Khối NATO (Liên minh Bắc Đại tây dương), một tổ chức quân sự của Mỹ và Tây Âu thành lập hơn nửa thế kỷ trước đây để ngăn chặn Liên Sô, nay đã đón nhận kẻ thù cũ Nga nhập hội để cuộc chiến tranh lạnh từ nay yên nghỉ. Như vậy nước Nga đã phải đầu hàng, chui vào tổ chức này để đem lại cho NATO một chiến thắng dứt khoát chăng" Chiến tranh lạnh chỉ là một bài học kinh nghiệm của quá khứ, tuyệt nhiên những chiến thuật chiến lược và cả những luận điệu tuyên truyền của nó không thể là một mẫu mực để đem áp dụng trong thời đại ngày nay. Sử dụng các phương pháp tâm lý chiến của 50 năm trước, chẳng những vô ích mà còn dễ tự ru ngủ để quên thực tế.
Nước Nga không gia nhập NATO, thật ra khối NATO chỉ mở cửa đón Nga ngồi vào Hội đồng NATO như một "bạn đồng hành". NATO là một liên minh quân sự và bộ Tổng tư lệnh đặt dưới quyền chỉ huy của một đại tướng Mỹ. Nhưng điều khiển NATO trong thời bình là một Hội đồng có đại diện của 19 nước hội viên. Biến chuyển mới là Hội đồng này có Nga gia nhập thành 20 nước, gọi là Hội đồng NATO-Nga. Chỉ cần nhìn tên gọi đó cũng đủ thấy Nga ngang hàng với 19 nước NATO. Nhưng sự gia nhập của Nga không có nghĩa là Nga đem một số quân đặt dưới quyền chỉ huy của bộ Tư lệnh NATO và cũng không phải Nga sẽ đồng ý với mọi hành động quân sự của NATO. Nga không hề cấp cho NATO một tấm chi phiếu trắng để tùy ý sử dụng. Nhưng ngược lại, Nga cũng không có quyền "phủ quyết" mọi hành động quân sự của NATO.
Như vậy việc thành lập Hội đồng NATO-Nga có ý nghĩa gì" Trước hết Nga sẽ có nhiều tiếng nói hơn trong việc giải quyết các cuộc khủng hoảng quốc tế và quản lý các cuộc hành quân gìn giữ hòa bình. Thứ hai, Hội đồng mới sẽ có nhiệm vụ thiết lập một chính sách chung chống nạn khủng bố quốc tế, đối phó với những tình hình khẩn trương trong khu vực. Trên thế giới có nhiều vấn đề nan giải, nhưng NATO và Nga chỉ giải quyết những vấn đề hai bên có sự đồng thuận, còn những vấn đề có tranh cãi hay bất đồng ý sẽ do NATO tự giải quyết lấy. Ý nghĩa quan trọng nhất của sự "hội nhập" này là NATO kéo được Nga vào mặt trận chống khủng bố một cách chính thức và có hệ thống. Cho đến nay giữa các nước hội viên NATO nhiều khi cũng có những bất đồng về hành động quân sự, từ việc gìn giữ hòa bình ở Bosnia cho đến vụ oanh tạc Kosovo hay cả vấn đề Trung Đông. Nay sự tham gia của Nga vào Hội đồng NATO có thể sẽ làm giảm bớt những bất đồng nội bộ đó. Kết quả thực sự còn phải chờ xem, nhưng ngay bây giờ việc thành lập Hội đồng NATO-Nga ít ra cũng đã đem lại một hình ảnh hòa hợp giữa một tình hình quốc tế ngày càng phức tạp.
Ngày thứ ba vừa qua, trong cuộc họp Thượng đỉnh ở Rome, các nhà lãnh đạo của 20 nước, trong đó có Tổng Thống Bush và Tổng Thống Nga Putin, đã long trọng ký tên vào bản tuyên ngôn chung thành lập Hội đồng NATO-Nga, có đoạn nói: "Các nước hội viên NATO và Nga sẽ làm việc như những thành phần đồng hành bình đẳng trong mọi lãnh vực quan tâm chung. Xây dựng trên một văn bản nền tảng và với một tầm hợp tác rộng lớn, Hội đồng NATO-Nga sẽ tăng cường nỗ lực tranh đấu chống nạn khủng bố, xử lý khủng hoảng, ngăn ngừa sự phổ biến vũ khí giết người tập thể, kiểm soát vũ khí, tạo các biện pháp xây dựng niềm tin lẫn nhau, phòng thủ phi đạn hiện trường, tìm kiếm và cứu nguy ngoài biển, hợp tác quân sự với quân sự và cải tổ quốc phòng, tình trạng khẩn trương về dân sự cũng như các lãnh vực khác".
Vai trò của Putin rất đáng chú ý. Đi Ý ký kết với NATO rồi trở về nước, Putin có thể gặp sự chống đối trong nội bộ. Bởi vì sau khi từ bỏ chế độ độc đảng Cộng sản, Nga trở thành một nước dân chủ đa đảng. Liên Sô đã tan vỡ trong chiến tranh lạnh, nên ở Nga ngày nay những dư vị của cuộc chiến tranh lạnh vẫn còn lưu cữu trong tâm trí nhiều người, nhất là vào những lúc kinh tế Nga sa sút và tham nhũng lan tràn. Bởi thế 52% dân Nga vẫn coi khối NATO như một mối hăm dọa. Hiện nay biên giới Liên minh NATO vẫn còn ngăn cách biên giới nước Nga bởi một khối đệm gồm có những nước Đông Âu trước đã từng là chư hầu của Liên Sô. Năm 1996, NATO đưa ra chủ trương mở rông cửa để đón thêm những nước cựu Cộng sản Đông Âu vào hội, Moscow dưới thời Yeltsin phản đối quyết liệt vì nếu Đông Âu gia nhập NATO, Nga sẽ thấy khối NATO đến sát cửa ngõ. Đảng Cộng sản mới của Nga phản đối và cả đảng quốc gia cực đoan của Nga cũng chống viễn tượng này. Nhưng với tình thế Âu châu như hiện nay, điều khó tránh là NATO sẽ mở rộng, không những đến Đông Âu mà còn tới cả những nước Cộng hòa trước đây nằm trong lãnh thổ Liên Sô. Trước sau rồi cũng đến đó, chỉ có sớm hay muộn thôi.
Trừ những thiểu số cực đoan vẫn muốn ôm lấy vinh quang của quá khứ, nhiều người Nga ngày nay muốn quên đi chiến tranh lạnh để đối phó với thực tế trước mắt. Họ muốn nước Nga có mối quan hệ chặt chẽ hơn với kẻ thù cũ là NATO, chớ không muốn chống đối một xu thế không thể đảo ngược. Vladimir Putin là một trong những nhà lãnh đạo Nga có những cái nhìn mới hướng về tương lai như vậy. Putin không phải là kẻ đi đầu hàng NATO và ông vẫn không tán thành việc bành trướng NATO về phía Đông Âu. Thay vì húc đầu vào tường, tại sao không "hội nhập" mà hóa giải nó" Và NATO cũng không muốn "bành trướng" làm chi cho mất công, chỉ cần xiết chặt quan hệ để bảo đảm tiến trình dân chủ hóa ở các nước cựu cộng sản. Đó mới là thượng sách. Còn nếu cần "hóa giải" để chĩa mũi dùi vào khủng bố, thiết tưởng đó là điều NATO cũng nên làm.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình