Ở gò Lê Khưu có giống quỷ lạ. Nó bắt chước làm con cháu, anh em người ta thật là giống. Có một ông Trưởng giả gần vùng ấy. Một hôm ở chợ về. Chén say khướt. Lúc đi qua gò Lê Khưu. Con quỷ hiện hình lên làm con ông ta. Tay ôm đỡ dìu dắt, nhưng miệng cứ lẩm bẩm nhiếc móc. Kêu say sưa là xấu. Trưởng giả về nhà. Lúc tỉnh rượu. Gọi con ra mắng:
- Tao là cha mầy. Tao có điều gì là ác nghiệt, mà lúc tao say, mầy lại nỡ mỉa mai tao như vậy"
Người con khóc. Lạy cha, và thưa rằng:
- Oan quá! Thật con không dám như thế bao giờ. Con nghe đâu ở gò Lê Khưu có giống quỷ khéo, bắt chước hiện lên làm người. Có lẽ đấy chăng"
Nói rồi, than van thật là thảm thiết, khiến bà mẹ trong nhà - đang cuốn chả giò cũng vội vàng xách dép chạy ra - đặng những mong mối… tức kia sẽ ào nhanh tuôn xẹp, khi nhìn đứa con thơ bị hàm oan rơi xuống, mà miệng bé cổ gầy còn nói đặng làm sao" Còn biết nói chi đây cho tan điều uất nghẹn. Đó là chưa tính cha mà la oan như thế, thì có khác gì… mã tà lính kín hạch lung tung. Có khác chi đẩy con thơ lâm vào đường bất phục - rồi trong lúc nhìn con đầm đìa hai hàng nước mắt - mới khó chịu trong lòng mà nghĩ ngợi mông lung:
- Từ ngày gá nghĩa với ông này đến nay. Phải nói là đã trải qua bao điều khổ cực, mà phận dâu con làm sao ta dám nói. Dám khuyên này bảo nọ với răn kia. Dám hô lên… thôi đừng mua thêm rượu, nên suốt bao năm chẳng khi nào mà không uống - bởi lý do nhiều mà rượu sẵn gần bên - thành thử cứ dzô sâu chẳng bao giờ biết ngại. Nay chồng ta bỗng về đây la lối, rồi đổ cho con hiền thế nọ thế kia, thì rõ ra chốn thâm sâu đã có gì không thật. Có điều chồng ra sao thì ta chẳng cần chi lý tới, bởi ổng lớn rồi thì tự biết mà… bay. Chớ tuổi hơn ta thì không thể lo nhiều cho đặng. Còn đứa con thơ tựa như tờ giấy trắng. Vẽ rắn vẽ rồng vẽ cánh vẽ nhiều chân, thì sẽ vô ngay chớ chẳng chờ chi hết cả!
Đó là chưa kể trước ngày ta xuất giá, mẹ có gọi vào rồi dặn lấy một câu: Là đã ra riêng con phải nhớ… nhu mì hết mực. Phải biết hạnh phúc là lúc… chồng, con, vui sướng, và biết đánh phèn cho đục lóng thành trong. Chớ không thể cứ khoanh tay mà tốt tràn cho được. Mà giả như cơm canh có mặn nhạt thế nào đi chăng nữa, thì phải nằm lòng không đặng phút nào quên: Không giận quá mất khôn mà phá đi những gì đang có được. Mà lỡ như đã gắng sức không làm nên cơm cháo - thì được bỏ… chồng chớ không bỏ lấy mặt con - bởi con phải cưu mang chớ chồng như… áo mặc.
Thôi thì kiếp nhân sinh chỉ còn trong thoáng chốc. Mai mốt ổng thăng rồi ta sẽ sống cùng con, thì rõ ra phải… cứu con chớ không thể nào binh ổng được. Mà giả như ta có muốn theo chồng đi chăng nữa, thì mẫu tử thâm tình ta chối bỏ được sao" Khi đứa con thơ biết biết nương đâu cho qua thời non dại. Chớ ta cứ mần thinh như không tường không biết, rồi ở mai này biết liệu định làm sao" Khi chữ phu thê đã… mờ phai gãy nhịp - mà đứa con thơ lại buồn đau u ám - thì phận mẹ hiền ta khó xử dường bao!
Nghĩ vậy, bà mới nói rằng:
- Từ nào tới giờ tôi vẫn nghe người xưa hay nói: Tri túc tiện túc đãi túc hà thời túc. Nghĩa là mình thấy đủ là nó… đủ liền ngay. Chớ không phải thật no say mới là đong đủ đặng. Nay tôi thấy ông cứ mãi nhậu từ phia tới sáng - mà chẳng hiểu gì chữ… Túc của ngàn xưa - thì xét ra ông chỉ biết dzô mà chẳng biết nghĩ suy gì hết cả. Chớ phải chi ông biết… đủ như ngàn xưa đưa nước, thì chẳng bao giờ có chuyện để rầy la. Chẳng có mấy khi phải tiếng này tiếng nọ. Là… chi chí mà ông còn chưa thấu đáo, thì biết chừng nào dạy bảo với lời khuyên. Biết đến khi mô mới tỏ ra gương này gương nọ. Làm cha như thế mà ông còn chưa biết, lại muốn vang trời nói nọ với hăm kia, thì tự thâm tâm tôi chẳng thấy… háp-py gì hết cả!
Nói rồi, nước mắt tuôn trào ra cả áo, khiến bụng dạ ông chồng như lửa cháy ngàn cơn, liền trong phút chốc quên đi từng… nóng giận, rồi trong lúc tướng sĩ lùng bùng ra như thế, mới thót cả người mà nghĩ tựa như ri:
- Suốt cả đời ta. Sợ nhất là nước mắt của đàn bà. Những giọt nước mắt tưởng đâu mềm yếu ấy, lại có thể di dời núi cả lấp sông. Lại có thể biến đang an trở thành… nguy thật sự. Nay sự việc xảy ra ngoài điều ta suy đoán, thì tam thập kế mầu phải vượt thoát mà đi. Chớ không thể nấn ná nơi đây mà an toàn cái mạng. Có điều vợ nói ra làm ta thêm lấn cấn, bởi có nhậu nhiều nhậu mút chỉ cần câu, thì cũng tự… bả chớ tự ai mà nói này nói nọ. Chẳng là hồi nẳm ta liều thân đi tán - thì phải chuốc rượu nồng cho đặng tí hùng anh - để mạnh dạn nói lên cái điều đang tâm sự, khiến bả đang… trơ trơ bỗng tràn lên thương xót, nên chữ giao tình cháy rực cháy liền ngay. Cháy tới tâm can cháy luôn phèo phổi thận, thành thử chén rượu kia bỗng thành thân quen mến - khiến bả chóng say tình hăng hái học nhiều thêm - đặng có tí thương yêu làm mồi cho thấm đượm…
Vậy mà giờ đây lại đổ ngang như thuyền kia tách bến. Như sóng vỗ vào bờ sớm trở ngược chạy ra. Như con cá lia thia bỏ quên bình quên chậu, nên mới tự an nhiên mần y chang như rứa. Chớ suy nghĩ với lòng có còn… nói vậy được chăng" Có đủ tâm can mà trách này trách nọ" Thôi thì phận nam nhi từ lâu ta vẫn biết - đối xử với ngoài dễ hơn là đối xử với người… trong - mà cái trong đó chẳng ai xa chính là cái… nợ, thì đấng trượng phu phải biết… Trời cao còn thua kém. Hà huống gì phận mỏng chóng dòn tan. Hà huống chi kiếp nhân sinh phải cần có… vợ! Chi bằng nín nhịn cho qua để trong ngoài êm ấm. Vẫn hơn là bắn bừa bắn bậy bắn tùm lum, rồi lỡ chuyện không hay mới là đổ nợ!
Nghĩ vậy, Trưởng giả liền ra ngoài hỏi dò giống quỷ lạ ở gò Lê Khưu, thì quả nhiên ai cũng bảo có như thế thật. Ông mới định bụng hễ gặp giống quỷ ấy là… chơi tới bến. Hôm sau, ông đi chợ. Lại chén say khướt mới về. Người con sợ cha lại gặp quỷ nó quấy nhiễu gì, bèn săm săm đi đón. Trưởng giả trông rõ con mình - nhưng cho là quỷ - liền rút gươm ra đâm chết.
Bà vợ, đang ở nhà. Chợt có người về báo đặng hung tin, nhưng trong phút chốc khó lòng mà tin được - nên tự thâm tâm vẫn bình an ngồi yên mà… chăm nón - mà suy nghĩ chuyện đời lúc đục lúc trong. Lúc ở mây cao lúc té đau trên vùng đất lạ, rồi khi có thêm người chạy về tin cấp báo, bà mới khoan hòa nghĩ đến chuyện ngàn xưa:
- Hùm dữ còn không nỡ ăn thịt con. Hà huống chi đức lang quân vốn hiền lành dễ… dạy, thì hung tin kia chỉ là chuyện trời ơi đất ới. Chỉ là cớ để thiên hạ tán bàn đến chuyện của người ta. Chỉ là cái… tam sao ắt bổn kia chẳng bao giờ trúng được. Đó là chưa tính phận nữ nhi thời nay đã khác. Chớ không như hồi… đứt chến của ngày xưa, thì lẽ đâu ta lại đi theo vết chân của tiền nhân cho được. Lại nữa, mẹ Tăng Sâm bị đời sau nhắc đến - vì chẳng một lòng một dạ với thằng con - nên mới hoảng kinh để xảy ra lắm điều lắm sự. Phần ta dứt khoát chẳng mần y như rứa. Dẫu cho trăm người tới báo cũng dzậy thôi, bởi ta nhất quyết không tin là… không tin thật!
Còn riêng ta vẫn ruột gan tin vào ông chồng quý giá. Dẫu nhậu hơi nhiều nhưng cũng có lòng thương, thì không thể… mượn phút say sưa mà giết lầm con cho đặng. Thế mới biết cõi nhân sinh quá nhiều cái rối. Sống yên bình thiên hạ chẳng mừng vui. Sống bo bo chẳng yên gì cái mặt. Sống tha nhân thì thằng đâm thằng xúi: Ăn cơm nhà chỉ khoái… vác ngà voi!
Lúc ấy. Có người bên cạnh, vì nghe được câu chuyện xảy ra từ đầu đến cuối, nên mới với điếu cày kéo một trận mê say. Kéo hết hơi ngon kéo thêm vài hơi… ngọt, rồi trong lúc thỏa chí bay vèo theo mây trắng, mới cảm trong lòng chất chứa chuyện… người ta:
- Khó thật! Làm thế nào cho rõ giả thực mà phân biệt được. Cái trò đời, đã gian thì lại ngoan. Kẻ gian phi, đã rắp tâm lừa ai, thì dùng thiên phương bách kế, làm cho phải mắc lừa mà vẫn có bụng tin. Cho nên khi ta ngờ điều gì, ta phải để cái trí sáng suốt mà dò xét cho đến nơi. Chớ có vội hành động. Lấy giả làm thực. Cho thực là giả. Nhận quỷ làm con. Giết con tưởng quỷ. Sau có muốn hối cũng không làm sao hối kịp. Đời này biết bao chuyện vợ chồng. Chuyện phe cánh. Ngờ vực tàn hại nhau. Một khi sự thực hiện rõ ra. Chỉ còn có ôm hận suốt đời. Lúc nào cũng băn khoăn, thương đến người đã khuất!
Phần Trưởng giả nghe trong lòng chết đứng - khi máu đổ ra rồi mới biết… hổng là ma - thì tử biệt sanh ly chẳng làm sao tránh được. Lại nữa, đứa con mà ngày nào ta còn la hét. Nay thẳng cẳng thẳng giò chẳng thốt lấy một câu, thì tự hậu trước sau cũng chưa lần… nếm được, rồi trong lúc người mang mang như thế, mới thở cái khì mà nghĩ tựa như ri:
- Phàm ở đời, có sinh thì có diệt. Lẽ tự nhiên ngàn xưa vẫn thế, thì chuyện lỡ hôm này cũng thuộc về… sinh ký tử quy. Cũng đúng ngay boong cõi này là cõi tạm. Có điều con ta giờ đây đã yên lòng nhắm mắt - bởi nợ cõi trần chỉ chừng một… lưng chén mà thôi - thì sự ra đi hẳn đã ghi trong số Trời đã định. Mà nói hổng phải chứ nếu không có chuyện để… về quê như thế, thì biết chừng nào mới hưởng phước ở tầng trên" Biết đến khi mô mới thổi bay bụi trần đang bám chặt" Thế mới biết cõi dương ni chẳng có gì chắc chắn. Dẫu bảo hiểm hết mình cũng được cái… mụ nội gì đâu - bởi tích tắc bay ra là tiêu tùng cái mạng - thì sống nơi ni cần chi mà so sánh" Mà cắm mặt cắm đầu bày tính chuyện hơn thua. Mà xí gạt lung tung để đem về cái lợi. Chắc ăn nhất là… sương sương từ đầu hôm đến sáng. Là trí óc tưng bừng với men rượu nồng cay. Là chén chú chén anh cho thỏa tình ước vọng.
Có điều vợ ta chắc bàng hoàng ghê lắm - khi hiểu ra rồi sức mạnh của Bề trên - thì ắt sẽ sống… nhu hơn chớ không vỡ bờ như nước lụt. Đã vậy chuyện hôm nay đâu chỉ buồn lên mắt biếc - mà vẫn có tràn những cái đẹp nằm bên - thì Họa, Phúc, xét ra khó lòng tiên đoán được. Và đã thật nhiều đêm ta nghe lòng buốt nhói, khi nhớ lời tiên tổ của ngàn xưa - là phận nữ nhi - Phu… tử đi thì tòng con cho đúng điều đúng luật. Nay tuổi của ta lại hơn nàng chừng đâu con giáp, thì theo lệ thông thường ta sẽ sớm về quê, để lại chữ phu thê nữa đường đứt cái bựt. Rồi hôm nay Số trời từ đâu rơi xuống - xui đứa con hiền thoát cảnh đục trong - thì ở tương lai, vợ của ta chẳng cần… tòng ai hết cả.
Thế thì muốn bước chừng hai ba bước, hoặc tái giá ào ào cũng chẳng phiền chẳng muộn gì ta, đặng ở mai sau khỏi phải lẽ loi trên quãng đời đơn độc. Được như thế lòng ta mới bùng lên sung sướng. Mới thanh thoát nhẹ nhàng với hồng trần tục lụy bao quanh. Mới cảm thấy yên tâm khi kiếp người đến hạn. Chớ về trên kia mà nàng đang đau xót - thì dẫu chốn vĩnh hằng - ta cũng chẳng màng chẳng khoái nữa được đâu!
- Tao là cha mầy. Tao có điều gì là ác nghiệt, mà lúc tao say, mầy lại nỡ mỉa mai tao như vậy"
Người con khóc. Lạy cha, và thưa rằng:
- Oan quá! Thật con không dám như thế bao giờ. Con nghe đâu ở gò Lê Khưu có giống quỷ khéo, bắt chước hiện lên làm người. Có lẽ đấy chăng"
Nói rồi, than van thật là thảm thiết, khiến bà mẹ trong nhà - đang cuốn chả giò cũng vội vàng xách dép chạy ra - đặng những mong mối… tức kia sẽ ào nhanh tuôn xẹp, khi nhìn đứa con thơ bị hàm oan rơi xuống, mà miệng bé cổ gầy còn nói đặng làm sao" Còn biết nói chi đây cho tan điều uất nghẹn. Đó là chưa tính cha mà la oan như thế, thì có khác gì… mã tà lính kín hạch lung tung. Có khác chi đẩy con thơ lâm vào đường bất phục - rồi trong lúc nhìn con đầm đìa hai hàng nước mắt - mới khó chịu trong lòng mà nghĩ ngợi mông lung:
- Từ ngày gá nghĩa với ông này đến nay. Phải nói là đã trải qua bao điều khổ cực, mà phận dâu con làm sao ta dám nói. Dám khuyên này bảo nọ với răn kia. Dám hô lên… thôi đừng mua thêm rượu, nên suốt bao năm chẳng khi nào mà không uống - bởi lý do nhiều mà rượu sẵn gần bên - thành thử cứ dzô sâu chẳng bao giờ biết ngại. Nay chồng ta bỗng về đây la lối, rồi đổ cho con hiền thế nọ thế kia, thì rõ ra chốn thâm sâu đã có gì không thật. Có điều chồng ra sao thì ta chẳng cần chi lý tới, bởi ổng lớn rồi thì tự biết mà… bay. Chớ tuổi hơn ta thì không thể lo nhiều cho đặng. Còn đứa con thơ tựa như tờ giấy trắng. Vẽ rắn vẽ rồng vẽ cánh vẽ nhiều chân, thì sẽ vô ngay chớ chẳng chờ chi hết cả!
Đó là chưa kể trước ngày ta xuất giá, mẹ có gọi vào rồi dặn lấy một câu: Là đã ra riêng con phải nhớ… nhu mì hết mực. Phải biết hạnh phúc là lúc… chồng, con, vui sướng, và biết đánh phèn cho đục lóng thành trong. Chớ không thể cứ khoanh tay mà tốt tràn cho được. Mà giả như cơm canh có mặn nhạt thế nào đi chăng nữa, thì phải nằm lòng không đặng phút nào quên: Không giận quá mất khôn mà phá đi những gì đang có được. Mà lỡ như đã gắng sức không làm nên cơm cháo - thì được bỏ… chồng chớ không bỏ lấy mặt con - bởi con phải cưu mang chớ chồng như… áo mặc.
Thôi thì kiếp nhân sinh chỉ còn trong thoáng chốc. Mai mốt ổng thăng rồi ta sẽ sống cùng con, thì rõ ra phải… cứu con chớ không thể nào binh ổng được. Mà giả như ta có muốn theo chồng đi chăng nữa, thì mẫu tử thâm tình ta chối bỏ được sao" Khi đứa con thơ biết biết nương đâu cho qua thời non dại. Chớ ta cứ mần thinh như không tường không biết, rồi ở mai này biết liệu định làm sao" Khi chữ phu thê đã… mờ phai gãy nhịp - mà đứa con thơ lại buồn đau u ám - thì phận mẹ hiền ta khó xử dường bao!
Nghĩ vậy, bà mới nói rằng:
- Từ nào tới giờ tôi vẫn nghe người xưa hay nói: Tri túc tiện túc đãi túc hà thời túc. Nghĩa là mình thấy đủ là nó… đủ liền ngay. Chớ không phải thật no say mới là đong đủ đặng. Nay tôi thấy ông cứ mãi nhậu từ phia tới sáng - mà chẳng hiểu gì chữ… Túc của ngàn xưa - thì xét ra ông chỉ biết dzô mà chẳng biết nghĩ suy gì hết cả. Chớ phải chi ông biết… đủ như ngàn xưa đưa nước, thì chẳng bao giờ có chuyện để rầy la. Chẳng có mấy khi phải tiếng này tiếng nọ. Là… chi chí mà ông còn chưa thấu đáo, thì biết chừng nào dạy bảo với lời khuyên. Biết đến khi mô mới tỏ ra gương này gương nọ. Làm cha như thế mà ông còn chưa biết, lại muốn vang trời nói nọ với hăm kia, thì tự thâm tâm tôi chẳng thấy… háp-py gì hết cả!
Nói rồi, nước mắt tuôn trào ra cả áo, khiến bụng dạ ông chồng như lửa cháy ngàn cơn, liền trong phút chốc quên đi từng… nóng giận, rồi trong lúc tướng sĩ lùng bùng ra như thế, mới thót cả người mà nghĩ tựa như ri:
- Suốt cả đời ta. Sợ nhất là nước mắt của đàn bà. Những giọt nước mắt tưởng đâu mềm yếu ấy, lại có thể di dời núi cả lấp sông. Lại có thể biến đang an trở thành… nguy thật sự. Nay sự việc xảy ra ngoài điều ta suy đoán, thì tam thập kế mầu phải vượt thoát mà đi. Chớ không thể nấn ná nơi đây mà an toàn cái mạng. Có điều vợ nói ra làm ta thêm lấn cấn, bởi có nhậu nhiều nhậu mút chỉ cần câu, thì cũng tự… bả chớ tự ai mà nói này nói nọ. Chẳng là hồi nẳm ta liều thân đi tán - thì phải chuốc rượu nồng cho đặng tí hùng anh - để mạnh dạn nói lên cái điều đang tâm sự, khiến bả đang… trơ trơ bỗng tràn lên thương xót, nên chữ giao tình cháy rực cháy liền ngay. Cháy tới tâm can cháy luôn phèo phổi thận, thành thử chén rượu kia bỗng thành thân quen mến - khiến bả chóng say tình hăng hái học nhiều thêm - đặng có tí thương yêu làm mồi cho thấm đượm…
Vậy mà giờ đây lại đổ ngang như thuyền kia tách bến. Như sóng vỗ vào bờ sớm trở ngược chạy ra. Như con cá lia thia bỏ quên bình quên chậu, nên mới tự an nhiên mần y chang như rứa. Chớ suy nghĩ với lòng có còn… nói vậy được chăng" Có đủ tâm can mà trách này trách nọ" Thôi thì phận nam nhi từ lâu ta vẫn biết - đối xử với ngoài dễ hơn là đối xử với người… trong - mà cái trong đó chẳng ai xa chính là cái… nợ, thì đấng trượng phu phải biết… Trời cao còn thua kém. Hà huống gì phận mỏng chóng dòn tan. Hà huống chi kiếp nhân sinh phải cần có… vợ! Chi bằng nín nhịn cho qua để trong ngoài êm ấm. Vẫn hơn là bắn bừa bắn bậy bắn tùm lum, rồi lỡ chuyện không hay mới là đổ nợ!
Nghĩ vậy, Trưởng giả liền ra ngoài hỏi dò giống quỷ lạ ở gò Lê Khưu, thì quả nhiên ai cũng bảo có như thế thật. Ông mới định bụng hễ gặp giống quỷ ấy là… chơi tới bến. Hôm sau, ông đi chợ. Lại chén say khướt mới về. Người con sợ cha lại gặp quỷ nó quấy nhiễu gì, bèn săm săm đi đón. Trưởng giả trông rõ con mình - nhưng cho là quỷ - liền rút gươm ra đâm chết.
Bà vợ, đang ở nhà. Chợt có người về báo đặng hung tin, nhưng trong phút chốc khó lòng mà tin được - nên tự thâm tâm vẫn bình an ngồi yên mà… chăm nón - mà suy nghĩ chuyện đời lúc đục lúc trong. Lúc ở mây cao lúc té đau trên vùng đất lạ, rồi khi có thêm người chạy về tin cấp báo, bà mới khoan hòa nghĩ đến chuyện ngàn xưa:
- Hùm dữ còn không nỡ ăn thịt con. Hà huống chi đức lang quân vốn hiền lành dễ… dạy, thì hung tin kia chỉ là chuyện trời ơi đất ới. Chỉ là cớ để thiên hạ tán bàn đến chuyện của người ta. Chỉ là cái… tam sao ắt bổn kia chẳng bao giờ trúng được. Đó là chưa tính phận nữ nhi thời nay đã khác. Chớ không như hồi… đứt chến của ngày xưa, thì lẽ đâu ta lại đi theo vết chân của tiền nhân cho được. Lại nữa, mẹ Tăng Sâm bị đời sau nhắc đến - vì chẳng một lòng một dạ với thằng con - nên mới hoảng kinh để xảy ra lắm điều lắm sự. Phần ta dứt khoát chẳng mần y như rứa. Dẫu cho trăm người tới báo cũng dzậy thôi, bởi ta nhất quyết không tin là… không tin thật!
Còn riêng ta vẫn ruột gan tin vào ông chồng quý giá. Dẫu nhậu hơi nhiều nhưng cũng có lòng thương, thì không thể… mượn phút say sưa mà giết lầm con cho đặng. Thế mới biết cõi nhân sinh quá nhiều cái rối. Sống yên bình thiên hạ chẳng mừng vui. Sống bo bo chẳng yên gì cái mặt. Sống tha nhân thì thằng đâm thằng xúi: Ăn cơm nhà chỉ khoái… vác ngà voi!
Lúc ấy. Có người bên cạnh, vì nghe được câu chuyện xảy ra từ đầu đến cuối, nên mới với điếu cày kéo một trận mê say. Kéo hết hơi ngon kéo thêm vài hơi… ngọt, rồi trong lúc thỏa chí bay vèo theo mây trắng, mới cảm trong lòng chất chứa chuyện… người ta:
- Khó thật! Làm thế nào cho rõ giả thực mà phân biệt được. Cái trò đời, đã gian thì lại ngoan. Kẻ gian phi, đã rắp tâm lừa ai, thì dùng thiên phương bách kế, làm cho phải mắc lừa mà vẫn có bụng tin. Cho nên khi ta ngờ điều gì, ta phải để cái trí sáng suốt mà dò xét cho đến nơi. Chớ có vội hành động. Lấy giả làm thực. Cho thực là giả. Nhận quỷ làm con. Giết con tưởng quỷ. Sau có muốn hối cũng không làm sao hối kịp. Đời này biết bao chuyện vợ chồng. Chuyện phe cánh. Ngờ vực tàn hại nhau. Một khi sự thực hiện rõ ra. Chỉ còn có ôm hận suốt đời. Lúc nào cũng băn khoăn, thương đến người đã khuất!
Phần Trưởng giả nghe trong lòng chết đứng - khi máu đổ ra rồi mới biết… hổng là ma - thì tử biệt sanh ly chẳng làm sao tránh được. Lại nữa, đứa con mà ngày nào ta còn la hét. Nay thẳng cẳng thẳng giò chẳng thốt lấy một câu, thì tự hậu trước sau cũng chưa lần… nếm được, rồi trong lúc người mang mang như thế, mới thở cái khì mà nghĩ tựa như ri:
- Phàm ở đời, có sinh thì có diệt. Lẽ tự nhiên ngàn xưa vẫn thế, thì chuyện lỡ hôm này cũng thuộc về… sinh ký tử quy. Cũng đúng ngay boong cõi này là cõi tạm. Có điều con ta giờ đây đã yên lòng nhắm mắt - bởi nợ cõi trần chỉ chừng một… lưng chén mà thôi - thì sự ra đi hẳn đã ghi trong số Trời đã định. Mà nói hổng phải chứ nếu không có chuyện để… về quê như thế, thì biết chừng nào mới hưởng phước ở tầng trên" Biết đến khi mô mới thổi bay bụi trần đang bám chặt" Thế mới biết cõi dương ni chẳng có gì chắc chắn. Dẫu bảo hiểm hết mình cũng được cái… mụ nội gì đâu - bởi tích tắc bay ra là tiêu tùng cái mạng - thì sống nơi ni cần chi mà so sánh" Mà cắm mặt cắm đầu bày tính chuyện hơn thua. Mà xí gạt lung tung để đem về cái lợi. Chắc ăn nhất là… sương sương từ đầu hôm đến sáng. Là trí óc tưng bừng với men rượu nồng cay. Là chén chú chén anh cho thỏa tình ước vọng.
Có điều vợ ta chắc bàng hoàng ghê lắm - khi hiểu ra rồi sức mạnh của Bề trên - thì ắt sẽ sống… nhu hơn chớ không vỡ bờ như nước lụt. Đã vậy chuyện hôm nay đâu chỉ buồn lên mắt biếc - mà vẫn có tràn những cái đẹp nằm bên - thì Họa, Phúc, xét ra khó lòng tiên đoán được. Và đã thật nhiều đêm ta nghe lòng buốt nhói, khi nhớ lời tiên tổ của ngàn xưa - là phận nữ nhi - Phu… tử đi thì tòng con cho đúng điều đúng luật. Nay tuổi của ta lại hơn nàng chừng đâu con giáp, thì theo lệ thông thường ta sẽ sớm về quê, để lại chữ phu thê nữa đường đứt cái bựt. Rồi hôm nay Số trời từ đâu rơi xuống - xui đứa con hiền thoát cảnh đục trong - thì ở tương lai, vợ của ta chẳng cần… tòng ai hết cả.
Thế thì muốn bước chừng hai ba bước, hoặc tái giá ào ào cũng chẳng phiền chẳng muộn gì ta, đặng ở mai sau khỏi phải lẽ loi trên quãng đời đơn độc. Được như thế lòng ta mới bùng lên sung sướng. Mới thanh thoát nhẹ nhàng với hồng trần tục lụy bao quanh. Mới cảm thấy yên tâm khi kiếp người đến hạn. Chớ về trên kia mà nàng đang đau xót - thì dẫu chốn vĩnh hằng - ta cũng chẳng màng chẳng khoái nữa được đâu!
Mõ Sàigòn
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình