Chúc Mừng Kiến Thức
Trước thềm năm mới Dương lịch và Tết Âm lịch cũng gần kề với những lời chúc tụng theo thông lệ cũ, năm nay tôi muốn có chút đổi mới để đón Xuân về với lời chúc khác thường: "Chúc Mừng Kiến Thức". Khoảng hơn 10 năm trước đây, người ta nói đến siêu xa lộ thông tin điện tử, nhưng giờ đây mạng lưới có tên gọi tắt là www (world wide web) đã chăng đầy chịt cõi trời không còn một kẽ hở. Chúng ta đang sống trong một giai đoạn mới của tiến bộ khoa học kỹ thuật, giúp cho sự trao đổi thông tin và giao tiếp giữa cá nhân con người cũng như giữa các tập thể nở rộ đến một mức độ chưa từng có trong lịch sử. Có nhiều thông tin là có nhiều hiểu biết, bởi vậy phải nói đây là thời kiến thức bùng nổ mới đúng. Từ ngữ thông dụng Internet (Liên mạng) đã xuất hiện trên báo chí.
Tuần vừa qua tạp chí Time đã chọn "Người Của Năm" như mọi năm, tôi nhìn trang bìa chỉ thấy hình một máy computer xách tay với màn hình trắng xóa theo kiểu giấy thiếc bóng lộn tựa hồ có thể soi gương được. Lạ nhỉ Time đã chọn nhân vật nào vậy" Nhìn phía dưới chỉ có chữ lớn trả lời: "Bạn đó". Vâng chính bạn đó. Bạn kiểm soát Kỷ nguyên Thông tin. Hoan nghênh bạn đến với thế giới của bạn. Một triết gia thời xưa đã đưa ra lý thuyết Lịch sử Vĩ nhân, khi viết "Lịch sử Thế giới chỉ là tiểu sử của những bậc vĩ nhân", vì cho rằng chỉ có một số ít người đầy quyền uy và danh tiếng mới hình thành được vận mạng tập thể loài người chúng ta. Nhưng bây giờ lý thuyết đó bị đánh bại tơi bời.
Hãy nhìn qua năm 2006 với những lăng kính khác nhau, bạn sẽ thấy câu chuyện khác hẳn. Đó không phải là chuyện của các ông lớn với các vụ xung đột. Đó là chuyện về cộng đồng và cộng tác trên một quy mô chưa từng thấy. Đó là chuyện về thông tin kiến thức xúc tích trong không gian vũ trụ trừu tượng. Trên Internet có hàng triệu điểm móc vào luới (site) của các cá nhân hay tập đoàn để trao đổi thông tin mọi mặt, tin tức, suy tư, bình luận, văn hóa nghệ thuật, khoa học kỹ thuật hay giải trí đa dạng. Lại có những bộ máy dịch vụ khổng lồ đặt trên các cứ điểm đó, chẳng hạn You Tube giúp chúng ta ngồi nhà xem phim Video mới hay cũ với giá rẻ, Google để sưu tầm tìm hiểu bất cứ đề tài hay thông tin nào khi ta lên lưới. Riêng về mặt tìm hiểu, đầu thế kỷ 21 đã có Wikipedia. Cứ điểm này ngày một phát triển, giới học giả, chuyên gia, nhà báo hay sinh viên đã quen dùng. Wikipedia là một bộ Bách Khoa Từ Điển trên Internet có quy mô thật khủng khiếp. Một bộ Bách Khoa in trên giấy là sản phẩm của một nhóm vài chục người soạn, xuất bản định kỳ. Nhưng Wikipedia là sản phẩm của Internet có hàng ngàn học giả trên thế giới đóng góp, và được cập nhật hóa liên tục mỗi giờ mỗi phút.
Ở đây chúng tôi chỉ muốn nhấn mạnh về "Người Của Năm", nghĩa là chính chúng ta, những công dân của lưới. Chúng ta có thể tạo cứ điểm riêng tức trang nhà để mời thiên hạ vào xem. Nhưng chẳng cần có cứ điểm riêng, chúng ta vẫn có thể vào những "blog" của các cứ điểm khác để xem thiên hạ thảo luận và bàn tán ra sao về bất cứ vấn đề thời sự nào, để rồi viết vào đó góp ý, khen hay chê, hoặc nói rõ thêm tin tức mà chúng ta đã biết giống như viết một bài trên mặt báo. Tất nhiên sẽ có quần chúng lưới đọc. Đây chính là truyền thông đại chúng. Tóm lại chúng ta đã trở thành ký giả, người bình luận, chủ biên để kiểm soát tin tức và nhà xuất bản in báo, rút cuộc chúng ta đã kiểm soát được thông tin.
Chẳng những chúng ta trở thành một công dân của "nước báo chí" trên thế giới, mà chúng ta còn có thể trở thành một tài tử điện ảnh, đạo diễn và sản xuất phim theo kiểu Video tại gia (Home Video), rồi đưa vào You Tube để cả thế giới được xem và nhận những lời phê bình. Bởi vì Internet, thêm các loại phone video, đã trở thành một con thú có hàng tỷ con mắt. Nếu bạn thích chuyện kiếm hiệp, bạn có thể vào "Tru Tiên" (tiếng Việt) để xem cuốn tiểu thuyết kiếm hiệp mới nhất. Hoặc nếu bạn thích đấu quyền kiếm, bạn có thể vào cứ điểm này, sáng chế những chiêu số riêng rồi đem ra đấu như trò chơi (game) với các vị đại hiệp khác trên lưới, thắng bại sẽ rõ ngay.
Kiến thức đã đi vào kỷ nguyên mới. Đây là kiến thức đa nguyên đa dạng, không phải kiến thức một chiều, theo kiểu độc đoán duy ý chí của sự chuyên chế. Đây chính là tự do ngôn luận đã bùng nổ và lan ra trên toàn cầu, không sức mạnh nào có thể cản nổi. Nguyên tắc chính của kiến thức đa nguyên đa dạng là bất cứ ý kiến hay tư duy nào, dù trái với bất cứ nhãn quan hay mộng ước của lý tưởng nào, của cá nhân cũng như tập đoàn, đều có quyền được phát biểu, kể cả những lời chỉ trích, đánh phá hay bội lọ chụp mũ theo thủ đoạn "tuyên truyền nhồi sọ". Chiến tranh tâm lý đã vang bóng một thời, không còn thích ứng với kỷ nguyên kiến thức mới.
Ngoài việc góp ý, nêu ra những sáng kiến, phê bình chỉ trích khen chê, nếu có những ý kiến phê phán, chống đối của bất cứ ai, chúng ta cũng nên xem vì cả thế giới đang xem và phê phán. Nếu thấy không hợp lý, không đáng xem, chúng ta nhìn qua rồi xóa bỏ. Nhưng khi có quá nhiều ý kiến mâu thuẫn như một khu rừng rậm bát ngát, làm thế nào biết mà lựa chọn" Nên nhớ với đà gia tăng kiến thức cá nhân, chúng ta đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm và lý trí để tìm thấy lẽ phải. Và có lý trí là có suy luận sáng suốt để tránh khỏi si mê cuồng tín, dễ bị kẻ ác lợi dụng. Internet đã cho chúng ta cơ hội tạo một nhịp cầu thông cảm quốc tế mới, không phải giữa chính trị gia và chính trị gia, mà giữa công dân và công dân, giữa con người và con người.
Chúng ta đã từng chủ trương thiết lập chế độ dân chủ chính trị ở nước này hay nước nọ, nhưng nay chúng ta đã sẵn có chế độ dân chủ kiến thức trên Internet. Nó vuợt qua không gian, thời gian, vượt qua mọi biên giới. Một chế độ độc tài không chịu cho dân mở rộng kiến thức chỉ tự cô lập trong ngu dốt, mù quáng, như sống trên một ốc đảo hoang vu. Nhưng nếu chế độ cần tiếp xúc với bên ngoài để trao đổi, giao thương, kiến thức đa nguyên cũng làm nó hết sống. Internet đang làm một cuộc cách mạng đổi đời.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình