Cuộc họp 19 nước Trung Á tại nước Cộng hòa cựu Liên Sô Kazakhstan không làm cho hai nhà lãnh đạo Ấn Hồi ngồi lại với nhau và đã kết thúc không kèn không trống. Không ai ngạc nhiên về chuyện này vì nếu xét kinh nghiệm đã qua, khi nhiều nước họp để tìm giải pháp cho một cuộc xung đột, kết quả chỉ lắm thầy nhiều ma, thêm vấn đề mà chẳng giải quyết được gì hết. Hai anh coi như cầm đầu cuộc vận động quốc tế này là Nga và Trung Quốc, nhưng dính đến hai anh này lại càng rắc rối lớn.
Trong cuộc họp, người ta thấy Thủ tướng Ấn Độ Vajpayee đưa ra một sáng kiến mới, đề nghị quân đội Ấn và Hồi lập ra một đoàn tuần tiễu hỗn hợp để kiềm chế tình hình gay cấn trên đường ranh giới ở Kashmir. Vajpayee đưa ra đề nghị này sau khi có tin Mỹ và Anh muốn giúp vào việc theo dõi tình hình trên đường ranh giới đó. Đề nghị của Ấn có vẻ rất tốt, chỉ có khổ là Vajpayee lại bác bỏ một điểm căn bản nhất: không cần nước thứ ba giúp vào việc này. Người ta đã hiểu tại sao Tổng Thống Hồi Quốc Musharraf không chấp nhận vì phương pháp không thực tế. Trên cán cân lực lượng, Ấn mạnh Hồi yếu, nếu không có một con mắt trung gian nhìn vào việc kiểm soát này, rút cuộc chỉ có anh mạnh chiếm ưu thế lấn áp, tình hình càng dễ nổ vì có khi chính đoàn quân hỗn hợp đó quay súng bắn vào nhau để gây thành chiến tranh lớn.
Lắm thầy nhiều ma là đúng, nhưng điều đó cũng không có nghĩa là không cần một ông thầy nào hết. Người ta đang nhìn về một ông thầy duy nhất có khả năng hóa giải, đó là Mỹ. Một bản phân tích của Reuters nói Mỹ có cần bẩy nhưng không có viên đạn đúc bằng bạc (siver bullet) khiến tôi thấy tức cười. Theo truyền thuyết Tây phương, chỉ có loại đạn bằng bạc mới giết chết được loài quỷ "người hóa sói". Ví von xung đột Ấn Hồi biến thành "quỷ" nguyên tử chiến kể cũng vui, nhưng thực tế là Mỹ không phải phù thủy để có phép lạ tiêu diệt được loại "ma sói". Dĩ nhiên Mỹ có tiếng nói ảnh hưởng mạnh đến hai nhà lãnh đạo Ấn và Hồi, nhưng vấn đề then chốt không phải là ngăn cản họ nhấn nút nguyên tử, mà là làm thế nào giúp họ chống đỡ được những áp lực trong nội bộ của mỗi bên. Đây mới thực là một sứ mạng gay go, khó khăn và phức tạp hơn hết.
Ở Ấn cũng như ở Hồi đều có các phe cực đoan chỉ muốn đánh chớ không muốn hòa và tệ hại nhất, cả hai phe địch thủ lại muốn lợi dụng nạn khủng bố và cuồng tín tôn giáo để thỏa mãn những mục tiêu chính trị cực đoan riêng của mỗi bên. Trong khi đó cả hai ông Vajpayee và Musharraf đang phải chiến đấu trong nội bộ để cứu nguy cho tương lại chính trị của mình, và có lẽ cả cho tương lai đất nước. Vajpayee là lãnh tụ đảng Quốc gia Bharatiya Janata Party (BJP), đã phải liên minh với nhiều đảng khác, kể cả các phần tử cực hữu để thành lập chính phủ liên hiệp. Tư thế của Vajpayee kém rất xa các nhà lãnh đạo của đảng Quốc đại Ấn thời xưa. Đại đa số dân Ấn vẫn có truyền thống rất cứng rắn với Hồi Quốc, coi như kẻ thù không thể khoan nhượng. Từ năm 1971, sau khi Đông Hồi phải đầu hàng, các phe cực đoan của Ấn giáo chính thống rất phấn khởi và đặt câu hỏi: Đã hạ được Đông Hồi, tại sao không hạ nốt Tây Hồi (Pakistan) " Bởi vậy Vajpayee bị coi là kẻ nhu nhược khi không muốn khai chiến với Hồi. Phong trào khủng bố của Hồi giáo lại tạo thêm cơ hội cho phe cực đoan Ấn giáo thúc đẩy Vajpayee lẩy cò súng để chiếm luôn toàn thể lãnh thổ Kashmir và sát nhập vào nước Ấn Độ.
Ở Hồi Quốc, Musharraf cũng bị những áp lực nặng của các phe quá khích, nhất là các nhóm Hồi giáo cực đoan và có thể cả một số sĩ quan trong quân đội. Năm 1998, tướng Musharraf đã đảo chính lật đổ cựu Thủ tướng Nawaz Sharif vì các tướng lãnh Hồi tỏ ra rất tức giận khi Sharif tìm cách dùng đường lối ngoại giao để giải quyết cuộc xung đột Kashmir. Nhưng vấn đề đã đổi khác năm 2001 khi Mỹ đem quân tấn công bọn khủng bố ở A Phú Hãn. Lúc này Musharraf đã có một lập trường dứt khoát: không chấp nhận khủng bố xuất phát từ thế giới Hồi giáo của người Ả Rập, nhưng cương quyết ủng hộ các phong trào Hồi giáo tranh đấu chống Ấn Độ ở Kashmir. Để trả đũa vụ Musharraf đi với Mỹ chống khủng bố, các phong trào Hồi giáo quá khích muốn lật đổ Musharraf. Trong cuộc trưng cầu dân ý ngày 30-4, Musharraf được đa số dân chúng tín nhiệm, chấp nhận cho ông làm Tổng Thống thêm 5 năm nữa. Đa số dân Hồi không ưa khủng bố, nhưng vấn đề Kashmir lại khác. Ấn Độ chiếm quá nửa lãnh thổ này, nhưng phần lớn dân Kashmir lại là Hồi giáo. Đối với người Hồi, Kashmir là biểu tượng, là lẽ sống, là tương lai của chính nước Hồi. Nếu Musharraf lùi bước ở Kashmir, ông sẽ bị lật đổ và tính mạng cũng khó toàn.
Vấn đề của Mỹ hiện nay là tiếp tục chống khủng bố Hồi giáo nhưng không dồn ép Musharraf đến thế kẹt ở Kashmir, đồng thời phải giúp Vajpayee chống lại các phe cực đoan Ấn giáo định lợi dụng cuộc chiến chống khủng bố để gây chiến và chiếm toàn bộ Kashmir. Tóm lại Mỹ phải đi trên dây giữa hai thế lực nguy hiểm đối nghịch về khủng bố: một bên là Hồi giáo cực đoan chủ trương khủng bố và một bên là Ấn giáo quá khích chống lại khủng bố. Mọi biện pháp quân sự của Mỹ đều vô ích, đường lối duy nhất là ngoại giao. Về mặt này phải nhìn nhận điều đáng buồn là chính phủ Bush từ khi lên cầm quyền chưa hề có một thắng lợi nào đáng kể về ngoại giao, trong lãnh vực quan hệ với các nước đồng minh cũng không có, nói chi đến quan hệ với các nước cựu thù hay những điểm nóng như Trung Đông, Nam Á.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình