Vành Ra Ba Góc
Dân Mỹ sắp bỏ phiếu bầu cử trung hạn 2006. Cuộc đấu đá tranh cử đã đến lúc tàn canh gió lộng, nhìn bãi chiến trường về khuya với những đống bầy nhầy để lại, kể cả những hũ mắm thúi bể vỡ tung tóe, tôi cảm thấy bùi ngùi vô cùng. Những màn đấu đá dữ dội như những trận đấu banh bầu dục (foot-ball) với tiếng thép nón đội đầu húc vào nhau kêu chát chúa rợn người, khiến người ta phải tự hỏi dân chủ là như vậy hay sao"
Từ khi có thể chế dân chủ trên thế giới, ở các nước Tây phương với tập quán lâu đời về bầu cử, các khuynh hướng chính trị vẫn được chia thành hai cánh tả và hữu. Sở dĩ có tên gọi này là vì cách sắp xếp chỗ ngồi tại nghị viện quốc gia hay quốc hội. Phe tả ngồi cánh bên trái, phe hữu ngồi cánh bên phải.
Ở Mỹ cánh tả có khuynh hướng tự do, đó là đảng Dân Chủ. Cánh hữu có khuynh hướng bảo thủ, đó là đảng Cộng Hòa. Cách sắp xếp từ tả qua hữu như vậy giống một cái quạt giấy của chúng ta xòe ra thành ba góc, góc nhọn là chỗ tay cầm ở dưới, còn hai cạnh từ trái qua phải tiêu biểu cho những khuynh hướng có những mầu sắc đậm lạt khác nhau. Thí dụ ở phía tả, mầu sắc cực đậm ở vành bên trái gọi là cực tả, rồi lần theo từng nan quạt, mầu sắc lợt dần cho đến giữa thì lạt hẳn, liền cạnh đó là mầu của phe hữu rất lạt nhưng tiếp tục đậm dần đến cực đậm ở vành quạt bên phải là cực hữu. Chính trị cực tả là các đảng Cộng sản, còn cực hữu là các đảng độc tài quốc gia, điển hình là đảng Quốc xã Đức trước đây.
Đêm khuya trằn trọc vì cái quạt chính chị chính em đó, tôi liên tưởng đến Cái Quạt của Nữ sĩ Hồ Xuân Hương khoảng hai thế kỷ trước đây. Trong bài thơ này có hai câu khiến chúng ta, nhất là mấy ông đực rựa, phải nhớ để đời. Hai câu đó là "Vành ra ba góc, da còn thiếu. Khép lại đôi bên thịt vẫn thừa". Áp dụng vào chính trị, tôi thấy bà Hồ Xuân Hương thật chí lý khi phán: "da còn thiếu". Da còn thiếu là may đó, bởi vì nếu da có thừa để quạt vành rộng thêm nữa thì chết cả đống. Một anh cực tả Cộng sản và một anh cực hữu Quốc xã cũng quá đủ rồi. Bây giờ nếu da quạt còn thiếu mà mấy ông đã "cực" đòi "cực" thêm nữa, đè ra căng mạnh, việc gì sẽ xẩy ra" Cố nhiên quạt sẽ bị banh rách nát, chiến tranh dữ dội tơi bời, máu chảy thịt rơi thật khiếp. Đó chính là lời cảnh cáo dành cho các phe cực đoan vậy. Bà Hồ Xuân Hương đã răn đe như thế, vậy bà có tiên tri chút nào cho đời lên hương không" Có, có... Kỳ diệu thay lời tiên tri của bà nằm trong câu mở đầu của Cái Quạt: "Một lỗ sâu, xâu mấy cũng vừa". Chúng ta đều biết cái lỗ sâu này nằm ở góc nhọn dưới cái quạt, nơi chúng ta cầm để phe phẩy và bà hỏi: "Phì phạch trong lòng đã sướng chưa"". Tôi muốn trả lời bà: Trời nóng mà được "phì phạch" như vậy thì sướng bằng lên Tiên chớ còn gì nữa. Vậy các vị chính trị trấn thủ các nhài quạt từ tả sang hữu nghĩ sao" Tôi xin diễn nôm ý của bà Hồ Xuân Hương như sau: Các ông ơi, tả hữu đánh nhau chỉ có khổ cho dân, tại sao không đưa tay ra với nhau để hợp tác cho bể yên sóng lạnh, cho dân được nhờ. Các ông sẽ cãi: Nó là tả, tôi là hữu, làm sao ngồi lại với nhau được. Này các ông, vẫn biết khi thằng cực tả nó gặp thằng cực hữu, chúng nó chỉ nhảy xổ vào nhau để bóp cổ đến chết mới thôi. Thế nhưng các ông có bị Trời đày đâu mà phải "cực"" Các ông nằm ở các nan quạt trung dung ở giữa, vì đôi bên cùng mầu lợt rất dễ hòa hợp với nhau. Cái góc nhọn của quạt chẳng có cái lỗ sâu để các ông xâu dây cột lại liên hợp với nhau hay sao" Và để các ông yên chí lớn, bà Hồ Xuân Hương còn phán: "Khép lại đôi bên thịt vẫn thừa". Bởi vậy khi các ông chịu ngồi lại với nhau như cái quạt khép lại, các ông vẫn sướng. Vì thịt có thừa để các ông vui nhậu cho đã.
Bài thơ của nữ sĩ Hồ Xuân Hương quả đã có những mật mã để răn bảo thật tài tình. Nói đến mật mã, tôi chợt nghĩ đến một cuốn tiểu thuyết Mỹ lừng danh từ năm 2003, đến năm 2006 Hollywood đã tạo thành phim ảnh. Đó là cuốn "The Da Vinci Code" (Mật Mã Da Vinci) của Dan Brown. Nhiều bạn đã đọc hay xem phim, tôi thấy không cần phải kể ra chi tiết, chỉ ghi một điểm là nhà danh họa Leonard da Vinci, Thế kỷ 16, đã dùng tranh vẽ để làm mật mã cho người đời sau tìm hiểu. Theo tác giả Brown, thời cổ Do thái đã dùng hình tam giác ba cạnh bằng nhau, góc nhọn nằm dưới, để biểu tượng cho phái nữ, giống như bài thơ Cái Quạt của bà Hồ Xuân Hương. Nếu một họa sĩ xuất chúng ở Ý biết dùng tranh vẽ để tạo mật mã, một nhà thơ kỳ tài ở Việt Nam cũng biết dùng thi văn để tạo mật mã. Nhưng cái tam giác của Do thái cổ còn có một mặt kỳ diệu hơn. Nếu cái tam giác góc nhọn chọc xuống đất là đàn bà, cái tam giác nằm góc nhọn chĩa lên trời là biểu tượng cho đàn ông. Tại sao vậy"
Đó là vì các dũng sĩ thời cổ Do thái mặc khiên giáp xung trận, họ mang một ngọn dáo nhọn, cầm dựng đứng tựa vào vai, nên cái mũi nhọn lúc nào cũng chỉ lên trời. Thành ra cái nam nhi chí khí đó lúc nằm bao giờ nó cũng chĩa lên cao, thật quá đúng. Còn cái biểu tượng đàn bà, tuy chỉ đứng bằng một cái mũi nhọn như dấu chấm dựa vào đất chênh vênh mà vẫn vững vàng chẳng nghiêng ngả chút nào. Xét theo ý nghĩa này, cái chuôi quạt của bà Hồ Xuân Hương quả là biểu tượng của một sức mạnh khủng khiếp, ít ai ngờ. Nhưng dân Do thái thời xưa còn có một hình ảnh tượng trưng quan trọng hơn nữa. Nếu để cái tam giác đàn ông nằm lên trên cái tam giác đàn bà, người ta sẽ thấy hình một ngôi sao sáu cánh. Dân Do thái gọi đó là Ngôi sao David, biểu tượng của Vua David anh hùng của họ thời cổ. Và trên lá quốc kỳ của Israel thời nay, hình ngôi sao sáu cánh chiếm gần hết lá cờ.
Nếu bài thơ của bà Hồ Xuân Hương cũng có mã số, có thể bà đã cho chúng ta ngày nay một lời nhắn nhủ quỷ khốc thần sầu. Bà muốn nói bọn đàn ông chẳng làm được cái gì hết, hãy dẹp qua một bên để các bà làm việc. Cuộc bầu cử năm nay ở Mỹ có ảnh hưởng mạnh đến cuộc bầu cử Tổng Thống năm 2008, bà Hồ Xuân Hương tiên đoán đã đến thời phụ nữ vùng lên. Tôi thầm ước mơ cuộc bầu cử ở Mỹ năm nay sẽ giống cái quạt của bà.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình