Sau vụ trực thăng Chinook bị hạ khiến 15 lính Mỹ chết và 20 người bị thương, báo chí Mỹ gọi đây là một ngày tai hại nhất cho quân đội Mỹ kể từ ngày 1-5 và đặt câu hỏi số thương vong lên cao, liệu sự quyết tâm của Mỹ có bị lung lay hay không" Ngay sau đó một phát ngôn nhân Bạch Cung nói: "Bọn khủng bố tìm cách giết lính liên quân và thường dân vô tội Iraq vì chúng muốn chúng ta bỏ chạy, nhưng quyết tâm của chúng ta không thể lung lay". Lời tuyên bố này rất đúng, bởi vì khi Mỹ đem quân đến đánh Iraq, sự quyết tâm của Mỹ là một đường thẳng, độc đạo không có chỗ rẽ, không thể nào lùi mà chỉ có tiến để đạt đến mục tiêu tối hậu là tạo một nước Iraq hòa bình, ổn định và dân chủ. Chỉ khi đó sứ mạng mới hoàn thành để Mỹ rút quân về. Vấn đề đặt ra là bao giờ sứ mạng đó hoàn thành.
Có người đã đặt tên cuộc chiến hiện nay là Iraq III, có ý nói Trận bão Sa mạc năm 1991 là Iraq I. Trận Iraq II bắt đầu từ tháng 3 năm nay khi TT Bush ra lệnh tiến quân lật đổ chế độ Saddam Hussein và đến 1 tháng 5, ông chính thức tuyên bố các cuộc hành quân lớn đã kết thúc sau khi quân Mỹ chiếm được Baghdad. Hai trận chiến đó Mỹ đã hoàn thành ngoạn mục trong thời gian tương đối ngắn. Nhưng sau đó trận chiến III bắt đầu khi liên quân do Mỹ lãnh đạo phải đối phó với tình trạng bất ổn và cuộc kháng chiến chống Mỹ ngày một gia tăng dưới mọi hình thức kể cả bắn lén, du kích và đánh bom tự sát do các phần tử khủng bố ngoại nhập thực hiện. Đặc biệt kể từ cuối tuần qua khi bắt đầu tháng Ramadan theo truyền thống Hồi giáo, các cuộc tấn công của phe chống Mỹ đã gia tăng và có hệ thống, khiến người ta có ấn tượng giai đoạn Iraq III có thể kéo dài, chưa biết bao giờ kết thúc.
Trước tình trạng đó, TT Bush gập phải một thử thách chính trị gay go là làm thế nào giữ được dư luận dân chúng Mỹ khỏi xoay chiều. Trước đây đa số dân Mỹ ủng hộ việc đánh Iraq, nhưng nay theo các cuộc thăm dò, tỷ lệ ủng hộ đó đã suy giảm nhiều. Trước mắt một câu hỏi lớn: Nếu tình trạng bất ổn kéo dài và số thương vong Mỹ ngày một gia tăng, liệu Mỹ có thể Iraq hóa chiến tranh như đã làm ở Việt Nam hay không" Chúng tôi nghĩ chiến tranh Iraq khác xa với chiến tranh Việt Nam. Năm xưa trong thời chiến tranh lạnh, Mỹ đã tham gia cuộc chiến quốc-cộng giữa Việt Nam Cộng Hòa ở miền Nam và chế độ Cộng sản ở miền Bắc. Khi thấy cần phải rút quân khỏi miền Nam Việt Nam vì phong trào phản chiến ở Mỹ, chính phủ Nixon đã mở cuộc hòa đàm Paris ký kết đình chiến với Bắc Việt. Ngày nay chế độ Saddam đã sụp đổ, Mỹ không có một đối tượng nào khác để điều đình.
Tình hình chính trị ở Iraq thời hậu Saddam phức tạp vô cùng. Dù đến năm 2004, một chính quyền Iraq mới sẽ được thành lập với quân đội, Cảnh sát và lực lượng dân quân do Mỹ huấn luyện, tất cả vẫn phải hoạt động dưới sự bảo vệ của quân đội Mỹ trong một thời gian lâu. Mỹ không thể rút quân sớm,vì chỉ trong thời gian ngắn khi vắng mặt cái ô dù Mỹ, nội loạn giữa các phe phái Iraq sẽ bùng nổ, rút cuộc sẽ có một kẻ độc tài hung bạo khác, tương tự như Saddam Hussein, cai trị với bàn tay thép. Dù Mỹ có trao lại nhiệm vụ gìn giữ hòa bình cho quân LHQ, vấn đề cũng không thay đổi, bởi vì nếu không có bàn tay của một siêu cường mạnh như Mỹ yểm trợ tại chỗ, mọi lực lượng quốc tế đều vô ích. Hiện nay ngoài 132,000 quân Mỹ đã có mặt, còn có 23,000 quân của hơn 30 quốc gia đến hỗ trợ sứ mạng của Mỹ, nhưng từ khi các cuộc đánh du kích và khủng bố gia tăng, nhiều nước đã tỏ ra ngần ngại, không muốn đưa quân qua Iraq. Mỹ không thể đánh Iraq để rồi đem con bỏ chợ, tạo ra một sự hỗn loạn cho cả Trung Đông.
Sau những vụ tấn công lớn của phe chống Mỹ vào dịp lễ Ramadan, Tây Ban Nha, một trong những đồng minh quan trọng nhất của Mỹ ở Iraq, đã giảm bớt rất nhiều nhân viên sứ quán ở Baghdad. Cuối tháng 10 khi tình hình an ninh trở nên tồi tệ, Hòa Lan và Bulgaria đã rút nhân viên sứ quán qua Jordan. Trong khi đó LHQ cũng đã giảm thiểu nhiều nhân viên phụ trách những vấn đề nhân đạo ở Iraq. Mỹ trông chờ rất nhiều về việc Thổ Nhĩ Kỳ có thể đưa 10,000 quân đến bảo vệ an ninh trật tự ở Bắc Iraq, nhưng vào phút chót Thổ nói chưa thể đem quân vào Iraq vì Hội đồng Liên minh Lâm thời chưa có văn bản dứt khoát đồng ý. Sự thật nhiều thành phần như dân Kurd ở Bắc Iraq và cả những thành phần Hồi giáo Sunni và Hồi giáo Shiite ở miền Nam đều chống lại sự có mặt của quân Thổ.
Nhiều người chỉ trích chính phủ Bush không có một kế hoạch nào về Iraq. Sự thật lời chỉ trích đó không đúng lắm. Chính phủ Bush đã công bố kế hoạch giao cho Hội đồng Liên minh Lâm thời sớm thảo ra một Hiến pháp để chuẩn bị bầu cử. Nhưng nếu muốn có bầu cử, ít nhất phải có an ninh và trật tự. Mỹ và liên quân không thể nào có đủ nguời trải ra khắp nước Iraq để bảo vệ an toàn cho nguời dân và các thùng phiếu, bởi vậy đã có kế hoạch xúc tiến huấn luyện quân đội mới khoảng 150,000 người cho Iraq. Số quân này có đủ mạnh và đủ tin cậy để thay thế quân đội Mỹ không, đó vẫn là câu hỏi lớn.
Tổng Thống Bush đã làm một việc không một ông Tổng Thống Mỹ nào dám làm là ra tay đánh Iraq theo kiểu "tiên hạ thủ vi cường". Ông đã tạo một sự đã rồi, khiến quốc tế phải chấp nhận một thực tại. Ông đưa ra dự luật chi 87 tỷ đô-la cho Iraq và Afghanistan, Quốc hội Mỹ cũng phải chấp nhận. Đây cũng là chuyện đã rồi vì không lẽ Quốc hội không chi tiền cho quân Mỹ đang chiến đấu ở ngoài mặt trận. Bây giờ chỉ còn chờ dư luận Mỹ chấp nhận một "chuyện đã rồi" khác: lính Mỹ chảy máu dài dài và tiền Mỹ tiếp tục đổ vào một nước có dự trữ dầu lửa lớn vào bực nhì thế giới.
Có người đã đặt tên cuộc chiến hiện nay là Iraq III, có ý nói Trận bão Sa mạc năm 1991 là Iraq I. Trận Iraq II bắt đầu từ tháng 3 năm nay khi TT Bush ra lệnh tiến quân lật đổ chế độ Saddam Hussein và đến 1 tháng 5, ông chính thức tuyên bố các cuộc hành quân lớn đã kết thúc sau khi quân Mỹ chiếm được Baghdad. Hai trận chiến đó Mỹ đã hoàn thành ngoạn mục trong thời gian tương đối ngắn. Nhưng sau đó trận chiến III bắt đầu khi liên quân do Mỹ lãnh đạo phải đối phó với tình trạng bất ổn và cuộc kháng chiến chống Mỹ ngày một gia tăng dưới mọi hình thức kể cả bắn lén, du kích và đánh bom tự sát do các phần tử khủng bố ngoại nhập thực hiện. Đặc biệt kể từ cuối tuần qua khi bắt đầu tháng Ramadan theo truyền thống Hồi giáo, các cuộc tấn công của phe chống Mỹ đã gia tăng và có hệ thống, khiến người ta có ấn tượng giai đoạn Iraq III có thể kéo dài, chưa biết bao giờ kết thúc.
Trước tình trạng đó, TT Bush gập phải một thử thách chính trị gay go là làm thế nào giữ được dư luận dân chúng Mỹ khỏi xoay chiều. Trước đây đa số dân Mỹ ủng hộ việc đánh Iraq, nhưng nay theo các cuộc thăm dò, tỷ lệ ủng hộ đó đã suy giảm nhiều. Trước mắt một câu hỏi lớn: Nếu tình trạng bất ổn kéo dài và số thương vong Mỹ ngày một gia tăng, liệu Mỹ có thể Iraq hóa chiến tranh như đã làm ở Việt Nam hay không" Chúng tôi nghĩ chiến tranh Iraq khác xa với chiến tranh Việt Nam. Năm xưa trong thời chiến tranh lạnh, Mỹ đã tham gia cuộc chiến quốc-cộng giữa Việt Nam Cộng Hòa ở miền Nam và chế độ Cộng sản ở miền Bắc. Khi thấy cần phải rút quân khỏi miền Nam Việt Nam vì phong trào phản chiến ở Mỹ, chính phủ Nixon đã mở cuộc hòa đàm Paris ký kết đình chiến với Bắc Việt. Ngày nay chế độ Saddam đã sụp đổ, Mỹ không có một đối tượng nào khác để điều đình.
Tình hình chính trị ở Iraq thời hậu Saddam phức tạp vô cùng. Dù đến năm 2004, một chính quyền Iraq mới sẽ được thành lập với quân đội, Cảnh sát và lực lượng dân quân do Mỹ huấn luyện, tất cả vẫn phải hoạt động dưới sự bảo vệ của quân đội Mỹ trong một thời gian lâu. Mỹ không thể rút quân sớm,vì chỉ trong thời gian ngắn khi vắng mặt cái ô dù Mỹ, nội loạn giữa các phe phái Iraq sẽ bùng nổ, rút cuộc sẽ có một kẻ độc tài hung bạo khác, tương tự như Saddam Hussein, cai trị với bàn tay thép. Dù Mỹ có trao lại nhiệm vụ gìn giữ hòa bình cho quân LHQ, vấn đề cũng không thay đổi, bởi vì nếu không có bàn tay của một siêu cường mạnh như Mỹ yểm trợ tại chỗ, mọi lực lượng quốc tế đều vô ích. Hiện nay ngoài 132,000 quân Mỹ đã có mặt, còn có 23,000 quân của hơn 30 quốc gia đến hỗ trợ sứ mạng của Mỹ, nhưng từ khi các cuộc đánh du kích và khủng bố gia tăng, nhiều nước đã tỏ ra ngần ngại, không muốn đưa quân qua Iraq. Mỹ không thể đánh Iraq để rồi đem con bỏ chợ, tạo ra một sự hỗn loạn cho cả Trung Đông.
Sau những vụ tấn công lớn của phe chống Mỹ vào dịp lễ Ramadan, Tây Ban Nha, một trong những đồng minh quan trọng nhất của Mỹ ở Iraq, đã giảm bớt rất nhiều nhân viên sứ quán ở Baghdad. Cuối tháng 10 khi tình hình an ninh trở nên tồi tệ, Hòa Lan và Bulgaria đã rút nhân viên sứ quán qua Jordan. Trong khi đó LHQ cũng đã giảm thiểu nhiều nhân viên phụ trách những vấn đề nhân đạo ở Iraq. Mỹ trông chờ rất nhiều về việc Thổ Nhĩ Kỳ có thể đưa 10,000 quân đến bảo vệ an ninh trật tự ở Bắc Iraq, nhưng vào phút chót Thổ nói chưa thể đem quân vào Iraq vì Hội đồng Liên minh Lâm thời chưa có văn bản dứt khoát đồng ý. Sự thật nhiều thành phần như dân Kurd ở Bắc Iraq và cả những thành phần Hồi giáo Sunni và Hồi giáo Shiite ở miền Nam đều chống lại sự có mặt của quân Thổ.
Nhiều người chỉ trích chính phủ Bush không có một kế hoạch nào về Iraq. Sự thật lời chỉ trích đó không đúng lắm. Chính phủ Bush đã công bố kế hoạch giao cho Hội đồng Liên minh Lâm thời sớm thảo ra một Hiến pháp để chuẩn bị bầu cử. Nhưng nếu muốn có bầu cử, ít nhất phải có an ninh và trật tự. Mỹ và liên quân không thể nào có đủ nguời trải ra khắp nước Iraq để bảo vệ an toàn cho nguời dân và các thùng phiếu, bởi vậy đã có kế hoạch xúc tiến huấn luyện quân đội mới khoảng 150,000 người cho Iraq. Số quân này có đủ mạnh và đủ tin cậy để thay thế quân đội Mỹ không, đó vẫn là câu hỏi lớn.
Tổng Thống Bush đã làm một việc không một ông Tổng Thống Mỹ nào dám làm là ra tay đánh Iraq theo kiểu "tiên hạ thủ vi cường". Ông đã tạo một sự đã rồi, khiến quốc tế phải chấp nhận một thực tại. Ông đưa ra dự luật chi 87 tỷ đô-la cho Iraq và Afghanistan, Quốc hội Mỹ cũng phải chấp nhận. Đây cũng là chuyện đã rồi vì không lẽ Quốc hội không chi tiền cho quân Mỹ đang chiến đấu ở ngoài mặt trận. Bây giờ chỉ còn chờ dư luận Mỹ chấp nhận một "chuyện đã rồi" khác: lính Mỹ chảy máu dài dài và tiền Mỹ tiếp tục đổ vào một nước có dự trữ dầu lửa lớn vào bực nhì thế giới.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình