Cơn Mê Dài

Lá thu đã rơi; vàng ngập quanh những gốc cây già cỗi, tràn lấn qua những con đường nhỏ trong khu xóm. Nhưng ngoài đường lớn, hàng thông vẫn xanh lá bất kể thu đông.

Đâu đó trên khắp các trang báo, người ta vẫn như mọi năm, nói về mùa thu lá vàng, và nói về vô thường biến dịch. Có vẻ như lý vô thường đã được hiểu là cái thường nhất của thế gian, như kinh điển từng minh thị từ hơn hai nghìn năm qua (1). Lý này không còn xa lạ với những người học đạo, hiểu đạo ngày nay. Nhưng học, hiểu về vô thường để làm gì?

Vô thường là cơn động chuyển sinh-diệt miên tục (2), một cách hiển nhiên của các hiện tượng tâm lý và ngoại giới, trên từng sát-na nhỏ nhiệm nhất của thời gian. Hiện tượng này, nếu chỉ thấy, hiểu một cách tổng quát và hời hợt, hoặc chỉ nói suông như một lời cảm thán, sẽ chẳng mang lại lợi ích gì ngoài niềm an ủi nhất thời, nếu không muốn nói là chỉ gợi cho ta một ý niệm bi quan trước cảnh già, bệnh, chết. Trong khi đó, quán chiếu thường xuyên và sâu xa về vô thường là một phép thiền định có thể dẫn đến sự buông xả, dứt bỏ những tà kiến, vọng niệm, và sự chấp thủ đối với tâm, thân và ngoại cảnh.

Từ nơi vô thường, từ nơi già, bệnh, chết của chúng sinh mà đức Phật xuất hiện ở đời để trình bày những gì mà ngài đã chứng nghiệm, và hướng dẫn phương cách vượt khỏi chúng (3). Chính từ vô thường mà nghiệm ra sự thực về khổ não của chúng sinh. Chính từ vô thường mà nghiệm ra không có một thực ngã (vô ngã) (4), một thực thể độc lập cố định, bởi vì tất cả tâm và cảnh đều có liên hệ hỗ tương, duyên với nhau mà sinh và diệt.

Chúng ta sinh ra nơi đời này là đã trầm mình trong một cơn mê dài. Có những khoảnh khắc tỉnh thức, nhưng cũng chỉ thoáng qua, rồi lại tiếp tục mê mộng. Biết thân này vô thường từ lâu, nhưng vẫn đắm trước, trói buộc. Biết tâm này, với suy tưởng và cảm giác, là vô thường, mà vẫn cứ bám chặt, không rời. Biết là sai mà không chịu sửa. Biết là hệ lụy mà không chịu cởi trói. Khổ não đi theo suốt cuộc đời là vì lẽ đó.

Lá thu điểm tô cả một công viên tĩnh mịch bằng những mảng màu vàng, cam, đỏ. Hãy cứ tận hưởng vẻ đẹp của thiên nhiên trong từng phút giây tĩnh lặng. Nhưng trong những cơn sóng chập chùng của sinh, trụ, dị, diệt (5), một lúc nào đó, hãy thể nghiệm một cách chân xác về bản chất vô thường của mọi sự, mọi vật. Có như vậy, mới có thể ra khỏi cơn mê dài, ra khỏi cuộc trầm luân khổ ải từ nhiều đời kiếp.

___________

(1) “Vô thường thị thường” (無常是常) Vô thường chính là lẽ thường (được cho là xuất xứ từ Kinh Pháp Hoa; người viết chưa xác thực).
(2) Trường kỳ và liên tục 綿續.
(3) “Phật nói Kinh Vô Thường”, Tam tạng Pháp sư Nghĩa Tịnh dịch ra chữ Hán, HT. Thích Trí Thủ dịch ra chữ Việt. Trong bài kinh ngắn này, đức Phật dạy “thế gian có ba pháp không thể yêu, không trong sạch, không thể muốn, không vừa ý. Ba pháp là gì? Là già, bệnh, chết. Này các Tỳ kheo, nếu trong thế gian không già, bệnh, chết thì Như Lai ứng chánh đẳng giác không xuất hiện ra đời vì các chúng sanh nói pháp đã chứng và cách điều phục.”

Hình bìa của Internet

CHÁNH PHÁP Số 144, tháng 11.2023

NỘI DUNG SỐ NÀY:

THƯ TÒA SOẠN, trang 2

TIN TỨC PHẬT GIÁO THẾ GIỚI (Diệu Âm lược dịch), trang 3

KHÍ HẬU XỨ HOA KỲ - 2023 (thơ ĐNT Tín Nghĩa), tr. 6

NHỮNG YẾU ĐIỂM CỦA TƯ TƯỞNG DUY THỨC, t.t. (HT. Thích Thắng Hoan), trang 7

KAPPA, TÊN CƯỚP (Thiền sư Bankei – TN Trí Hải dịch), trang 10

NHU CẦU CỦA CON NGƯỜI (HT. Thích Thái Hòa), trang 11

6 BÀI HÁN THI CỦA BẠCH CƯ DỊ (Pháp Hoa dịch), trang 12

HÒA THƯỢNG THÍCH TUỆ SỸ - CHỨNG NHÂN LỊCH SỬ GHPGVNTN (HT. Thích Nguyên Siêu), trang 13

CHỈNH NGÕ TÂM, RỜI XA... (thơ Minh Đạo), trang 16

KHÔNG DỄ NÓI LỜI LÀNH (Quảng Tánh), trang 17

LIÊN KHÚC LÁ VÀNG LÁ XANH (thơ Vĩnh Hữu – Tâm Không), trang 18

SƠ QUÁT VỀ CỘI NGUỒN VỌNG TƯỞNG QUA DUY THỨC HỌC (Khánh Hoàng), trang 19

TRUNG ĐẠO (thơ Tiểu Lục Thần Phong), trang 22

VÍ DỤ VỀ CON KIẾN (Thích Tâm Nhãn), trang 23

ĐI THEO CÙNG MÙA THU, SÔNG... (thơ Trần Hoàng Vy), trang 24

GIỮ GIỚI CẨN THẬN SẼ GIẢI THOÁT (Nguyên Giác), trang 25

ĐỌC BÀI “THỦY ĐIỆU CA ĐẦU” CỦA TÔ ĐÔNG PHA (Lam Nguyên), trang 28

VỀ XUÔI MƯA NGUỒN... (thơ Tịnh Bình), trang 29

SỐNG HỶ XẢ ĐỂ DŨNG TIẾN (Nhóm Áo Lam), trang 30

VẤN ĐỀ THÂN GIÁO CỦA MỘT HUYNH TRƯỞNG GĐPT (Tâm Quả), trang 31

DẠO CỬA KHÔNG... (thơ Trúc Nguyên- Thích Chúc Hiền), trang 32

CÂU CHUYỆN THƯƠNG TÂM CỦA CA NƯƠNG TÚ THANH... (ĐNT Tín Nghĩa sưu tập), trang 33

TÌM HIỂU THUYẾT “NGŨ THỪA” TRONG PHẬT GIÁO (TN. Hằng Như), trang 39

GIEO MÈ (thơ TM Ngô Tằng Giao) trang 43

QUÁN QUÂN NOBEL VĂN CHƯƠNG 2023 – JON FOSSE... (Huỳnh Kim Quang), trang 44

VÔ BIÊN KHÔNG GIAN (thơ Diệu Viên), trang 47

NẤU CHAY: BÚN XÀO NGHỆ CHAY (Đào Thị Bích Châu), trang 48

TRUYỆN CỰC NGẮN (Steven N), trang 49

MỘT PHẬT TỬ HẢI NGOẠI (Thanh Nguyễn), trang 51

CỎ CÂY VÀ PHẬT PHÁP (Đạo Sinh), trang 53

THANH VĂN TẠNG ĐẾN TÍCH LAN (Thích Thanh An), trang 54

BỐ THÍ THÂN MẠNG (Truyện cổ Phật giáo), trang 58

LỢI LẠC TỪ PHÁP MÔN TỊNH ĐỘ (TL Đào Mạnh Xuân), trang 59

ĐỘC HÀNH, THƠ HAIKU (thơ Hoàng Long), trang 60

CỞI TRÓI tập 1 – chương 6, t.t. (truyện dài Vĩnh Hảo), trang 61

HIỀN SĨ (thơ Đồng Thiện), trang 65

STORY OF THE GIVER OF THE FIRST-FRUITS OF HIS LABOUR (Daw Tin), trang 66

MÙA THU VÀ NIỀM HẠNH PHÚC... (thơ Hoàng Thục Uyên), trang 67

MỆT MỎI (Bs. Nguyễn Ý Đức), trang 68

CHÂN LÝ, ĐỊNH HƯỚNG (thơ Minh Trí), trang 69

https://chanhphap.us/CHANH%20PHAP%20BO%20MOI/Muc%20luc%202023/CP%20so%20144%20(11.23).htm

• Mã Cấm Du Khách Từ Hoa Lục Vì Sợ Lây Sars
• Iraq: 6 Con Tin Được Thả
• Hồn Thiêng Sông Núi
• Ốc Đảo Nơi Đô Thị