Vũ Ký chuyển ngữ (theo nhật báo Le Soir 1-2000)
LTS. Từ thủ đô của Vương Quốc Bỉ, Giáo Sư Học Giả Vũ Ký đã chuyển ngữ một bài đã được đăng trên báo Le Soir tháng 1-2000 của tác giả Nina KrKrouchtcheva. Người viết là cháu nội của Cố Tổng Bí Thư Đảng Cộng Sản Liên Xô, ông Nikita Krouchtchev. Bà Nina hiện là Giám Đốc của chương trình của Viện Đông Tây Học. Bài như sau.
Ở Mạc Tư Khoa bây giờ, cái khó khăn trước hết liên quan đến quyền lực là không biết lúc nào là lúc thuận lợi nhất để trao trả quyền lại cho dân chúng. Rồi đến điều nan giải nữa là ở trong một nước như Nga Sô từ trước đến nay hơn một nghìn năm chỉ biết có chế độ độc tài thì còn một điều khó nữa là không biết nên giao quyền lại cho ai sau nầy, nếu mình muốn.
Vậy thì khi tuyên bố từ nhiệm ngày 31 tháng 12 vừa rồi, Boris Eltsine đã giải quyết ổn thỏa hai vấn đề hóc búa ấy. Ông vừa chắc chắn tự đảm bảo an lành cho chính mình trong tương lai lại vừa tạo được cho mình một vị thế đặc biệt danh dự trong lịch sử và trong nền dân chủ rất phôi thai ở Nga hiện tại nữa. Eltsine lần nầy còn nổi tiếng hơn lần trước đối với dân Nga, đáng lưu danh hậu thế hơn nhân vật Eltsine đã cứu nước Nga vào năm 1991, khi mà cuộc đảo chánh khởi xướng bất ngờ bởi phe diều hâu Cọng Sản muốn hủy diệt chính sách cởi mở, quang minh chưa trưởng thành do Michael Gorbatchev chủ trương trước đó. Thế rồi, trong 9 năm âm u kế tiếp, Eltsine đã khai sáng một tân quốc Nga, theo hình ảnh giống như chính mình là tuỳ hứng, bất thường, không ai đoán trước được điều gì sẽ xảy ra, bốc đồng mà còn hứa hẹn bừa bãi với quốc dân. Bây giờ đây, tự ý từ chức bất ngờ, Eltsine tạo cho người kế vị mà chính mình đã lựa chọn - Quyền Tổng Thống Vladimir Pontine - một cơ hội bằng vàng để chắc chắn ông ta trúng cử vào tháng 3 sắp đến.
Rồi Eltsine định sẽ làm một bóng mờ trong hậu trường chính trị như thời Nga Hoàng ở điện Kremlin thuở trước" Hay đó chỉ là một lối vận dụng chính trị khôn khéo, mưu mô như các nhân vật dưới các chế độ Cọng sản vừa qua"
Thực ra không ai chắc được điều gì. Trước cuộc tuyển cử Tổng Thống theo luật định sắp đến nội trong năm nay, ở thủ đô Mạc Tư Khoa, thực là tràn ngập những tin đồn. Một làn sóng dư luận rộng lớn rong truyền rằng Eltsine cố bám chặt vào quyền lực, không muốn nhả ra thì sự từ nhiệm vừa rồi của ông ta quả đã cải chính và làm cho quần chúng hết lời ca ngợi ông ta vậy.
Theo một cơ cấu hiến pháp minh bạch để rồi tuần tự tiến đến một sự kế vị hợp hiến, Eltsine quả đã dập tắt thành công một sự tương tranh quyền bính khá rối loạn có thể xảy ra ở Kremlin và do đó đành chịu hy sinh luôn các nguyên tắc dân chủ nữa. Bây giờ Nga Sô thế là có thể tự nhiên tiếp tục tiến hành một giai đoạn quá độ đặc biệt là từ Cọng Sản chủ nghĩa, bình thường chuyển sang tư bản chủ nghĩa.
Phía Tây Phương bồn chồn xúc động trước chuyển biến chính tình ở Nga Sô"
Tây Phương biết gì rõ thêm về con người kế vị chắc chắn sắp đến nầy là nhân vật Vladimir Pontine"
Khi nhìn lại cả một dĩ vãng khá bí mật và chìm lặng của ông ở KGB thì quả ta không biết được gì nhiều về ông ta cả. Poutine được 46 tuổi, có vợ, tốt nghiệp trường Luật Khoa ở Đại Học Saint Petersbourg, đã giữ chức vụ nhân viên KGB trong 10 năm, được bổ nhiệm ở Đông Đức (CS) trước kia. Ông ta thông suốt các chính sách thương mại và biến chuyển dân chủ phía Tây Phương. Chế độ CS sụp đổ, ông ta là người cọng sự với phía Anatoly Tchonbaix, chính quyền tự do ở Saint Petersbourg từ đầu thập niên 90. Rồi thuyên chuyển sang Mạc Tư Khoa, ông điều khiển cơ quan FBG (tức Sở KGB) canh tân và cải tiến) đến khi Eltsine rút ông về, thình lình bổ nhiệm ông ta vào chức vụ Thủ Tướng chính phủ vào tháng 8 vừa rồi.
Mặc dù không được ai biết rõ nhưng Poutine nổi tiếng là con người ưa sử dụng quyền lực một cách cứng rắn và nghiêm khắc. Trong các chiến trận đẫm máu diễn ra ở trên đồi núi và các đô thị hoang tàn ở Tchetchémie bây giờ, Poutine tỏ ra là người rất quyết liệt mà đối với dân Nga và chính giới Nga hiện tại thì đó chính là mẫu người thích hợp mà Nga Sô rất cần đến trong hiện tại để phục hồi trật tự, kỷ cương và còn chận đứng được sự tan vỡ trong nội bộ Nga Sô nữa. Nhờ vào một sự phục hưng quyết liệt quyền lực mà Pontine sẽ chủ trương để nắm chính quyền.
Điếu đáng nói là Tây Phương càng ngày càng tỏ ra bồn chồn, lo ngại, kích động đối với sự lên nắm quyền bất ngờ của Poutine ở Nga bao nhiêu thì càng làm tăng thêm uy thế của ông ta đối với dân Nga mà thôi. Những sự kiện như các chính sách kinh tế của Tây Phương áp dụng vào Nga đếu thất bại, như lực lượng OTAN hiện đang mở rộng đến sát nách Nga Sô, các đồng minh cũ như Serbie bị Tây Phương oanh kích, nào Mỹ còn muốn làm yếu thế Nga hơn nữa bằng cách tìm mọi phương thức kín đáo cắt xẻ nước Nga và kiểm soát vùng bể Caspienne rất giàu có về dầu lửa, tất cả các sự kiện ấy chỉ làm cho dân Nga càng thêm thù nghịch với Tây Phương hơn nữa mà thôi. Sự nhạy bén chính trị rất đặc biệt ở Poutine làm cho ông nắm vững được hiện tình thế giới và cả Nga nữa để rồi ông vận dụng đem lợi thế về cho mình.
Chỉ cái sự việc Tây Phương nhìn đương quyền Tổng Thống Poutine với cặp mắt ngờ vực, thiếu thiện cảm càng làm tăng thêm sự kính phục và tín nhiệm dối với ông ta trong thâm tâm dân Nga vốn có tâm lý bảo thủ và ưa hồi cố những truyền thống dân tộc của mình. Về phần Vladimir Poutine thì ngược lại, ông luôn luôn thích gây cho mọi người cái cảm tưởng và hình ảnh rằng mình là một lĩnh tụ rất tân tiến và sáng suốt. Thông điệp đầu năm của ông (hồi còn là Thủ Tướng) nhan đề “Nước Nga trên khúc quanh Thiên Niên Kỷ” được đưa lên hệ thống Tin Học để quảng bá khắp thế giới rầm rộ trước khi được in trên các nhật báo ở trong nước. Ông ta vạch rõ những đại cương của một chương trình Tổng Thống. Nào xoa dịu, vuốt ve dân Nga khi tuyên bố rằng chớ có ai xem thường sức mạnh của Nga Sô. Nước Nga không phải alà một món đồ chơi mà Tây Phương muốn vứt ở đâu là tuỳ ý muốn của họ. Nhưng lời mị dân rồi cũng ngừng lại ở đó.
Nước Nga sẽ có thái độ hòa dịu - ông nói tiếp - và hòa hợp với thế giới. Và ông nhấn mạnh: quốc gia ta phải tỏ ra có tinh thần sẵn sàng hợp tác và thân thiện với toàn thể thế giới trong khi toàn thể thế giới muốn hợp tác và thân thiện với dân Nga chúng ta.
Công cuộc tái thiết. Đất nước vô cùng khó khăn phải do dân Nga thực hiện tức khắc, không một phút nào trễ nãi, đừng nên để mất một thời gian nào. Trên đất Nga chúng ta, các bản năng văn hóa, các truyền thống dân tộc trong đó, các tư tưởng cộng đồng là chủ yếu, lúc nào cũng quí giá và phải được tôn trọng hơn các nguyên lý cá nhân chủ nghĩa và sẽ hổ trợ chúng ta nhiều để quyết định sự thành công hay thất bại các chính sách quốc gia của ta đó nữa. Các chiến lược mà Pontine dự định thi hành, ông tin chắc sẽ huy động được toàn thể các lực lượng quốc gia xung kích có tính chất xã hội nói trên. Ông không muốn nhắc đến các chính sách tư bản Tchoubais và Gaidar trước kia mà ông âm thầm tiếp tục. Poutine thực sự muốn trở thành một nhà ái quốc lớn. Và còn thấu hiểu rằng mô hình quốc gia mà nước Nga muốn tạo dựng cho mình phải gạt bỏ ra ngoài sự ngạo mạn và những tham vọng đế quốc sẵn có của dân tộc Nga.
Đã nhiều lần, ông minh định rằng quan niệm quốc gia mà ông phát họa cho đất nước, hình ảnh quốc gia mà ông muốn tạo dựng cho xứ sở là một đất nước phải trộn lộn, hòa hợp thành công các ý niệm cổ truyền dân tộc cọng với một nội dung đầy canh tân hiện đại. Nước Nga, ông quan niệm một cách khác nữa, phải là một đại cướng quốc, nhưng mà cường quốc theo ý nghĩa bây giờ tức là một xã hội thực sự hiện đại: tôn trọng những giao ước dân chủ, có một nền kinh tế khả dĩ thích hợp với quốc gia, có một sự ổn định lâu dài trong nội bộ.
Thái độ thuận tình, đồng ý của dân Nga đối với sự lên nắm quyền của Poutine bây giờ là nhìn thấy ở Poutine một nhân vật không có tài ba gì lỗi lạc nhưng cũng không có khuyết điểm gì to lớn.
Đối với người dân Nga trung bình thì Poutine là mẫu “người nguyên tắc”, khiêm tốn và ngay thẳng, chân thật. Thực là một sự trái ngược to lớn vô cùng đối với các chính trị gia thối nát, xấu tệ dưới thời Eltsine. Poutine chính là mẫu người điều giải, hòa hợp hoàn chỉnh nhất cho hiện tình nước Nga, một nước Nga quá ê chề mệt mõi ới những “mẫu người hùng” đã qua của nó, với những gì tự xưng là cách mạng đầy mưu mô, với những kẻ đao thủ sát nhân và ngay cả những kẻ được xem là cứu tinh đất nước trong quá khứ... tất cả những hạng người ấy đã làm cho chính tình Nga xáo trộn rối bời, ít khi được ổn định, dù hay hay dở.
Một cuộc điều tra gần đây cho thấy trong hiện tình, dân Nga bây giờ mong muốn có được một tân Brejnev lên trị vì mà 20 năm cầm quyền (1964-1982) của ông ta được xem như là một thời kỳ ứ trệ, ngưng đọng nhưng đối với nhiều người Nga nuối tiếc dĩ vãng thì đó lại là một “thời kỳ ứ trệ vàng son” nhất của thời cận đại. Người dân Nga chỉ mong có thế. Poutine thuộc đúng vào loại người mà dân Nga hiện đang đòi hỏi, ưa thích, mẫu người cương nghị và bảo đảm vững chắc sự ổn định cho một quốc gia hùng cường trong hoàn cảnh Đất Nước đang chủ trương những canh tân triệt để dưới một quyền lực quốc gia trong sạch và khả tín.
Tuy thế, phân tích kỹ, người dân Nga một số nào đó vẫn luôn luôn e ngại; trong tâm trí họ có một sợ hãi ngấm ngầm đối với Poutine. Sự e ngại, ngờ vực ấy nguyên do là con người của Poutine trong quá khứ, một cá nhân bình tĩnh, im lìm “đi nhẹ nhàng không gây một tiếng động nào trên những hành lang của Điện Kremlin”, con người bình lặng đảm trách nhiều phần vụ mà không ai nghe ông than vãn một tiếng nào để rồi cuối cùng hoàn tất thành công bao công việc khó khăn mà chẳng ai muốn gánh vác. Do đó ông ta vươn lên được những chức vụ chóp bu không ai ngờ đến. Dân Nga biết rõ rằng những mẫu người như Poutine nai lưng ra làm việc trong âm thầm để rồi bỗng nhiên một ngày nào đó thành công hơn mọi người, sẽ lấn át cả thiên hạ như trường hợp Staline vào đầu thập niên 20.
Dân tộc Nga với một lịch sử đất nước đặc biệt như thế trong quá khứ và ngay cả thế giới nữa, rồi sẽ có nhiều phán đoán ngạc nhiên to lớn bất ngờ về nhà lãnh đạo hiện nay là quyền Tổng Thống Vladimir Poutine đó vậy.
Nina Krouchtcheva, cháu nội của cố Tổng Bí Thư Liên Xô Nikita Krouchtchev, Giám Đốc Chương Trình ở Viện Đông Tây Học.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình