Lời đơn giản là lời mà ai nghe qua, đọc qua cũng hiểu được.
“Không làm các điều ác
Thực hành các điều thiện
Giữ tâm ý trong sạch
Chư Phật dạy như vậy.” (1)
Nhưng hiểu là một chuyện; thực hành là một chuyện khác. Thực hành sơ sài, qua loa là một chuyện; tận tâm nỗ lực thực hành ngày đêm, suốt cả một đời là một chuyện khác.
Lời đơn giản, nhưng phân tích mổ xẻ ra thì có nhiều điểm cần giải thích. Chẳng hạn, thế nào là ác, thế nào là thiện; và giữ tâm ý trong sạch là giữ như thế nào.
Theo quan điểm Phật giáo, thiện là những hành vi, lời nói, ý nghĩ có lợi (cho mình và) cho người, cho đa số người; ác thì ngược lại, hại người hại vật, hại đa số người (2). Để phân biệt thiện-ác, cần có chánh kiến (hiểu biết đúng đắn). Nếu không có chánh kiến, có khi làm ác, ủng hộ người ác, tận tình thực hành việc ác mà không biết. Thế nên cần nhìn sự việc qua tác động của nhân-quả: lợi ích là thiện, tổn hại là ác. Không làm, nói và nghĩ điều ác vì cái nhân xấu-ác chắc chắn dẫn đến kết quả làm tổn hại mình và người, trong hiện tại và tương lai. Không làm ác chưa đủ, cần phải tích cực làm, nói và nghĩ điều lành, vì nhân lành chắc chắn mang lại lợi ích cho mình và cho người, trong hiện tại và tương lai.
Ý nghĩ thường dẫn đạo cho hành động và lời nói. Người ta không đơn giản làm ác, nói ác nếu trong tâm ý không có niệm ác. Do vậy cần quán sát, giữ gìn, kiểm soát từng ý nghĩ: ý niệm ác thì biết là ác, ý niệm thiện thì biết là thiện. Giữ tâm ý trong sạch là thanh lọc thiện-ác. Ác thì bỏ, thiện thì giữ. Đây là bước căn bản của chánh tư duy, chánh niệm để tiến sâu vào chánh định.
Như vậy, chỉ vài lời đơn giản trong bài kệ trên, đức Phật đã hướng dẫn cả cách sống, phương thức tu tập và hành đạo cho đệ tử, bất luận tại gia hay xuất gia; qua đó, có thể triển khai đầy đủ con đường Thánh tám ngành (3), áp dụng Giới, Định, Tuệ (4) trên vận hành của ba nghiệp (5): chánh kiến, chánh tư duy (Tuệ), chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng (Giới), chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định (Định). Từ đây, thực hiện cuộc sống lý tưởng chánh thiện thường nhật của người con Phật; và cũng từ đây, đặt chân lên lộ trình của Bồ-tát hạnh đối với sinh loại và thế gian, trong đời này và nhiều đời sau.
Lời đơn giản, mở ra con đường vô hạn.
Pháp của Phật là như thế.
Đức Phật đã đến với cuộc đời như thế.
___________
(1) Kinh Pháp Cú, Câu 183: “Chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành, tự tịnh kỳ ý, thị chư Phật giáo.” Bài kệ ngắn này được cho là nội dung cốt lõi của Ba-la-đề mộc-xoa (tịnh giới), được tụng đọc trong ngày thuyết giới của Tăng đoàn (trong thời gian đầu khi Phật mới chế định về ngày Bố-tát hàng tháng); về sau, “Ba-la-đề-mộc-xoa được lưu truyền giữa các bộ phái khác nhau không phải chỉ đơn giản có như thế. Nó là một hệ thống những điều cấm kỵ, qui định những trường hợp vi phạm và không vi phạm, cùng các hình thức xử trị và sám hối cho những tỳ-kheo vi phạm. Nói cách khác, đây là bộ luật của Tăng. Khi bộ luật này được hoàn chỉnh thành hệ thống gồm năm thiên và bảy tụ, thì việc thuyết giới không còn đơn giản là đọc bài kệ bốn câu như đã nói. Thuyết giới kể từ bây giờ là đọc lại toàn bộ Ba-la-đề-mộc-xoa ấy.” (trích Yết-ma Yếu Chỉ, HT Thích Trí Thủ giảng thuật, Tỳ-kheo Thích Đỗng Minh và Thích Nguyên Chứng biên soạn, Hội Đồng Hoằng Pháp xuất bản 2021, Chương 5: Bố-tát và Thuyết giới, trang 206)
(2) Tham khảo thêm bài Thiện và Ác trong sách Phật Học Thường Thức của Cư sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám.
(3) Bát Chánh Đạo hay Bát Thánh Đạo (The Noble Eightfold Path; Pāli: Ariya Aṭṭhaṅgika Magga).
(4) Tam học hay tam vô lậu học, là con đường tu tập do đức Phật khai thị, dẫn đến giải thoát an vui, niết-bàn tịch tịnh.
(5) Thân, khẩu và ý nghiệp – nghiệp tạo tác từ thân, miệng và ý.
Hình bìa: Nguyễn Đình Sơn (Pixabay.com)
CHÁNH PHÁP Số 150, tháng 05.2024
NỘI DUNG SỐ NÀY:
THƯ TÒA SOẠN, trang 2
TIN TỨC PHẬT GIÁO THẾ GIỚI (Diệu Âm lược dịch), trang 3
THÔNG BẠCH PHẬT ĐẢN PL 2568 (GHPGVNTNHK), trang 6
CÚNG DƯỜNG TỐI THƯỢNG (Sa môn Thích Tín Nghĩa), trang 7
PHẬT TÁNH LÀ SỨC MẠNH CỦA NHÂN LOẠI (Nguyễn Thế Đăng) trang 8
LỤC TỔ HUỆ NĂNG VÀ HÌNH ẢNH THI CA (HT Thích Phước An), trang 9
KÍNH MỪNG PHẬT ĐẢN (thơ Tôn Nữ Mỹ Hạnh), trang 11
PHỤC HỒI MÔI TRƯỜNG ĐỂ ĐƯỢC TỒN TẠI (HT Thích Như Điển), trang 13
KÍNH ĐIẾU GIÁC LINH ĐỖNG TUYÊN (thơ ĐNT Tín Nghĩa), trang 14
MỪNG SINH NHẬT PHẬT (Thanh Nguyễn), trang 15
LỤC BÁT VIÊN LINH (Tuệ Sỹ) trang 16
TRÁI TIM PHẬT (TN Hạnh Đoan), trang 19
BẢY ĐÓA SEN HỒNG, MÙA PHẬT ĐẢN AN VUI... (thơ Nguyễn An Bình), trang 21
NGÀY PHẬT SINH, KHẼ GỌI TÊN THẦY (Huyền Lam), trang 22
THỐNG BÁO V/V AN CƯ KIẾT HẠ NĂM 2024 (GHPGVNTNHK), trang 23
NHƯ LAI, THẤM NỖI TRẦM LUÂN... (thơ Minh Đạo), trang 24
SƠ QUÁT VỀ NHÂN DUYÊN TRONG ĐẠO PHẬT... t.t. (Khánh Hoàng), trang 25
NGƯỜI TRÍ NGHE PHÁP (Nhóm Áo Lam), trang 30
HỌC PHẬT, CẦN THẤY RA SỰ THẬT (TN Hằng Như), trang 31
ĐẢN SANH ĐỘ CHÚNG... (thơ Đồng Thiện), trang 33
NÔI GÓT THIÊN LÝ ĐỘC HÀNH (Hạnh Viên), trang 34
THÔNG BÁO SỐ 2 – KHÓA TU HỌC PHẬT PHÁP BẮC MỸ 2024, trang 36
TAI HỌA DO CÁI MIỆNG (thơ TM Ngô Tằng Giao), trang 38
MỪNG PHẬT ĐẢN, NGHĨ VỀ THIỀN TÔNG (Nguyên Giác), tr. 39
PHẬT ĐẢN (thơ Chánh Năng), trang 42
TƯỞNG NIỆM ÂN SƯ THÍCH ĐỖNG TUYÊN (Thích Thông Đạo), trang 43
TỪNG GIỌT LỆ QUA SÔNG... (thơ Lý Thừa Nghiệp), trang 44
VỌNG NGUYỆT HOÀI VIỄN CỦA TRƯƠNG CỬU LINH (Lam Nguyên), trang 45
HẠT BỤI TRẦN (thơ Trần Hoàng Vy), trang 46
TAM CHƯỚNG LÀ BA THỨ CHƯỚNG NGẠI GÌ? (TL Đào Mạnh Xuân) trang 47
TỈNH GIẤC (thơ Diệu Viên), trang 48
TRUYỆN CỰC NGẮN (Steven N), trang 49
GIẤC MƠ ĐÓA SEN XANH (thơ NT Khánh Minh), trang 51
NHỨC ĐẦU (Bs. Nguyễn Ý Đức), trang 52
KHÁNH ĐẢN (thơ Tiểu Lục Thần Phong), trang 53
NẤU CHAY: BÁNH TRÁNG TRỘN XOÀI CHAY (Hồng Hương), trang 54
BƯỚC THEO HẠNH NGUYỆN TỔ KIỀU ĐÀM DI (TN Giới Định), trang 55
DẤU CHÂN MÙA PHẬT ĐẢN (Lam Khê), trang 57
THE STORY OF THERA NANGALAKULA (Daw Tin), trang 59
VŨ TRỤ KHÔNG TẬN CÙNG (thơ Hoàng Thục Uyên), trang 60
CỞI TRÓI tập 1 – chương 9, t.t. (truyện dài Vĩnh Hảo), trang 61
HAI CON CỌP TINH Ở HOÀNH SƠN (Truyện cổ Phật Giáo), trang 68
https://chanhphap.us/CHANH%20PHAP%20BO%20MOI/Muc%20luc%202024/CP%20so%20150%20(05.24).htm
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình