Hỏi (Bà Phạm T.T.T): Vào sáng ngày Thứ Sáu 8/8/03, tôi đi shopping với đứa con gái của tôi, khi vào cửa tiệm K-Mart, trong lúc tôi bận rộn đi tìm mua một số đồ cần dùng thì con của tôi đến quầy bán quần áo để chọn hàng.
Bị cáo đã bị bắt và sau đó bị cáo buộc 2 tội trộm và “tội thu đoạt tài sản do sự gian dối” (obtaining property by deception).
Tòa đã kết buộc 2 tội trộm, nhưng không kết “tội thu đoạt tài sản do sự gian dối.”
Bị cáo bèn kháng án, nhưng tòa đã bác đơn kháng án.
Tại Úc, luật pháp đã nới rộng “tội thu đoạt tài sản do sự gian dối” để bao gồm luôn tội trộm. Đồng thời “bãi bỏ sự phân biệt giữa việc chuyển sự thủ đắc và chuyển quyền sở hữu” (removing the distinction between transfer of possession and transfer of ownership), như đã được xét xử trong vụ R v Petronius-Kuff [1983] NSWLR 178.
Trong vụ đó, vào ngày 5 tháng 7 năm 1975 tại Ashfield, NSW, “bị cáo” đã mạo nhận với Paul Harold Bell rằng “bị cáo” là một bác sĩ và đã hứa với Paul một cách gian dối rằng nếu Paul chấp nhận tấm “chi phiếu cá nhân” (personal cheque) $27,452 thì 3 ngày sau, vào ngày 8.7.1975, “bị cáo” sẽ đổi lại cho “tấm ngân phiếu” (bank cheque) $27,452 đề tên cho công ty của Paul là Ron Hodgson Pty.
Với sự dối gạt này “bị cáo” đã thu đoạt được 2 chiếc xe hơi từ công ty của Paul, một chiếc hiệu Daimler và chiếc kia hiệu Triumph.
“Bị cáo” đã bị kết tội và bị xử 2 năm tù ở. Bị cáo bèn kháng án.
Chi tiết về sự đối gạt đã được tóm lược như sau: “bị cáo” đã yêu cầu nhân viên của hãng Ron Hodgson Pty giao lại nhà cho “bị cáo” hai chiếc xe nêu trên. Nhân viên của hãng đã cho bị cáo biết rằng họ chỉ có thể giao xe nếu “bị cáo” trả “bank cheque” hoặc tiền mặt. “Bị cáo” nói là “bị cáo” đã biết điều này và hoàn toàn đồng ý với điều đó. “Bị cáo” bèn sắp xếp và yêu cầu nhân viên giao xe lại cho “bị cáo” vào ngày Thứ Sáu.
Vào ngày Thứ Sáu, “bị cáo” gọi điện thoại và báo cho biết là “bị cáo” không thể có mặt vào ngày hôm đó được, mặc dầu hai chiếc xe mới toanh này đã chuẩn bị để giao lại cho “bị cáo.” Vào sáng hôm sau, Thứ Bảy, “bị cáo” đã gọi điện thoại cho nhân viên của hãng và nói rằng “bị cáo” có thể giao tạm “tấm chi phiếu cá nhân” $27,452 và hứa là sẽ mang tấm Bank Cheque để đổi lại khi ngân hàng mở cửa vào ngày Thứ Hai.
Nhân viên của hãng đã chấp nhận lời hứa này nên đã đồng ý nhận tấm “chi phiếu cá nhân” và đã giao 2 chiếc xe lại cho “bị cáo” vào sáng Thứ Bảy đó.
Thực ra tấm chi phiếu đó hoàn toàn không có giá trị gì vì trong trương mục của “bị cáo” vào lúc đó chỉ có $4.41.
Sau đó “bị cáo” bị cáo buộc và kết “tội thu đoạt tài sản do sự mạo nhận” (obtaining property by false pretences). “Bị cáo” bèn kháng án vì cho rằng quyền sở hữu thực sự vẫn chưa được chuyển giao. Tuy nhiên, tòa đã bác đơn kháng án.
Dựa vào luật pháp và các phán quyết vừa trưng dẫn, bà có thể thấy được rằng, trong trường hợp của con bà, các yếu tố để cấu thành “hành động phạm pháp” đã hội đủ. Tuy nhiên, để có thể kết buộc tội này công tố viện cần phải chứng minh rằng “hành động phạm pháp” đó phải đi đôi với “ý định phạm tội.” Ngoại trừ bằng chứng về sự phạm pháp này được ghi nhận bởi máy thâu hình gắn sẵn trong cửa tiệm, tòa không còn cách nào khác hơn là phải tuyên bố tha bổng cho cô ta.
Trong trường hợp có bằng chứng rõ ràng [chẳng hạn như đã bị thâu hình] thì tốt nhất là cô ta nên nhận tội. Vì đây là sự vi phạm lần đầu, chắc chắn rằng luật sư của cô ta sẽ xin tòa cho cô ta giữ tánh hạnh tốt trong một thời gian, và sự vi phạm đó sẽ không ghi vào lý lịch của cô ta.
Nếu bà còn thắc mắc xin cứ liên lạc với chúng tôi qua điện thoại để được giải đáp.
Sau khi chọn xong những đồ gia dụng cần thiết, tôi bèn đi kiếm cháu để cùng về nhà nhưng tìm chẳng thấy cháu. Cuối cùng tôi buộc phải đến tính tiền để về nhà trước.
Chừng 1 giờ trưa cùng ngày, con tôi đã trở về và cho biết là cháu đã bị mời về trạm cảnh sát để thẩm vấn và đã bị phạt về tội shop lifting. Tôi cố gắng gặng hỏi cháu thì cháu đã cho biết như sau:
Trong lúc tôi lo đi tìm những đồ cần thiết thì cháu đã đến xem một số mặt hàng, cuối cùng cháu chọn mua chiếc áo khoác, cháu hoàn toàn không biết là ai đã gỡ hoặc thay biển giá ở trên áo, điều cháu biết là chiếc áo với biển giá là $19.99.
Khi cháu đến quầy tính tiền thì cô bán hàng cho biết là chiếc áo đó giá thực là $39.95 đồng thời cô ta phát hiện trong túi áo của chiếc áo khoác đó có một đôi bông tai giả, đã được tháo rời mà giá chính thức là $14.95.
Người ta cho rằng cháu đã gở và đổi biển giá ở trên chiếc áo, cũng như chính cháu là người đã tháo rời đôi bông tai và bỏ vào chiếc áo mà cháu định mua.
Sau đó nhân viên an ninh của của hàng đã mời cháu vào văn phòng, chừng 10 phút sau thì cảnh sát đến và mời cháu về đồn để hỏi cung. Cuối cùng cảnh sát đã cáo buộc cháu về tội nêu trên.
Cháu cho biết là cháu không chịu nhận tội. Xin LS cho biết là trong trường hợp vừa nêu, tòa có thể kết buộc cháu về tội nêu trên hay không" Cháu chưa bao giờ phạm vào bất cứ tội gì trước đây.
Trả lời: “Tội ăn cắp đồ trong cửa tiệm” (shoplifting). “Theo hình luật, thuật từ được dùng để chỉ tội hình sự phạm phải bởi người ăn cắp đồ từ cửa tiệm.” (In criminal law, the term used to denote a ciminal offence committed by a person who steals goods from a shop).
Một người chỉ có thể bị kết buộc về một tội hình sự nếu “hành động phạm pháp” (a guilty act) của đương sự đi đôi với “ý định phạm tội” (a guilty mind).
Để có thể bị kết buộc về tội “shoplifting,” các yếu tố nêu sau cần phải hội đủ:
I. “Hành động phạm pháp” (actus reus = guilty act):
a. “lấy và mang đi” (took and carried away);
b. “tài sản có thể đánh cắp được” (property capable of being stolen);
c. “tài sản đó thuộc về một người khác” (which belonged to another);
d. “mà không có sự đồng ý của chủ nhân” (without the consent of the owner).
II. “Ý định phạm tội” (mens rea = a guilty mind):
a. “một cách khi trá” (fraudulently);
b. “không phải là sự đòi lại quyền lợi với thiện ý” (without claim of right made in good faith);
c. “với ý định tước đoạt người chủ của món đồ một cách vĩnh viễn” (with the intention of permanently depriving the owner of it).
Tại Anh Quốc, trong vụ “Chính Quyền truy tố Morris” Regina v. Morris [1984] 1 AC 320. Trong vụ đó, bị cáo “đã lột nhãn giá” (removed a price label) từ một món hàng rẽ hơn và dán nó lên một món hàng đắt tiền hơn. Hành động này của bị cáo đã bị phát hiện tại quầy tính tiền trước khi bị cáo trả tiền cho món hàng đó. Bị cáo đã bị bắt và bị cáo buộc tội trộm. Sau đó đương sự bị kết tội rồi kháng án nhưng đã bị bác đơn.
Trong một vụ khác, “bị cáo đã lấy hàng hóa từ trên kệ của một siêu thị và thay thế các nhãn giá dán trên chúng với các nhãn giá cho thấy giá rẽ hơn” (the defendant took goods from the shelves of a supermarket and replaced the price labels attached to them with labels showing lesser prices).
Bị cáo đã bị bắt và sau đó bị cáo buộc 2 tội trộm và “tội thu đoạt tài sản do sự gian dối” (obtaining property by deception).
Tòa đã kết buộc 2 tội trộm, nhưng không kết “tội thu đoạt tài sản do sự gian dối.”
Bị cáo bèn kháng án, nhưng tòa đã bác đơn kháng án.
Tại Úc, luật pháp đã nới rộng “tội thu đoạt tài sản do sự gian dối” để bao gồm luôn tội trộm. Đồng thời “bãi bỏ sự phân biệt giữa việc chuyển sự thủ đắc và chuyển quyền sở hữu” (removing the distinction between transfer of possession and transfer of ownership), như đã được xét xử trong vụ R v Petronius-Kuff [1983] NSWLR 178.
Trong vụ đó, vào ngày 5 tháng 7 năm 1975 tại Ashfield, NSW, “bị cáo” đã mạo nhận với Paul Harold Bell rằng “bị cáo” là một bác sĩ và đã hứa với Paul một cách gian dối rằng nếu Paul chấp nhận tấm “chi phiếu cá nhân” (personal cheque) $27,452 thì 3 ngày sau, vào ngày 8.7.1975, “bị cáo” sẽ đổi lại cho “tấm ngân phiếu” (bank cheque) $27,452 đề tên cho công ty của Paul là Ron Hodgson Pty.
Với sự dối gạt này “bị cáo” đã thu đoạt được 2 chiếc xe hơi từ công ty của Paul, một chiếc hiệu Daimler và chiếc kia hiệu Triumph.
“Bị cáo” đã bị kết tội và bị xử 2 năm tù ở. Bị cáo bèn kháng án.
Chi tiết về sự đối gạt đã được tóm lược như sau: “bị cáo” đã yêu cầu nhân viên của hãng Ron Hodgson Pty giao lại nhà cho “bị cáo” hai chiếc xe nêu trên. Nhân viên của hãng đã cho bị cáo biết rằng họ chỉ có thể giao xe nếu “bị cáo” trả “bank cheque” hoặc tiền mặt. “Bị cáo” nói là “bị cáo” đã biết điều này và hoàn toàn đồng ý với điều đó. “Bị cáo” bèn sắp xếp và yêu cầu nhân viên giao xe lại cho “bị cáo” vào ngày Thứ Sáu.
Vào ngày Thứ Sáu, “bị cáo” gọi điện thoại và báo cho biết là “bị cáo” không thể có mặt vào ngày hôm đó được, mặc dầu hai chiếc xe mới toanh này đã chuẩn bị để giao lại cho “bị cáo.” Vào sáng hôm sau, Thứ Bảy, “bị cáo” đã gọi điện thoại cho nhân viên của hãng và nói rằng “bị cáo” có thể giao tạm “tấm chi phiếu cá nhân” $27,452 và hứa là sẽ mang tấm Bank Cheque để đổi lại khi ngân hàng mở cửa vào ngày Thứ Hai.
Nhân viên của hãng đã chấp nhận lời hứa này nên đã đồng ý nhận tấm “chi phiếu cá nhân” và đã giao 2 chiếc xe lại cho “bị cáo” vào sáng Thứ Bảy đó.
Thực ra tấm chi phiếu đó hoàn toàn không có giá trị gì vì trong trương mục của “bị cáo” vào lúc đó chỉ có $4.41.
Sau đó “bị cáo” bị cáo buộc và kết “tội thu đoạt tài sản do sự mạo nhận” (obtaining property by false pretences). “Bị cáo” bèn kháng án vì cho rằng quyền sở hữu thực sự vẫn chưa được chuyển giao. Tuy nhiên, tòa đã bác đơn kháng án.
Dựa vào luật pháp và các phán quyết vừa trưng dẫn, bà có thể thấy được rằng, trong trường hợp của con bà, các yếu tố để cấu thành “hành động phạm pháp” đã hội đủ. Tuy nhiên, để có thể kết buộc tội này công tố viện cần phải chứng minh rằng “hành động phạm pháp” đó phải đi đôi với “ý định phạm tội.” Ngoại trừ bằng chứng về sự phạm pháp này được ghi nhận bởi máy thâu hình gắn sẵn trong cửa tiệm, tòa không còn cách nào khác hơn là phải tuyên bố tha bổng cho cô ta.
Trong trường hợp có bằng chứng rõ ràng [chẳng hạn như đã bị thâu hình] thì tốt nhất là cô ta nên nhận tội. Vì đây là sự vi phạm lần đầu, chắc chắn rằng luật sư của cô ta sẽ xin tòa cho cô ta giữ tánh hạnh tốt trong một thời gian, và sự vi phạm đó sẽ không ghi vào lý lịch của cô ta.
Nếu bà còn thắc mắc xin cứ liên lạc với chúng tôi qua điện thoại để được giải đáp.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình