Ai đã vào ra cửa Khổng sân Trình đều biết Đức thắng Tài mới quân tử, Tài thắng Đức chỉ tiểu nhân. Người theo Tây học cũng nằm lòng có học mà không có hạnh chỉ là bại hoại linh hồn. Khai trí mà không tiến đức thì không khá nổi. Vì vậy Ô. Khai Trí về VN bán sách mới bị CS hành tội.
Lớp người Việt tỵ nạn CS ở Mỹ đa số không còn lạ với chữ Khai Trí vốn là một tiệm sách lớn nhứt của Sàigòn, tức của nước VNCH trước 75. Tài sản và sự nghiệp của Ô. Khai Trí được xây dựng trên sự học của VNCH. Sau 75 cùng với toàn dân và khắp cả nước, Ô. Khai Trí bị đánh tư sản sạch nhà sập tiệm. Năm 1991 Ô. Khai Trí được đi định cư ở Mỹ. Có lẽ vì "nhớ nước đau lòng con quốc quốc" hay " thương nhà mỏi miệng cái gia gia" trong mùa đông của cuộc đời ở Mỹ, Ô. Khai Trí mới xin về nước, "nhập hộ khẩu lại... để họp tác với chánh quyền TPHCM lập lại nhà xuất bản và tiệm sách." Theo báo Tuổi Trẻ phỏng vấn Oâng, số tiền kiếm được, Oâng sẽ cống hiến cho Thành phố khi qua đời. Tin tưởng CS, Việt Kiều yêu nước đến thế là cùng!
Nhưng như nhà thơ Xuân Diệu đã cảnh giác trước, "Yêu là chết trong lòng một ít / Vì mấy khi yêu mà lại được yêu/ Cho thì nhiều mà trả lại chẳng bao nhiêu/ Người ta phản bội hay thờ ơ chả biết" (xin lỗi nếu có chép sai vì thuộc lòng, không có sách tham khảo). Đúng như rằng. Tin Việt Báo trích từ báo trong nước cho biết, CS "Đấu tố Ô. Khai Trí, gài tội nhập sách sex, chống Cộng."
Theo Nhân Dân nhưt báo, tiếng nói chánh thức của CS Hà nội, đăng Ô. Khai Trí bị "xử lý hành chánh [ bị phạt vạ và tịch thu hàng hoá ] nhưng Sở Văn hoá Thông Tin (SVHTT) đề nghị miển trách nhiệm hình sư"ï [miển tố hình sự]. Chữ "nhưng" của báo Nhân dân rất lợi hại.
Nếu vụ của Ô. Khai Trí được Sàigòn gói gọn, dựa vào nguyên tắc cấp ủy địa phương lãnh đạo, thì chẳng có vấn đề gì lớn. Dù sao đi nữa, về hợp tác với nhà cầm quyền Sàigòn, làm ăn tại Sàigòn, và tài giao thiệp làm ăn trong suốt 3 thời kỳ ( đệ nhứt, đệ nhị VNCH và thời CS ), O. Khai Trí dứt khoát có gốc, dây mơ rễ má trong Thành ủy và Uûy ban ở Sàigòn. Thêm vào đó thói quen gần thành bản chất tham nhũng của cán bộ CS sẽ giúp Ô. Khai Trí vượt truông Nhà Hồ không khó vì nguyên tắc làm ăn ở VNCS là nhất thân, nhì thế, tam quyền, tứ chế mà.
Nhưng báo Nhân Dân ở Hà nội đã nhảy vào, lắm thầy sẽ thối ma. Đó là dấu hiệu phe Giáo điều bảo thủ Hà nội ra tay "chơi" phe Đổi mới Sàigòn. Nỗi đau thất bại trong Đại hội Đảng còn thấu tâm can CS gốc Hà nộiï. Luật đa số làm chủ trong cơ quan quyền lực cao nhứt đảng và nước bị phiá Nam chiếm giữ. Trưởng ban Bí Thư lo nội bộ Đảng do một người từ tận Rạch giá ra ngồi chễm chệ ở Hà nội. Tổng Bí thư, đứa con không chờ đợi của cặp già nhân nghĩa non vợ chồng, chỉ là một người, Bắc gọi là " ba bị", Nam, " ba phải."
Các cơ quan ngôn luận lớn cấp quốc gia đều nằm trong tay cánh Bảo thủ. Báo Hà nội nhảy vào kẹt cho Ô. Khai Trí lắm. Trâu bò húc nhau, ruồi muỗi chết rạp. Hay ít nhứt, nếu Ô. giỏi chạy chọt, số tiền đút lót sẽ tăng gấp nhiều lần.
Và nếu nén bạc của Ô. Khai Trí có thể đâm toạc tờ giấy, Oâng thoát được việc đánh tư sản mại bản ngầm bằng hình sự, như CSVN đã làm từ khi Đổi nới tới giờ trong các vụ điển hình như vụ một Việt kiều ở Uùc, ở Nam Cali về làm ăn bị truy tố trốn thuế, kinh doanh ngài chức năng, thì Ô. Khai Trí tạo một tiền lệ mới; các nhà đấu tranh cần rút kinh nghiệm khai thác. Đó là con đường đưa sách báo đấu tranh len lỏi vào VNCS với số lượng lớn. Là một người sự nghiệp được xây dựng lên nhờ bán sách báo, không ai có thể nghĩ Ô. Khai Trí vô tình, không tính toán nhập cảng 22 kiện hàng trong đó có chỉ có 1613 cuốn họp lệ mà có tới 579 cuốn bị CS bắt và tịch thu, xử lý. Nếu Ô. Ba Đoàn ( tên dân Sàigòn gọi Ô. Giám đốc của Công ty Trường Sanh, một vụ buôn lậu móc nối với Hải quan, Cảnh sát Kinh tế, lớn nhứt sau khi CS đổi mới ) có thể nhập xe mới, phụ tùng mới, đóng thuế cũ, thì Ô. Khai Trí có thể làm nhiều việc lớn hơn. Trong lúc Ô. Ba Đoàn chỉ là một tay buôn tỉnh lẽ ở Ba Mê Thuột, Ô. Khai Trí đã vang danh chốn thương trường ở Thủ đô VNCH rồi. Việc lèo lài qua mặt để đem sách có thể bán chạy như tôm tươi, mắc như vàng về với Oâng Khai Trí không khó. Thất bại kỳ nầy là một bài học thành công về sau cho Ô. thôi. Chắc cũng không "chết thằng Tây" nào đâu, nói theo kiểu CS Nam bộ.
Nhưng cũng có thể nghĩ ra mặt khác của vấn đề: có phải chính công an đã ném cả xấp sách báo "chống đảng" vào các thùng container của Ô. Khai Trí" Để làm gì" Hiển nhiên không phải là tư thù cá nhân. Mà đây chính là đòn độc chiêu của cánh bảo thủ, ngăn chận sự cởi mở của Thành Ủy Sài Gòn, như muốn nói: Đó thấy chưa, chơi với hải ngoại về giao lưu văn hóa chỉ có hại thôi, tới già như Ô. Khai Trí mà còn chống đảng nữa...
Sự thực ra sao chưa biết, nhưng thấy rõ là guồng máy công an văn hóa đang xiết lại chặt hơn.
Thực vậy, sách báo đấu tranh cho tự do, dân chủ và nhân quyền hiếm quí lắm ở VNCS. Không có mấy người có computers, đủ tiền đóng phí Internet; không có mấy đài ngoại quốc phát tới VN; nên sách báo vẫn còn là phương tiện chánh của truyền thông đại chúng. Một tờ báo biếu bên Mỹ nếu được ngụy trang khéo như gói đồ, lót đáy va li, đem về được VN sẽ được chuyền nhau xem và đọc gần thủn giấy. Đó là kinh nghiệm bản thân của người viếät bài này mấy năm trước và tâm tình của bè bạn còn ở nước nhà khi nhắn nhờ người về thăm tìm các tuồng sách báo đấu tranh về.
An ninh lộ trình Thương Ước có thể tạo triễõn vọng mới cho việc nhập sách báo đấu tranh cách nầy hay cách khác. Vừa lợi chánh trị vừa lợi tiền tài. Vừa khai trí vừa tiến đức.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình