sự tranh cãi khá phức tạp. Vấn đề còn lại liên hệ đến việc có nên trả lại một phần án phí cho thân chủ hay không, thì điều này hoàn toàn tùy thuộc vào lương tâm chức nghiệp của cá nhân mỗi vị luật sư.
Nếu ông còn thắc mắc xin điện thoại cho chúng tôi để được giải đáp chi tiết hơn.
Chúng tôi đã ký giấy tờ chia toàn bộ tài sản, riêng tôi tôi phải cấp dưỡng cho 2 đứa con nhỏ của tôi, mặc dầu hai cháu chẳng được hưởng bao nhiêu trong số tiền hàng tháng đó, vì kể từ ngày sống ly thân và trả tiền nuôi con tôi chẳng thấy vợ tôi mua sắm gì cho các cháu cả, thậm chí còn ăn mặc bê bối hơn xưa rất nhiều.
Khi chia tài sản, chúng tôi đã thỏa thuận về phần chia là tôi lấy 40% và vợ tôi lấy 60%, ngoài ra tôi được quyền thăm 2 đứa con của tôi hàng tuần vào ngày Thứ Bảy từ 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều. Vì phải làm việc full-time nên tôi không thể thăm nhiều hơn được.
Gần đây tôi nhận được giấy tờ tống đạt từ văn phòng luật sư của vợ tôi, yêu cầu tôi phải đồng ý để cho các cháu cùng vợ tôi về Việt Nam thăm gia đình. Tôi hoàn toàn không đồng ý với điều này và đã nhờ luật sư đại diện để tranh cãi trước tòa.
Sau nhiều lần ra tòa, cuối cùng tòa đã ấn định ngày để sự việc được xét xử. Trước ngày xét xử chừng 4 tuần lễ, luật sư của tôi đã cố vấn cho tôi là tôi nên đồng ý để cho vợ tôi mang các cháu về Việt Nam, vì trong trường hợp thua kiện tôi có thể sẽ phải trả tiền phí tổn cho phía bên kia. Tôi đã đồng ý về lời cố vấn đó.
Cũng vì quá tin tưởng là vấn đề sẽ được giải quyết qua sự đồng thuận, nên luật sư của tôi đã không chuẩn bị cho việc tranh cãi.
Vào ngày ra tòa vợ tôi đã đổi ý về những gì mà chúng tôi đã đồng ý bằng miệng trước đó là vợ tôi sẽ giao con cho tôi chăm sóc 2 tuần lễ liên tục vào dịp nghỉ holiday sau khi đi trở lại Úc. Vì không chuẩn bị hồ sơ của vụ kiện chu đáo, nên luật sư của tôi đã xin tòa đình hoãn với lý do là phía bên vợ tôi đã đổi ý vào giờ chót. Tòa đã đồng ý cho dời lại vụ kiện, nhưng buộc tôi phải trả tiền luật sư của vợ tôi ngày hôm đó.
Xin LS cho biết là tôi có phải trả toàn bộ phí tổn cho ngày hôm đó hay không, vì mọi việc đã xảy ra hoàn toàn nằm ngoài ý muốn của tôi.
*
Trả lời: Tại Úc, trong vụ Pawlowski kiện Tottrup (1993), vấn đề được đặt ra là liệu tòa nên đưa ra phán quyết buộc luật sư của “nguyên đơn” phải trả án phí vì việc hủy bỏ phiên xử đã được liệt kê trên danh sách hay không" Phiên xử bị hủy bỏ vì “nguyên đơn” tin tưởng rằng vụ kiện sẽ được giải quyết qua sự thương lượng nên đã không sắp xếp hầu gọi nhân chứng ra tòa để trưng dẫn bằng chứng vào ngày xét xử. Khi biết được vào đêm trước ngày xét xử rằng vụ kiện sẽ không được giải quyết bằng cách thương lượng giữa hai bên đương sự thì luật sư của “nguyên đơn” đã không còn đủ thời gian hầu triệu thỉnh các nhân chứng ra tòa.
Điều 76C (1) của Đạo Luật về Tối Cao Pháp Viện quy định rằng Tòa có thể đưa ra phán quyết liên hệ đến sự tắc trách nghiêm trọng, hoặc sự thiếu năng lực của luật sư làm cho vụ án phải trì hoãn; và có thể buộc luật sư phải trả án phí thay cho thân chủ vì sự trì hoãn đó.
Nguyên tắc cơ bản nhất trong việc hành nghề cần phải biết đối với tất cả các luật sư và trạng sư là không bao giờ nên suy đoán rằng vụ kiện được liệt kê trên danh sách xét xử sẽ được giải quyết bằng cách thương lượng với phía bên kia, và vì thế không chịu nghiên cứu và chuẩn bị việc tranh cãi và trưng dẫn bằng chứng.
Thỉnh thoảng, có những trường hợp đặc biệt đã xảy ra ngoài sự dự tưởng và tòa không còn cách nào khác hơn là phải tuyên bố đình hoãn việc xét xử, chẳng hạn ngay đêm trước ngày xét xử “nguyên đơn” có thể yêu cầu luật sư ngưng ra tòa tranh cãi vì đương sự không còn đủ tiền để trả cho luật sư, và tự bản thân của đương sự đã đến hầu mà không có nhân chứng cũng như không có đủ khả năng để tranh cãi cho chính mình.
Cũng có những trường hợp “bị đơn” đã quyết định là “vụ kiện không đáng để phải tốn phí tổn tranh cãi và đã rút lại vào sáng ngày xét xử” (the case was not worth the cost of fighting it and withdrew on the morning of the hearing).
Mặc dầu luật sư phải luôn luôn chuẩn bị sẵn sàng cho vụ kiện, tuy nhiên, điều cần lưu ý là luật sư cũng bị buộc phải làm đúng theo những đòi hỏi của thân chủ, ví dụ, nếu thân chủ yêu cầu luật sư cần phải thương lượng để giải quyết vấn đề và không chịu gọi nhân chứng rồi yêu cầu luật sư xin đình hoãn vụ kiện vào giời chót, thì luật sư không còn cách nào khác hơn là phải làm theo lời yêu cầu của thân chủ.
Luật sư cũng không nên gọi nhân chứng ra hầu tòa nếu biết được rằng nhân chứng trông đợi luật sư phải trả chi phí cho họ, trong lúc đó thân chủ không có đủ tiền để trả các chi phí này. Cuối cùng, tòa đã đưa ra phán quyền rằng vì luật sư chỉ làm theo chỉ thị của thân chủ nên tòa đã không thể buộc luật sư phải trả án phí cho thân chủ.
Tại Hoa Kỳ, trong vụ Strickland v. Washington 466 US 668 (1984). Trong vụ đó, tại tòa án Florida “bị cáo” đã nhận 3 tội giết người. Khi chuẩn bị để vụ án được xét xử, luật sư của bị cáo đã trình bày với công tố viện về hoàn cảnh của đương sự, nhưng đã không gọi “nhân chứng nói về tánh hạnh [của bị cáo]” (character witness), cũng như không yêu cầu để bị cáo được “khám nghiệm về bệnh tâm thần” (a psychiatric examination). Quyết định của luật sư không trưng dẫn bằng chứng liên hệ đến bản tính cũng như trạng thái tâm thần của bị cáo nhằm mục đích làm cho công tố viện không có lý do để đối chất về tánh hạnh của bị cáo. Luật sư của bị cáo cũng không yêu cầu trưng dẫn về hồ sơ vì sợ làm như thế công tố viện sẽ trưng dẫn luôn cả tiền án của bị cáo.
Vì không tìm thấy được yếu tố để khoan hồng cho bị cáo, nên tòa đã đưa ra phán quyết tử hình cho cả 3 tội giết người. Phán quyết này được xác quyết bởi Tối Cao Pháp Viện Florida. Bị cáo bèn kháng án lên “Tòa án Vùng Liên Bang” (Federal District Court) với nhiều lý do trong đó có lý do là “thiếu sự trợ giúp có hiệu năng của luật sư” (ineffective assistance of counsel). Tuy nhiên, Tòa Án Vùng Liên Bang đã bác đơn kháng án. Bị cáo bèn kháng án lên “Tòa Kháng Án” (the Court of Appeal).
Tòa Kháng Án đã cho rằng “Tu Chính Thứ Sáu đã ban cho các bị cáo hình sự quyền được sự trợ giúp của luật sư” (the Sixth Amendment accorded criminal defendants a right to counsel). Quyền này phải được thực hiện với sự trợ giúp có hiệu năng của luật sư.
Tuy nhiên, tòa đã cho rằng nếu bị cáo muốn khiếu nại là luật sư đã trợ giúp không thỏa đáng thì bị cáo phải chứng minh sự đại diện của luật sư đã ở dưới tiêu chuẩn hợp lý. Tòa luôn luôn suy đoán rằng luật sư đã trợ giúp thân chủ một cách hợp lý về phương diện chuyên môn. Cuối cùng tòa đã đưa ra phán quyết rằng ngay cả trong trường hợp luật sư không trợ giúp thỏa đáng, thì bị cáo cũng không đủ chứng cớ để xin hủy bỏ án tử hình.
Dựa vào các phán quyết vừa trưng dẫn, ông có thể thấy được rằng việc tranh cãi để buộc luật sư phải trả án phí cho ông vì lý do tắc trách của luật sư là một sự tranh cãi khá phức tạp. Vấn đề còn lại liên hệ đến việc có nên trả lại một phần án phí cho thân chủ hay không, thì điều này hoàn toàn tùy thuộc vào lương tâm chức nghiệp của cá nhân mỗi vị luật sư.
Nếu ông còn thắc mắc xin điện thoại cho chúng tôi để được giải đáp chi tiết hơn.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình