Brent Renaud - Hình (screengrab)
Sinh nghề tử nghiệp:
Phóng viên, Nhiếp ảnh gia chiến trường
Trịnh Thanh Thủy dịch thuật và biên tập
Gần đây nhất, cái chết của Nhiếp ảnh gia, Nhà làm phim Pierre Zakrzewski tại chiến trường Ukraine ngày 14 tháng 3 năm 2022 đã làm rúng động trái tim thế giới. Ông là người quay phim của đài Fox News đã bị giết khi đang đưa tin ở Ukraine trong một vụ tấn công của quân đội Nga. Người đi cùng ông là phóng viên chiến trường Benjamin Hall cũng bị thương phải nhập viện, mất một chân, nhưng may mắn thoát chết. Cả hai lúc ấy đang di chuyển trên một chiếc xe và bị tấn công bằng bom lửa trong một vùng chiến sự, Horenka, là một ngôi làng bên ngoài thủ đô Kyiv, Ukraine.
Giám đốc điều hành Fox News Media Suzanne Scott cho biết: "Ông là một phóng viên nhiếp ảnh gia kỳ cựu, người đang sống ở London cùng gia đình. Ông đến Ukraine để tường trình cuộc chiến từ tháng Hai. Tài năng của ông rất lớn và không có vai trò nào, trong bất cứ lãnh vực nào, mà ông ấy không đảm nhận- từ nhiếp ảnh gia đến kỹ sư, biên tập viên và cả đến việc sản xuất phim ảnh. Ông ấy đã làm tất cả mọi việc dưới một áp lực khủng khiếp và kỹ năng cực kỳ uyên bác.”.
Bà thêm, "Khi thuật chuyện chiến trường, ông rất tận tâm và kể câu chuyện với mọi khả năng chuyên nghiệp với đầy bản lĩnh. Đạo đức làm việc của ông ấy đã nổi tiếng trong giới phóng viên ở mọi phương tiện truyền thông." Bà nhấn mạnh, "Ông vô cùng nổi tiếng, tất cả mọi người trong ngành truyền thông, những người đã đưa tin quốc tế đều biết và tôn trọng ông. Ông “được yêu mến” và đã đóng một vai trò quan trọng trong việc đưa các cộng sự tự do người Afghanistan cùng gia đình của họ rời khỏi đất nước sau khi Hoa Kỳ rút quân vào năm ngoái.".
Jay Wallace, chủ tịch của mạng lưới tin tức, phát biểu “Pierre là một nhân vật luôn có mặt trong tất cả các tin tức quốc tế của chúng tôi. Tôi cũng như vô số người khác, luôn cảm thấy yên tâm hơn khi đến hiện trường và nhìn thấy anh ấy với chiếc máy ảnh trên tay ”. Wallace thêm “Di sản về tinh thần tích cực, năng lượng vô biên và con mắt của anh ấy đối với câu chuyện sẽ được tiếp tục”. Trong cuộc họp báo hàng ngày của cô vào thứ Ba, Thư ký báo chí Nhà Trắng Jen Psaki đã bày tỏ sự chia buồn với gia đình của Zakrzewski và cộng đồng Fox đã để tang cái chết của ông ta. Psaki nói, “Ông ấy là người đã từng phục vụ ở nhiều vùng chiến sự, người đã đưa tin gần như mọi câu chuyện quốc tế cho Fox News từ Iraq, Afghanistan đến Syria trong suốt thời gian dài làm việc ở đó. Vì vậy, những suy nghĩ của chúng tôi, những lời cầu nguyện của chúng tôi đều dành cho gia đình anh ấy và cả cộng đồng nữa”.
Hôm Chủ nhật, ngày 12 tháng 3, 2022, nhà làm phim và nhà báo người Mỹ Brent Renaud cũng bị giết ở Ukraine, trong một cuộc tấn công ở ngoại ô Irpin của Kyiv. Renaud đang thực hiện một dự án video cho tạp chí Time cùng với Juan Arredondo, một nhà báo người Mỹ khác, khi chiếc xe mà hai người đang di chuyển bị tấn công từ lực lượng Nga. Arredondo sống sót, nhưng Renaud 50 tuổi đã bị giết trong cuộc tấn công dữ dội. Nhà báo này được Ann Marie Lipinski, giám đốc của Nieman Foundation for Journalism tại Harvard, mô tả là “tài năng và tốt bụng, và công việc của anh ấy mang đậm tính nhân văn”. Renaud là sinh viên Harvard Nieman năm 2019. Theo Liên hợp quốc, 691 dân thường đã thiệt mạng và hơn 1.000 người khác bị thương kể từ khi Nga xâm lược Ukraine ba tuần trước. Tuy nhiên, văn phòng nhân quyền của Liên Hợp Quốc cho biết số người chết thường dân được cho là “cao hơn đáng kể”. Liên Hợp Quốc cũng báo cáo rằng chiến tranh đã buộc hơn 3 triệu người tị nạn phải rời khỏi đất nước.
Chính phủ Ukraine cho biết nhà sản xuất Oleksandra Kurshynova cũng thiệt mạng trong vụ tấn công. "Sự an toàn của toàn bộ đội ngũ phóng viên của chúng tôi ở Ukraine và các khu vực xung quanh là ưu tiên hàng đầu và là điều quan trọng hàng đầu của chúng tôi". Bà Scott, giám đốc đài Fox News nhấn mạnh. "Đây là một lời nhắc nhở nghiêm khắc cho tất cả các nhà báo, những người đang hàng ngày đặt tính mạng của mình để đưa tin từ một vùng chiến sự."
Đối đầu với hiểm nguy và tính mạng như "chỉ mành treo chuông" là số phận của những phóng viên, nhiếp ảnh gia, nhà làm phim chiến trường. Họ hiện diện trong các trận chiến mà trong tay không một tấc sắt, ngoài chiếc máy ảnh, máy quay phim và ngòi viết. Nhiệm vụ của họ vô cùng quan trọng trong việc đưa tin tức và hình ảnh của cuộc chiến đến cộng đồng thế giới về sự tàn bạo của chiến tranh. Với kỹ thuật liên mạng vô cùng nhạy bén và cực nhanh ngày nay, những gì xảy ra chỉ trong tích tắc, người người trên thế giới đều được chứng kiến tận mắt qua lời tường thuật, hình ảnh và video clip của họ.
Định mệnh và số phận mỏng manh của một phóng viên hành nghề trong cuộc chiến là 1 thách thức to lớn của nghề truyền thông vô cùng nguy hiểm này. Thế mà vẫn có những người hết sức can đảm, chịu hy sinh mạng sống của mình để xông pha vào những nơi đang có giao tranh khốc liệt. Không chỉ có nam nhân, các nữ phóng viên chiến trường cũng có mặt cùng lăn lộn ở các chiến trường Trung Đông hay những nơi quyền làm người của người phụ nữ bị áp bức và xem rẻ. Họ quả cảm, yêu nghề, đầy lòng nhiệt huyết và thể hiện tinh thần trách nhiệm cao độ, vượt qua hiểm nguy để truyền tin khẩn cấp để thế giới hiểu rõ bộ mặt thật của chiến tranh.
Benjamin Hall- Hình (screengrab)
Những phóng viên nam hay nữ bị giết, bắt cóc, hành hạ, chịu tổn thất rất lớn về thể chất và tinh thần vẫn xảy ra từ xưa đến nay qua nhiều cuộc chiến. Điển hình là cái chết của phóng viên Hoa Kỳ, James Foley thuộc hãng tin AFP làm cho tờ Time đã bị IS bắt cóc, hành hạ và hành hình chặt đầu khi anh đang ở đỉnh cao của sự nghiệp năm 2014.
Để sống và hành nghề phóng viên chiến trường, Theo Viện An toàn Tin tức Quốc tế (INSI), một phóng viên chiến trường cần phải có kế hoạch và sự chuẩn bị chu đáo cả về mặt thể chất và tinh thần. Người phóng viên phải:
- có khả năng ít nhất là chạy, trốn, chịu đựng những điều kiện khắc nghiệt, nắm rõ thông tin về khu vực mà mình đến, tìm hiểu các ngôn ngữ cử chỉ địa phương cũng rất quan trọng. Nên mang theo những công cụ phòng thân hợp lý cùng một bộ đồ sơ cứu cơ bản. Trang phục, phải được trang bị quần áo chống đạn, mũ bảo hiểm và những trang phục thích hợp khác. Nên hợp tác và có sự đồng ý của lực lượng quân đội trước khi chụp hình hay quay phim và nắm rõ tính nhạy cảm địa phương trong mỗi bức hình của mình.
Ngoài ra còn có "Luật quốc tế bảo vệ phóng viên chiến trường" Tuy nhiên, ngày càng nhiều nhà báo chuyên nghiệp đứng trước nguy cơ bị thương, bị giết, bị giam cầm hay bắt cóc khi đang hành nghề tại những khu vực chiến sự. Công ước Hague và Geneva đã đề cập đến quyền và nghĩa vụ của “các phóng viên chiến trường”. Theo đó, họ được gửi đến các khu vực chiến sự để đưa tin và phải được đối xử như các tù binh dân sự khác nếu bị một trong các bên tham chiến bắt giữ. Những quy định này có lẽ chỉ phù hợp với thời đại chiến tranh quy ước quốc tế khi các chính phủ còn kiểm soát các nhà báo, còn ngày nay các quy định này khó có thể được chấp nhận, vì đa số các nhà báo làm việc cho các công ty tư nhân độc lập với các chính phủ. Vả lại, trong cuộc chiến, bom đạn vô tình ...và lòng người cũng...vô tình... thì ... Xưa nay những người đi vào cuộc chiến, mấy ai hẹn được ngày về ..
James Foley - Hình Wikipedia.
Trên trang Wikipedia có liệt kê tên tuổi các nhà báo, phóng viên đã hy sinh lúc đang hành nghề tại các cuộc chiến khác nhau như Ukraine, Iraq, Syria, Vietnam.. v..v... Tuy nhiên, đó chỉ là 1 con số nhỏ nhoi tên tuổi nổi tiếng được nhắc nhở, còn con số thực sự đã thật sự thiệt mạng không được báo cáo trong cuộc chiến vì lý do chính trị, chắc chắn lớn hơn con số liệt kê rất nhiều.
Trịnh Thanh Thủy dịch thuật và biên tập.
Tài liệu tham khảo
- Fox News cameraman Pierre Zakrzewski killed while reporting in Ukraine
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình