Có một câu của Dr. Johnson, trong Đời của Gray, câu này chắc là phải viết lên tường tất cả những căn phòng, gọi là những thư viện thì có vẻ hơi lớn lối, tuy nhiên, chứa đầy sách, nơi việc đọc là của những tư nhân, private people.
“….Tôi thật mến, người đọc bình thường này; bởi vì, gọi độc giả bình thường, những ai không bị hư thối bởi thiên kiến văn chương, và, sau bao lọc lõi, và nghiệt ngã, của việc học, biết rằng, đây chỉ là để vinh danh cho một cõi thơ.”
Cõi thơ đó định nghĩa phẩm chất của họ, vinh danh những mục tiêu của họ, đó là cái phần thưởng mà họ có được, sau khi bỏ phí thời giờ ngấu nghiến đọc, và ngộ ra rằng, mình chẳng để lại một thứ gì ở trên cõi đời này, nếu có chăng, thì chỉ một cái gật đầu của những bậc tao nhân mặc khách, như một nhà thơ Việt đã từng tự hào về cả một sự nghiệp thơ của ông:
Ta còn để lại gì không,
Kìa non đá lở, kìa sông cát bồi.
VHC
Độc giả bình thường, như Dr Johnson hàm ý, khác hẳn nhà phê bình, và nhà khoa bảng. Anh ta học hành chẳng ra gì, và thiên nhiên keo kiệt kia cũng chẳng ban cho anh ta một chút tài năng thiên bẩm nào.
Anh ta đọc, chỉ để thích thú riêng cho mình, vì mình, không hề có ý định kiếm tí ti tri thức, hiểu biết, hoặc khốn nạn hơn, để sửa chữa những quan điểm của những người khác. Trên hết, anh ta được dẫn dắt bởi một bản năng: hãy sáng tạo chỉ cho mình - từ bất cứ thăng trầm, bất cứ nọ kia, bất cứ gập ghềnh của đường đời mà anh ta đã trải – một cái gì đó, mù mờ một khối, một cục, một đống, như chân dung một con người, như phác họa một thời đại, như một lý thuyết về nghệ thuật viết….
Khi đọc, anh ta không hề ngưng ôm ấp, nâng niu, gầy dựng căn nhà ọp ẹp, xiêu vẹo, tức là cái vốn liếng mà sự đọc đã đem lại cho anh ta, chính cái đó sẽ đem lại cho anh ta sự hài lòng, tuy phù du, tuy tạm bợ, rằng cái ta có đây cũng đâu có thua gì một căn nhà vững vàng, một món đồ thực sự, và như thế, nó đem đến cho anh ta sự yêu mến, tiếng cười và lời biện luận, hay quan điểm này nọ. Vội vã, không chính xác, và phiến diện, lúc này túm vội lấy bài thơ này, lúc nọ, một mẩu văn bia đồ cổ, chẳng thèm để ý, kiếm chúng ra từ đâu, chẳng cần biết bản chất chúng là như thế nào, một khi mà chúng thật hợp ý mình, ôm lấy mình, những cái dở, yếu, non, kém, vụng, như là một nhà phê bình của anh ta cứ thế mà phô ra… Nhưng, cứ như Ngài Dr. Johnson nói đó, nếu anh ta có một tiếng nói nào đó, ở trong cái sự đóng góp sau cùng vào những vinh danh của thơ ca, nếu vậy thì, có lẽ, cũng có tí giá trị, khi viết ra một tí ý nghĩ, và quan điểm - thì cũng vẫn chỉ là những vô nghĩa, những chẳng có chút giá trị, như tự thân chúng vốn là như vậy – tuy nhiên, cũng là một đóng góp cho thành quả, vậy.
NQT
[mô phỏng bài viết của Virginia Woolf: The Common Reader]
“….Tôi thật mến, người đọc bình thường này; bởi vì, gọi độc giả bình thường, những ai không bị hư thối bởi thiên kiến văn chương, và, sau bao lọc lõi, và nghiệt ngã, của việc học, biết rằng, đây chỉ là để vinh danh cho một cõi thơ.”
Cõi thơ đó định nghĩa phẩm chất của họ, vinh danh những mục tiêu của họ, đó là cái phần thưởng mà họ có được, sau khi bỏ phí thời giờ ngấu nghiến đọc, và ngộ ra rằng, mình chẳng để lại một thứ gì ở trên cõi đời này, nếu có chăng, thì chỉ một cái gật đầu của những bậc tao nhân mặc khách, như một nhà thơ Việt đã từng tự hào về cả một sự nghiệp thơ của ông:
Ta còn để lại gì không,
Kìa non đá lở, kìa sông cát bồi.
VHC
Độc giả bình thường, như Dr Johnson hàm ý, khác hẳn nhà phê bình, và nhà khoa bảng. Anh ta học hành chẳng ra gì, và thiên nhiên keo kiệt kia cũng chẳng ban cho anh ta một chút tài năng thiên bẩm nào.
Anh ta đọc, chỉ để thích thú riêng cho mình, vì mình, không hề có ý định kiếm tí ti tri thức, hiểu biết, hoặc khốn nạn hơn, để sửa chữa những quan điểm của những người khác. Trên hết, anh ta được dẫn dắt bởi một bản năng: hãy sáng tạo chỉ cho mình - từ bất cứ thăng trầm, bất cứ nọ kia, bất cứ gập ghềnh của đường đời mà anh ta đã trải – một cái gì đó, mù mờ một khối, một cục, một đống, như chân dung một con người, như phác họa một thời đại, như một lý thuyết về nghệ thuật viết….
Khi đọc, anh ta không hề ngưng ôm ấp, nâng niu, gầy dựng căn nhà ọp ẹp, xiêu vẹo, tức là cái vốn liếng mà sự đọc đã đem lại cho anh ta, chính cái đó sẽ đem lại cho anh ta sự hài lòng, tuy phù du, tuy tạm bợ, rằng cái ta có đây cũng đâu có thua gì một căn nhà vững vàng, một món đồ thực sự, và như thế, nó đem đến cho anh ta sự yêu mến, tiếng cười và lời biện luận, hay quan điểm này nọ. Vội vã, không chính xác, và phiến diện, lúc này túm vội lấy bài thơ này, lúc nọ, một mẩu văn bia đồ cổ, chẳng thèm để ý, kiếm chúng ra từ đâu, chẳng cần biết bản chất chúng là như thế nào, một khi mà chúng thật hợp ý mình, ôm lấy mình, những cái dở, yếu, non, kém, vụng, như là một nhà phê bình của anh ta cứ thế mà phô ra… Nhưng, cứ như Ngài Dr. Johnson nói đó, nếu anh ta có một tiếng nói nào đó, ở trong cái sự đóng góp sau cùng vào những vinh danh của thơ ca, nếu vậy thì, có lẽ, cũng có tí giá trị, khi viết ra một tí ý nghĩ, và quan điểm - thì cũng vẫn chỉ là những vô nghĩa, những chẳng có chút giá trị, như tự thân chúng vốn là như vậy – tuy nhiên, cũng là một đóng góp cho thành quả, vậy.
NQT
[mô phỏng bài viết của Virginia Woolf: The Common Reader]
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình