Hôm nay,  

Trân Trọng giới thiệu: Sách Mới /Anh Ngữ Xuất bản lần đầu 2021 Phật Giáo Trúc Lâm Việt Nam: Lịch Sử, Phát Triển và Di Sản Của Nguyễn Thúy Loan

31/01/202113:21:00(Xem: 10337)

Cambridge Scholars Publishing

  

Trân Trọng giới thiệu: Sách Mới /Anh Ngữ

Xuất bản lần đầu 2021

  

Phật Giáo Trúc Lâm Việt Nam:

Lịch Sử, Phát Triển và Di Sản
 

Của Nguyễn Thúy Loan

 blank

  

Phật Giáo Trúc Lâm được vua Trần Nhân Tông thành lập vào thế kỷ 13, đánh dấu một giai đoạn hoàng kim của Phật giáo Việt Nam. Truyền thống này kéo dài qua ba Tổ rồi lặng lẽ ẩn tàng theo thế sự đổi thay. Mãi đến thế kỷ 20, Trúc Lâm được trùng hưng và phát triển mạnh với hàng ngàn tu sĩ trong cũng như ngoài nước. Trúc Lâm ngày nay khác với Phật giáo Trúc Lâm ngày xưa như thế nào trên phương diện giáo lý cũng như thực hành? Trúc Lâm ngày nay có chịu ảnh hưởng của Tây Phương không, và ảnh hưởng như thế nào trong quá trình ảnh hưởng toàn cầu hóa sau Thế Chiến thứ II?
 

Hãy đọc Phật Giáo Trúc Lâm Việt Nam của Nguyễn Thúy Loan, một công trình nghiên cứu tỹ mỹ dựa vào những tài liệu đầy giá trị học thuật cùng với những cuộc phỏng vấn một số các bậc tu sĩ hàng đầu và những cư sĩ kỳ cựu của Trúc Lâm ngày nay. Nội dung quyển sách là một phiên bản được trích ra và hiệu đính từ luận án Tiến Sĩ Phật Học của tác giả.
 

***** Vài đoạn trích trong sách
 

Từ lúc gia nhập vào Việt Nam, Phật Giáo đi sâu vào lòng dân tộc. Sự phát triển của Phật giáo thường gắn liền với vận mệnh của đất nước qua nhiều giai đoạn lịch sử. Hơn thế nữa, Phật giáo luôn đóng một vai trò quan trọng trong đời sống chính trị cũng như văn hóa của đất nước, đặc biệt là các triều đại Lý (1009–1225) và Trần (1225–1400).

(Trích sách: Since Buddhism arrived in Vietnam; it has been deeply rooted in the hearts of the Vietnamese people. Buddhism’s development is often associated with the destiny of the country through many historical periods.  Furthermore, Buddhism always played a significant role in the country's political and cultural life, especially the Lý (1009–1225) and Trần (1225–1400) dynasties. 
 

Phật Giáo Trúc Lâm của Trần Nhân Tông

Là Tổ thứ 6 của môn phái Thiền Yên Tử, Vua Trần Nhân Tông sáng lập và phát triển dòng Thiền Trúc Lâm mang nhiều sắc thái của dân tộc Việt Nam thay vì tiếp tục rập khuông theo văn hóa Trung Hoa.
 

Sau những cuộc xâm lăng của Mông-Nguyên từ phương bắc, trên cương vị một ông Vua và một thiền sư ngộ đạo Trần Nhân Tông đã làm gì để giữ và xây dựng lại đất nước trước những tan hoang cùng lúc với việc chấn hưng Phật giáo?

(Trích sách: As king, Trần Nhân Tông faced two problems: how to rebuild the war-shattered country while at the same time protecting it from future invasions. The commingling of nationalism and Buddhism was part of the Trần dynasty’s movement in response to the rise of nationalist tendencies.)
 

Đời Trần có thể được gọi là thời đại Phật Giáo Nhất Tông, tức là thời đại của một phái Phật Giáo duy nhất. Trần Nhân Tông đã để lại hậu thế: “Phật giáo Việt Nam đã đào tạo nên một tầng lớp trí thức dân tộc đóng góp vào sự hình thành một nước Đại Việt độc lập.”

(Trích sách: The Trần dynasty (1225–1400) marked the “one Buddhist sect” era. Vietnamese Buddhism at the time had already produced a class of nationalist intellectuals ready to contribute to the independent Đại Việt.)
 

Phật giáo của Trần Nhân Tông ảnh hưởng từ ai? Hãy chiêm nghiệm bài thơ của ngài khi nói về sư phụ Thiền của ngài:

“Càng nhắm càng cao,
Càng duì càng cứng,
Bổng nhiên vừa phía hậu,
Nhìn lại đã mặt tiền,
Ôi đó mới thật là,
Thiền của Thượng sĩ!”

(Trích sách: The more you look up, the higher it becomes
The more you drill, the more solid it turns
Having just seen it in the back
You suddenly find it in the front
That’s Thiền of Thượng sĩ!)
 

Hãy nhìn sự thực chứng của Trần Nhân Tông:

“Mình ngồi thành thị,
Nết dùng sơn lâm,
Muôn nghiệp lặng, an nhàn thể tính,
Nửa ngày rồi tự tại thân tâm.”

(Trích sách:

The body in the city,
The mind in the mountain,
The past all quiet and self-nature at rest,
Already half a day in full tranquility.)
 

Tư tưởng Phật Giáo Trần Nhân Tông rõ nhất trong Cư Trần Lạc Đạo:

“Vậy mới hay!
Bụt ở cong nhà,
Chẳng phải tìm xa,
Nhân khuấy bổn nên ta tìm bụt,
Đến cốc hay chỉn bụt là ta.”

(Trích sách: Trần Nhân Tông expressed the ideology in The Joy of Đạo Anywhere on Earth.

And then we know!
Buddha is in the house, no need to search afar;
Being ignorant, we keep looking for Buddha,
Until awakening, then we realize that Buddha has been in ourselves. 

  

Trùng Hưng Phật giáo Trúc Lâm vào Thế Kỷ 20
 

Có thịnh phải có suy. Thời Phật giáo vàng son đó chỉ kéo dài qua ba Tổ rồi lặng lẽ ẩn tàng theo thế sự đổi thay. Đến cuối thế kỷ 20, Trúc Lâm lại được trùng hưng. Tại sao Hòa Thượng Thích Thanh Từ trùng hưng dòng thiền Trúc Lâm? Mục đích chính trong việc trùng hưng dòng Thiền Trúc Lâm để làm gì? Ảnh hưởng của Phật giáo hiện đại Tây Phương lên dòng Thiền Trúc Lâm như thế nào? Hòa Thượng đã lèo lái con thuyền Trúc Lâm trong thế kỷ 20 ra sao mà có thể thu hút hàng ngàn tu sĩ và cư sĩ trong cũng như ngoài nước?

(Trích sách: In 1994 Thích Thanh Từ officially merged his organization with the Trúc Lâm lineage and turned his attention to reviving the sect. At the turn of the twenty-first century, the new Trúc Lâm became a large international Buddhist sect with more than two dozen new monasteries crowded with hundreds of monks and nuns.)


 

Đọc để hiểu rõ khi Thích Thanh Từ nói: “Chỉ có phái thiền Trúc Lâm Yên Tử mới có ông Sơ Tổ Trúc Lâm Đại Đầu Đà là người Việt Nam và cũng là một ông vua. Ông Tổ Việt Nam mới thông cảm tâm tư nguyện vọng phong tục tập quán của người Việt Nam, mới có cách giáo hóa thích ứng nhất với nhu cầu người Phật tử Việt Nam.”

(Trích sách: Among all Thiền sects in Vietnam, Trúc Lâm is the only Thiền sect founded by a Vietnamese person who happened to also be a king. The Vietnamese founding patriarch understood the best Vietnamese customs, habits, and aspirations, thus [it] was the best to understand the needs of Vietnamese Buddhists and effectively help them.)
 

Thích Thanh Từ có giống Trần Nhân Tông không khi giảng rằng:

“Nguyện vọng của tôi là muốn làm sao cho đất nước Việt Nam được độc lập, vững bền, lâu dài. Và muốn làm sao cho Phật giáo Việt Nam cũng có những nét độc lập của Phật giáo Việt Nam.”

(Trích sách: Thích Thanh Từ’s lifelong aspiration is to see not only an independent and stable Vietnam but also a uniquely Vietnamese Buddhism, not just an imitation of Chinese Buddhism.)
 

Thích Thanh Từ khâm phục cách sống “đạo đời là một” của Trần Nhân Tông: “Mà đạo Phật chỉ có ở trong tâm của các Ngài. Còn hành động chống ngoại xâm, là trách nhiệm của một công dân, của người lãnh đạo đất nước. Chớ không đem đạo Phật vào việc chiến tranh để làm hoen ố đạo.

(Trích sách: In all three Mongol invasions that century, they vigorously fought in defense neither as Buddhists nor in the name of Buddhism, but as citizens and country leaders obligated to act for the sovereignty of their borders and people)

  

Trúc Lâm Ảnh hưởng Tây Phương Theo Toàn Cầu Hóa

Quá trình hiện đại hóa đã đưa khoa học và lý luận lên hàng đầu của đời sống nhân loại, khác hẳn với thời vua chúa và đầy huyền bí. Nhà xã hội học Agnes Heller đã tóm lược điều này một cách khá sâu sắc khi nói về thế kỷ 20: “mọi thứ đều phải được đem ra để truy vấn và thử nghiệm; mọi thứ đều phải chịu sự xem xét của lý trí và bác bỏ bằng lập luận.”

(Trích sách:  As Agnes Heller puts it, “everything is open to query and to testing; everything is subject to rational scrutiny and refuted by argument.”)
 

Quá trình toàn cầu hóa đã làm cho Phật giáo cũng như các tôn giáo khác đều chịu ảnh hưởng của thế giới. Thích Thanh Từ đã nhận ra sự hiện đại hóa của xã hội và cho rằng, những ý tưởng trừu tượng và những hành vi huyền bí trong Phật giáo truyền thống Việt Nam sẽ không còn chấp nhận được đối với quần chúng trong một xã hội đã được khoa học hóa với tính hợp lý và sự thật được đề cao.

 (Trích Sách: According to Thích Thanh Từ, abstract languages and mystical acts in traditional Vietnamese Buddhism would be unacceptable to the public in this scientific era that emphasizes rationality and facts.)
 

Nhà nghiên cứu Phật giáo hàng đầu David McMahan cho rằng tính hợp lý là một động lực chính của tiến trình hiện đại hóa. Đi xa hơn nữa, Pippa Norris và Ronald Inglehart còn kết luận rằng tính hợp lý và tính khoa học của hiện đại hóa đã làm suy yếu các yếu tố siêu nhiên, huyền bí và ma thuật của tôn giáo truyền thống.

(Trích sách: According to David McMahan, rationality is a driving force.  As argued by Norris and Inglehart, the rationality and scientific feature of modernity weaken the supernatural, the mysterious, and the magical elements of the traditional religion.
 

Thích Thanh Từ đã cố gắng không ngừng trong nỗ lực hợp lý hóa kinh sách Phật giáo để làm chúng dễ hiểu hơn cùng với việc thay thế phương pháp dùng công án truyền thống của Thiền bằng 4 phương pháp thực hành cụ thể để làm cho giáo lý Phật giáo không còn huyền bí.

(Trích sách: His efforts of rationalizing Buddhist scriptures to make the texts more comprehensible and replacing the traditional Chan/Thiền’s secretive and outside-of-scripture koan practice with the self-explanatory four-path meditation method to make Buddhism no longer mysterious…)
 

Những ảnh hưởng của phong trào Phật Giáo Hiện Đại cũng được phân tích trong Phật Giáo Trúc Lâm Việt Nam của Nguyễn Thúy Loan. Đây là một công trình nghiên cứu tỹ mỹ dựa vào những tài liệu đầy giá trị học thuật cùng với những cuộc phỏng vấn một số các bậc tu sĩ hàng đầu và những cư sĩ kỳ cựu của Trúc Lâm ngày nay. Nội dung quyển sách là một phiên bản được trích ra và hiệu đính từ luận án Tiến Sĩ Phật Học của tác giả.

Sách có thể mua trên Amazon

https://www.amzn.com/1527562859

 (The Amazon introduction contains many errors in the Vietnamese names and words. My publisher has submitted a request for corrections, which should be implemented soon.)

  

About the author – Tác giả
 blank

Nguyễn Thúy Loan
tốt nghiệp Tiến Sĩ Phật Học
 
tại University of the West, USA, in 2019.
Chuyên môn nghiên cứu về Phật Giáo Việt Nam,
Phật Giáo Việt Nam ở Hoa Kỳ và Phật Giáo Hiện Đại.
 

Laura Thuy-Loan Nguyen received her Ph.D. in Religious Studies
from the University of the West, USA, in 2019 and her research
interests are in Buddhism in Vietnam, Vietnamese Buddhism
in America, and Buddhist modernism.

 

 

 



• Giáo Hoàng Leo XIV Vác Thánh Giá Hôm Nay, Bác Lối Mượn Danh Chúa Mà Gây Chiến • Hoa Kỳ Oanh Kích Cầu Gần Tehran, Mở Rộng Mục Tiêu Sang Hạ Tầng Iran • Hegseth Buộc Tướng Randy George Nghỉ Hưu Sớm • Thượng Nghị Sĩ Dân Chủ Yêu Cầu TSA Bỏ Quy Định “Mang Giày”, Lo Ngại Rủi Ro An Ninh • Tổng Giám Mục Quân Đội: Khó Coi Cuộc Chiến Iran Là Điều “Được Chúa Bảo Trợ” • Kinh Tế Hoa Kỳ Thêm 178,000 Việc Làm Trong Tháng 3, Thất Nghiệp Hạ Còn 4.3% • Cuba Ân Xá Hơn 2.000 Tù Nhân Giữa Lúc Bị Hoa Kỳ Gia Tăng Sức Ép • Trump Sa Thải Pam Bondi, Đưa Todd Blanche Lên Quyền Bộ Trưởng Tư Pháp • Macron Đốp Lại Trump, Âu Châu Bực Bội Vì Chiến Tranh Iran • Tòa Bạch Ốc Yêu Cầu 1.5 Ngàn Tỷ Mỹ Kim Cho Quốc Phòng • Trump Đánh Thuế 100% Một Số Thuốc Có Bản Quyền, Nhân Dịp Kỷ Niệm “Liberation Day” • Iran Nói Bắn Rơi Một Chiến Đấu Cơ Hoa Kỳ, Hai Phi Hành Đoàn Đang Được Tìm Kiếm? • California Siết Luật AI, Trở Thành Phép Thử Cho Cả Nước • Thẩm Phán Liên Bang Buộc Khôi Phục Quy Chế Pháp Lý Cho Người Tị Nạn
Ông Carlos đến văn phòng Cơ Quan Thực Thi Di Trú Và Hải Quan (ICE) tại New Mexico vào Tháng Mười Hai. Ông tin rằng mình sắp được đoàn tụ với các con. Vào thời điểm đó, con trai 14 tuổi và con gái 16 tuổi của ông đã ở trong một trại giam người liên bang tại Texas gần một năm sau khi họ vượt biên để tìm ông. “Con cảm thấy như mình đang ngạt thở bên trong trại tạm giữ này, bị mắc kẹt không lối thoát,” con trai của Carlos nói thông qua một luật sư, khi được hỏi về cảm xúc sau nhiều tháng tại cơ sở ở khu vực Houston. “Mỗi ngày đều là cảm giác đó. Mỗi ngày đều cảm thấy bế tắc. Điều đó khiến con cảm thấy vô vọng và khiếp sợ.”
Ngày 19 tháng 3 năm 2026. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cho biết họ sẽ bổ sung thêm 12 quốc gia vào danh sách các quốc gia mà công dân của họ phải đặt cọc khoản tiền bảo lãnh lên đến 15,000 Mỹ kim để xin chiếu khán diện không di dân của Hoa Kỳ. Bắt đầu từ ngày 2 tháng 4, người mang Sổ thông hành của Campuchia, Ethiopia, Georgia, Grenada, Lesotho, Mauritius, Mông Cổ, Mozambique, Nicaragua, Papua New Guinea, Seychelles và Tunisia sẽ phải đóng khoản tiền đặt cọc này.
Sky River Casino bước vào tháng 4 với đà tăng trưởng mạnh mẽ giữa mùa xuân, nổi bật với Chương Trình Biếu Tặng Xe Audi Q7 trị giá $1,000,000 đang diễn ra, sự trở lại của Giải Đấu Blackjack Hàng Tuần trị giá $130,000, cùng dịp kỷ niệm tổng số tiền thưởng Jackpot Lũy Tiến bài bàn vượt mốc $1 triệu trong tháng 02.
Một thẩm phán liên bang tại Washington đã phán rằng sắc lệnh của Tổng thống Donald Trump nhằm chặn ngân khoản liên bang dành cho NPR và PBS là vi hiến, vì vi phạm Tu Chính Án Thứ Nhất bảo vệ quyền tự do ngôn luận. Thẩm phán Randolph D. Moss, thuộc Tòa Án Liên Bang khu vực District of Columbia, viết trong phán quyết rằng chính quyền không được dùng quyền lực công quỹ để “trừng phạt hoặc dập tắt” những quan điểm mà mình không ưa. Ông kết luận sắc lệnh mang tên “Ending Taxpayer Subsidies for Bias Media,” do Trump ban hành vào tháng 5 năm 2025, đã vượt qua ranh giới mà Hiến pháp đặt ra và vì vậy là “unlawful and unenforceable” — trái luật và không thể thi hành.
Tại Miami, Người dân gốc Venezuela đã xuống đường nhảy múa sau khi lực lượng đặc nhiệm Hoa Kỳ thực hiện vụ bắt cóc Tổng thống Nicolás Maduro và vợ vào ngày 3 tháng 1 năm 2026. Tại Los Angeles, sau khi Mỹ cùng Israel tấn công Iran vào ngày 28/02, cộng đồng người Iran đã tổ chức tuần hành để bày tỏ sự ủng hộ đối với Reza Pahlavi, con trai của vị Quốc vương (Shah) cũ. Trên khắp Hoa Kỳ, các cộng đồng di dân đang có vai trò ngày càng quan trọng hơn trong các cuộc tranh phiếu chính trị giữa hai đảng. Các cộng đồng người Mỹ gốc Cuba, Venezuela, Iran, Trung Quốc, Việt Nam… khi tham gia vào đời sống chính trị ở Mỹ thường gắn liền với những diễn biến ở tổ quốc. Kể từ khi tổng thống Trump trở lại Tòa Bạch Ốc vào đầu năm 2025, các chính sách nhập cư cứng rắn, việc cắt giảm ngân sách y tế, cùng chính sách đối ngoại hung hăng đang làm phân cực các cộng đồng nhập cư.
Một gia đình tại địa phương cho biết họ đã mất gần 100.000 USD liên quan đến một đài tưởng niệm Chiến tranh Việt Nam tại Quận Orange (California), công trình vốn đang bị vướng vào một vụ gian lận. Bức tường tưởng niệm này đã bị dỡ bỏ sau khi nguồn tiền dùng để xây dựng nó được xác định có liên quan đến cựu Giám sát viên Andrew Do – người hiện đang bị kêu án vì vướng vào nhiều tai tiếng.
Trump nhấn mạnh rằng chính phủ liên bang nên tập trung vào việc bảo vệ quân sự, chứ không phải chăm sóc trẻ em, Medicaid hay Medicare; ông đề xuất các tiểu bang nên chịu trách nhiệm về các chương trình này. . Ngân sách & Chi tiêu: Chính quyền đã đề xuất cắt giảm mạnh các khoản chi cho Medicare và Medicaid, với khoản tiền tiết kiệm được dự kiến ​​sẽ chuyển sang tài trợ cho cuộc chiến tại Iran và công tác thực thi luật nhập cư, gây ra nhiều tranh cãi và thách thức pháp lý.
- 1 nhà ngoại giao tại LHQ từ chức để tiết lộ tin LHQ, WHO chuẩn bị viễn ảnh nổ bom nguyên tử xóa sổ 9,7 triệu dân ở thủ đô Iran. - Trump phóng video: Mỹ dội bom sập cầu B1 Bridge lớn nhất Iran. IRGC thề trả thù: Iran sẽ đánh sập nhiều cầu ở Kuwait, Saudi Arabia. Mỹ xóa sổ xưởng thép Khuzestan của Iran. - Iran ra LHQ: Trump đòi đưa Iran về thời Đồ Đá là ý định tội ác chiến tranh. - Nga: Mỹ bom, sập một phần nhà thờ Chính Thống Giáo Nga ở Iran - Lebanon: Israel bom, giao tranh, giết thêm 50 người trong 24 giờ
Không cần chờ đến 24 tiếng, nguồn tin đầu tiên từ NYTimes về “cú ngã ngựa giữa dòng” của Bộ trưởng Tư Pháp (DOJ) Pam Bondi (giờ là cựu) đã thành sự thật. Sáng nay, Thứ Năm, 2/4, Trump chính thức sa thải Bondi. Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, Trump cho biết sẽ tạm thời thay thế bà Bondi bằng Todd Blanche, cấp phó của bà.
• Giá Dầu Tăng Vọt Sau Khi Trump Dọa Mở Rộng Cuộc Chiến Iran • Artemis II Hoàn Tất Ngày Đầu Trên Đường Bay Quanh Mặt Trăng • Trump Công Kích Tối Cao Pháp Viện Sau Phiên Tranh Luận Về Quyền Công Dân Khi Sinh • Trump Ra Mắt “Thư Viện” Nhưng Sách Vở Vắng Bóng • Bộ Tư Pháp Của Trump Nói Ông Không Bị Buộc Phải Giao Hồ Sơ Chính Thức • Kế Hoạch Gọi Nhân Viên VOA Trở Lại Làm Việc Bị Khựng Lại • Thủy Quân Lục Chiến Trấn An Gia Đình Sau Tin ICE Sẽ Có Mặt Tại Lễ Mãn Khóa • Truy Nã Toàn Thành Phố Sau Vụ Bé 7 Tháng Tuổi Bị Đạn Lạ Giết Chết Ở Brooklyn • Trump Dọa Rút Hoa Kỳ Khỏi NATO Giữa Rạn Nứt Vì Chiến Tranh Iran • Tân Bộ Trưởng Nội An Hủy Quy Định Duyệt Chi Trên 100,000 Mỹ Kim, Mở Lối Cho FEMA Dễ Thở Hơn • Chính Quyền Liêng Bang Kháng Cáo Lệnh Thả Bé 5 Tuổi Khỏi Nơi Giam Giữ Di Trú • Dân Chủ Kiện Ông Trump Về Sắc Lệnh Kiểm Soát Phiếu Bầu Qua Thư • Thượng Nghị Sĩ Dân Chủ Đòi Hegseth Giải Trình Về Nghi Vấn Đầu Tư Quốc Phòng Trước Chiến Tranh Iran
Tổng thống Trump trong những ngày gần đây đã thảo luận về việc sa thải Bộ trưởng Tư Pháp Pam Bondi, theo bốn nguồn tin biết về nội dung các cuộc trò chuyện nói với NYTimes. Họ đã loan tin với điều kiện ẩn danh.
Tháng 4, nhớ lại một thời lênh đênh trên sóng cả Thái Bình. Ai từng trải nghiệm những giây phút sinh-tử hãi hùng ấy, còn nhớ chăng, vì sao ta được an ổn và còn được hít thở không khí tự do hôm nay?
- Iran sử dụng lính vị thành niên từ 12 tuổi trở lên. Iran: lính tình nguyện, kể cả thiếu niên, đông quá tải. HRW: bắt lính dưới 15 tuổi là tội ác chiến tranh. - 66% dân Mỹ gốc Iran chống cuộc chiến vì chết dân quá nhiều. - Báo quân sự Mỹ: Mỹ ưu thế trên không, nhưng Iran vẫn có sức ngăn chận bầu trời. - Tổng Thống Iran thư ngỏ gửi dân Mỹ, nói Iran hiếu hòa, bị Trump gây chiến thay mặt Israel, và Iran có quyền tự vệ. - Iran có mạng lưới ngầm ở TQ, Hồng Kông và Nga để xây dựng lại lực lượng phi cơ robot. - Sơ kết: Iran chết gần 2.000 người và bị thương 24.800 người, Israel chết 24 người, 13 lính Mỹ chết, 27 người chết ở các nước vùng vịnh.
Bản tin này không phải chuyện Cá Tháng Tư 1/4, bởi vì nhiều báo Mỹ đăng vào hôm 31/3/2026, trong đó có International Business Times, Huff Post, The Times. Nơi đây, VB sẽ dịch theo báo Newsweek, bản tin tựa đề "Matt Gaetz says he was briefed on "hybrid race" mixing humans, aliens" (Matt Gaetz nói ông đã được báo cáo về một "chủng tộc lai" kết hợp giữa người địa cầu và người ngoài hành tinh) đăng hôm 31/3/2026
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.