Khắp thế giới đều nhìn về năm 2000 như điểm mốc lịch sử để ăn mừng. Đó là cơ hội nghìn năm một thuở, hiểu theo đúng nghĩa đen của thành ngữ này. Từ London, Paris... cho tới New York, cho tới cả Hà Nội cũng lên đủ những kế hoạch lễ mừng.
Bạn cứ mở một xấp báo từ Hà Nội gửi ra cũng thấy được chuyện kỹ nghệ du lịch đánh lớn năm 2000 với chỉ tiêu gần gấp đôi vài năm trước (nghĩa là 2 triệu du khách), hay là chuyện thi Hoa Hậu Thời Trang VN 2000, hay là chỉ thị của Lê Khả Phiêu đòi phải kiều vận mừng thiên niên kỷ mới. Nhưng còn một điều Hà Nội vẫn suy nghĩ mà chưa tiện nói ra: hồi hộp chờ kết quả bầu cử Tổng Thống năm 2000 của Hoa Kỳ. Ai sẽ lên nắm chức chỉ huy đất nước giàu mạnh nhất thế giới này" Một tay phe tả từng trốn lính khác, hay là một diều hâu của một thời Cuộc Chiến VN" Kết quả này cũng có thể biến đổi khuôn mặt của đất nước Việt Nam trong nhiều năm sau đó.
Đối với những nhà hoạt động nhân quyền VN, đây cũng là cơ hội mới để trình bày với chính khách và dư luận Mỹ các sự thật về CSVN — những sự thật mà họ (kể cả TT Clinton) cũng biết, nhưng đều muốn quên đi hoặc bỏ qua. Bạn cứ nhìn lại lịch làm việc của các nhà dân cử và những người hy vọng tranh chức ứng cử viên Tổng Thống của Cộng Hòa, Dân Chủ cũng thấy. Mới hai tuần trước, Thượng Nghị Sĩ Bob Smith, một ứng cử viên TT lập trường diều hâu, kẻ thù của mọi nhà độc tài trên thế giới, đã tới Quận Cam, khai hỏa thẳng vào chính sách ngoại giao, mậu dịch và nhân quyền của Clinton. Ông còn nói thẳng, Clinton chỉ ưa ve vãn bọn độc tài và đã gửi một thông điệp sai lầm cho CSVN.
Một số hội đoàn người Việt tị nạn cũng lên kế hoạch vận động nhân cơ hội này. Thắp Sáng Niềm Tin, Phơi Bày Tội Ác CSVN và Hồ Chí Minh, Chuyển Lửa Nhân Quyền... vân vân và vân vân. Những cuốn sách đã in, thêm những cuốn sách sắp viết về vấn đề VN. Những trang Web site đã phóng lên, và những buổi họp bàn mưu tính kế liên tục. Vấn đề là có cách nào nhân Cuộc Bầu Cử Hoa Kỳ 2000 để chiến đấu cho nhân quyền VN.
Dĩ nhiên, trước tiên là bạn phải là cử tri; không có lá phiếu thì không ai nghe. Như vậy đó sẽ là vấn đề của các Liên Đoàn Cử Tri Mỹ Gốc Việt.
Thứ nhì, bạn phải tạo được tiếng nói; có thể là viết bài tiểu luận, hay kiểu thư độc giả gửi các tòa soạn báo Mỹ, hay là in các tài liệu kể tội vi phạm nhân quyền của CSVN, nhưng đừng biến chuyện này thành một thứ xa vời của quá khứ (người đọc có thể hỏi: chuyện này cũ mấy chục năm rồi) hay là một thứ xa lạ về không gian (người đọc có thể hỏi: cũng chưa trầm trọng như chuyện Rwanda). Kỹ thuật viết xin đừng sử dụng bút pháp nghiêm trọng; hãy viết thật dễ hiểu, và nếu có thể xin làm một thứ cẩm nang ở hình thức hỏi-đáp, bởi vì nhiều khi độc giả đọc hết bài tiểu luận 10 trang là có thể quên gần hết hoặc chẳng hiểu gì cả.
Thứ ba, phải tôn trọng và tạo quan hệ tốt với những người Việt đang hoạt động trong các đảng như Cộng Hòa, Dân Chủ; chính nhờ họ mà chúng ta có bản Nghị Quyết Kết Án CSVN do hội đồng thị xã Westminster đồng thuận, nhờ họ mà Thống Đống Gray Davis sẽ gặp các vị hoạt động cộng đồng VN vào Thứ Sáu này, nhờ họ mà Thượng Nghị Sĩ Bob Smith xuống tận Garden Grove họp báo và trình bày về nhân quyền VN, nhờ họ mà Dân Biểu Loretta Sanchez mới lặn lội tiếp xúc với Hòa Thượng Quảng Độ, Bác Sĩ Nguyễn Đan Quế...
Thứ tư, xin bớt chia rẽ, hoặc nếu có bất đồng ý kiến thì xin đừng mắng nhiếc nhau; hãy nhớ tới buổi họp báo của TNS Bob Smith ở Garden Grove, khi Dân Biểu tiểu bang Ken Maddox trình bày với TNS Smith rằng nơi đây có hiện diện của hai ông Chủ Tịch của Cộng Đồng VN Nam Cali thì cử tọa Mỹ lẫn Việt đều bật lên cười. Mặc dù giọng cười của cử tọa Việt có hơi ngậm ngùi, nhưng cũng không giấu được sự hổ thẹn.
Cuộc chạy đua năm 2000 thực sự đã bắt đầu rồi. Vấn đề bây giờ chỉ còn là tùy nơi chúng ta có thật sự muốn làm tốt hay không. Hay là cứ tạm nghỉ ngơi để bốn năm sau sẽ quậy lớn trong cuộc bầu cử sau nữa" Đồng bào mình nơi quê nhà khổ thêm bốn năm nữa cũng chẳng hề gì thì phải"
Bạn cứ mở một xấp báo từ Hà Nội gửi ra cũng thấy được chuyện kỹ nghệ du lịch đánh lớn năm 2000 với chỉ tiêu gần gấp đôi vài năm trước (nghĩa là 2 triệu du khách), hay là chuyện thi Hoa Hậu Thời Trang VN 2000, hay là chỉ thị của Lê Khả Phiêu đòi phải kiều vận mừng thiên niên kỷ mới. Nhưng còn một điều Hà Nội vẫn suy nghĩ mà chưa tiện nói ra: hồi hộp chờ kết quả bầu cử Tổng Thống năm 2000 của Hoa Kỳ. Ai sẽ lên nắm chức chỉ huy đất nước giàu mạnh nhất thế giới này" Một tay phe tả từng trốn lính khác, hay là một diều hâu của một thời Cuộc Chiến VN" Kết quả này cũng có thể biến đổi khuôn mặt của đất nước Việt Nam trong nhiều năm sau đó.
Đối với những nhà hoạt động nhân quyền VN, đây cũng là cơ hội mới để trình bày với chính khách và dư luận Mỹ các sự thật về CSVN — những sự thật mà họ (kể cả TT Clinton) cũng biết, nhưng đều muốn quên đi hoặc bỏ qua. Bạn cứ nhìn lại lịch làm việc của các nhà dân cử và những người hy vọng tranh chức ứng cử viên Tổng Thống của Cộng Hòa, Dân Chủ cũng thấy. Mới hai tuần trước, Thượng Nghị Sĩ Bob Smith, một ứng cử viên TT lập trường diều hâu, kẻ thù của mọi nhà độc tài trên thế giới, đã tới Quận Cam, khai hỏa thẳng vào chính sách ngoại giao, mậu dịch và nhân quyền của Clinton. Ông còn nói thẳng, Clinton chỉ ưa ve vãn bọn độc tài và đã gửi một thông điệp sai lầm cho CSVN.
Một số hội đoàn người Việt tị nạn cũng lên kế hoạch vận động nhân cơ hội này. Thắp Sáng Niềm Tin, Phơi Bày Tội Ác CSVN và Hồ Chí Minh, Chuyển Lửa Nhân Quyền... vân vân và vân vân. Những cuốn sách đã in, thêm những cuốn sách sắp viết về vấn đề VN. Những trang Web site đã phóng lên, và những buổi họp bàn mưu tính kế liên tục. Vấn đề là có cách nào nhân Cuộc Bầu Cử Hoa Kỳ 2000 để chiến đấu cho nhân quyền VN.
Dĩ nhiên, trước tiên là bạn phải là cử tri; không có lá phiếu thì không ai nghe. Như vậy đó sẽ là vấn đề của các Liên Đoàn Cử Tri Mỹ Gốc Việt.
Thứ nhì, bạn phải tạo được tiếng nói; có thể là viết bài tiểu luận, hay kiểu thư độc giả gửi các tòa soạn báo Mỹ, hay là in các tài liệu kể tội vi phạm nhân quyền của CSVN, nhưng đừng biến chuyện này thành một thứ xa vời của quá khứ (người đọc có thể hỏi: chuyện này cũ mấy chục năm rồi) hay là một thứ xa lạ về không gian (người đọc có thể hỏi: cũng chưa trầm trọng như chuyện Rwanda). Kỹ thuật viết xin đừng sử dụng bút pháp nghiêm trọng; hãy viết thật dễ hiểu, và nếu có thể xin làm một thứ cẩm nang ở hình thức hỏi-đáp, bởi vì nhiều khi độc giả đọc hết bài tiểu luận 10 trang là có thể quên gần hết hoặc chẳng hiểu gì cả.
Thứ ba, phải tôn trọng và tạo quan hệ tốt với những người Việt đang hoạt động trong các đảng như Cộng Hòa, Dân Chủ; chính nhờ họ mà chúng ta có bản Nghị Quyết Kết Án CSVN do hội đồng thị xã Westminster đồng thuận, nhờ họ mà Thống Đống Gray Davis sẽ gặp các vị hoạt động cộng đồng VN vào Thứ Sáu này, nhờ họ mà Thượng Nghị Sĩ Bob Smith xuống tận Garden Grove họp báo và trình bày về nhân quyền VN, nhờ họ mà Dân Biểu Loretta Sanchez mới lặn lội tiếp xúc với Hòa Thượng Quảng Độ, Bác Sĩ Nguyễn Đan Quế...
Thứ tư, xin bớt chia rẽ, hoặc nếu có bất đồng ý kiến thì xin đừng mắng nhiếc nhau; hãy nhớ tới buổi họp báo của TNS Bob Smith ở Garden Grove, khi Dân Biểu tiểu bang Ken Maddox trình bày với TNS Smith rằng nơi đây có hiện diện của hai ông Chủ Tịch của Cộng Đồng VN Nam Cali thì cử tọa Mỹ lẫn Việt đều bật lên cười. Mặc dù giọng cười của cử tọa Việt có hơi ngậm ngùi, nhưng cũng không giấu được sự hổ thẹn.
Cuộc chạy đua năm 2000 thực sự đã bắt đầu rồi. Vấn đề bây giờ chỉ còn là tùy nơi chúng ta có thật sự muốn làm tốt hay không. Hay là cứ tạm nghỉ ngơi để bốn năm sau sẽ quậy lớn trong cuộc bầu cử sau nữa" Đồng bào mình nơi quê nhà khổ thêm bốn năm nữa cũng chẳng hề gì thì phải"
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình