Trump không quan tâm đến việc cạnh tranh với Trung Quốc, và có thể đã đầu hàng Tập
Sau đây là bản dịch bài viết nhan đề "Trump Isn’t Interested in Competing With China" (Trump không quan tâm đến việc cạnh tranh với Trung Quốc) đăng ngày 17/9/2025 trên báo The Atlantic. Tác giả bài viết là Thomas Wright, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Brookings Institution. Ông từng là giám đốc cấp cao phụ trách hoạch định chiến lược tại Hội đồng An ninh Quốc gia (National Security Council). Trong các phân tích dưới đây, tác giả nêu nghi vấn có thể Trump đã đầu hàng Tập Cận Bình (...it may be little more than a capitulation to Beijing). Bản dịch toàn văn như sau.
Hầu hết các đảng viên Cộng hòa và nhiều quan chức chính quyền Trump tin rằng cuộc cạnh tranh của Mỹ với Trung Quốc có ý nghĩa gần như sự tồn vong. Nhưng thấy rõ là, Donald Trump không nằm trong số đó. Tổng thống nói về Trung Quốc như một đối thủ kinh tế nhưng hiếm khi như một đối thủ chiến lược – một quan điểm được thể hiện rõ ràng qua quyết định nới lỏng kiểm soát xuất cảng đối với chip tiên tiến vào tháng trước, điều này đã giúp Bắc Kinh tăng tốc trong cuộc đua AI đổi lấy việc chia sẻ doanh thu thu được.
Giờ đây, Trump dường như sợ làm bất cứ điều gì có thể gây nguy hiểm cho triển vọng của một hội nghị thượng đỉnh và thỏa thuận thương mại với nhà lãnh đạo Trung Quốc, Tập Cận Bình. Trên Truth Social tuần này, tổng thống cho biết ông sẽ nói chuyện với ông Tập vào thứ Sáu và gợi ý rằng một thỏa thuận về TikTok sắp xảy ra. Ông kết thúc bài đăng bằng cách khẳng định rằng mối quan hệ của ông với Tập "vẫn rất mạnh mẽ!!!"
Thế giới của Trump từ lâu đã bất đồng về cách đối phó với Trung Quốc. Ví dụ, trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump, cố vấn an ninh quốc gia khi đó là H. R. McMaster đã đưa ra một chiến lược tập trung vào sự cạnh tranh với Trung Quốc và Nga. Tuy nhiên, ngay cả khi giới thiệu kế hoạch đó, Trump vẫn nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng "quan hệ đối tác tuyệt vời" với Bắc Kinh và Moscow. Tuy nhiên, những người theo đường lối cứng rắn với Trung Quốc vẫn đạt được tiến bộ, thành công trong việc đưa các công ty công nghệ Trung Quốc vào danh sách đen thương mại của Mỹ và cấm đầu tư vào các công ty có liên quan đến quân đội Trung Quốc, cùng với các biện pháp khác.
Những người theo chủ nghĩa diều hâu về Trung Quốc đã bị gạt sang một bên trong chính quyền Trump thứ hai, khiến quan điểm về Trung Quốc dựa trên tiền bạc của tổng thống không bị kiểm soát. Hãy xem xét cách Trump tiếp cận TikTok. Năm ngoái, Quốc hội đã thông qua luật để đóng cửa nền tảng này vào tháng 1 vừa qua nếu công ty mẹ Trung Quốc của nó, ByteDance, không thoái vốn. Thay vào đó, Trump đã ban hành các gia hạn liên tiếp, phớt lờ luật pháp và những lo ngại về an ninh quốc gia mà Quốc hội đã nêu ra. Các điều khoản của thỏa thuận mà Trump ám chỉ vẫn chưa được biết. Nhưng một số báo cáo ban đầu cho thấy nó có thể giống với các đề xuất trước đây, vốn dựa vào các giải pháp tạm thời không đầy đủ, chẳng hạn như yêu cầu ByteDance "cấp phép" thuật toán của mình cho một công ty Mỹ thay vì từ bỏ quyền kiểm soát nó. Nếu kế hoạch của Trump chỉ là sự lặp lại của những kế hoạch trước đó, thì nó có thể chỉ là sự đầu hàng trước Bắc Kinh.
Chính quyền cũng được cho là đang soạn thảo một chiến lược quốc phòng mới, trong đó ưu tiên các mối quan tâm ở Tây Bán Cầu hơn là những nguy hiểm mà Bắc Kinh gây ra. Nhưng ví dụ nổi bật nhất về việc Trump không coi trọng Trung Quốc là việc ông phá hủy mối quan hệ của Mỹ với Ấn Độ.
Washington cho đến nay đã ngăn chặn tham vọng của Bắc Kinh trong việc thống trị khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương bằng cách xây dựng các liên minh và quan hệ đối tác trong khu vực. Những mối quan hệ này đã trở thành lợi thế chiến lược quan trọng của Mỹ so với Trung Quốc, và có lẽ quan trọng nhất trong số đó là mối quan hệ với Ấn Độ. Trong 25 năm, cả đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ đều cam kết tăng cường quan hệ với Delhi, quốc gia từ lâu đã có những nghi ngờ về Mỹ nhưng lại càng lo ngại hơn về sự trỗi dậy của Trung Quốc. Dưới thời chính quyền Biden, sự hợp tác giữa Mỹ và Ấn Độ đã đạt đến mức cao lịch sử, mang lại các thỏa thuận về sản xuất quốc phòng, công nghệ và quy định hạt nhân dân sự.
Đầu năm nay, Trump dường như đã sẵn sàng tiếp tục cách tiếp cận lâu đời của Mỹ đối với Ấn Độ và xây dựng dựa trên mối quan hệ cá nhân của ông với Thủ tướng Narendra Modi. Vào tháng 2, Modi trở thành một trong những nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên đến thăm Trump tại Phòng Bầu dục, và hai người đã đưa ra một tuyên bố chung phác thảo hàng chục vấn đề mà họ cam kết cùng nhau giải quyết. Sau khi Trump tuyên bố thuế quan "Ngày Giải phóng" vào tháng 4, nhiều nhà quan sát dự đoán Ấn Độ sẽ là một trong những quốc gia đầu tiên đạt được thỏa thuận thương mại với ông. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cũng nghĩ như vậy. Với hy vọng củng cố quan hệ đối tác, Phó Tổng thống J. D. Vance đã đến thăm Jaipur vào cuối tháng đó. "Nếu Ấn Độ và Hoa Kỳ hợp tác thành công, chúng ta sẽ thấy một thế kỷ 21 thịnh vượng và hòa bình," ông nói vào ngày 22 tháng 4. Nhưng tôi cũng tin rằng nếu chúng ta không hợp tác thành công, thế kỷ 21 có thể là một thời kỳ rất tăm tối đối với toàn nhân loại.
Cùng ngày với bài phát biểu của Vance, các chiến binh đã giết 26 người ở khu vực Kashmir do Ấn Độ quản lý, một vùng lãnh thổ tranh chấp mà cả Ấn Độ và Pakistan đều tuyên bố chủ quyền. Chính phủ Ấn Độ đổ lỗi cho Pakistan về vụ tấn công và hai tuần sau đó đã tiến hành các cuộc không kích vào nước láng giềng phía bắc của mình. Pakistan trả đũa, dẫn đến các cuộc trao đổi máy bay không người lái và tên lửa tiếp theo. Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio đã gọi điện cho cả hai bên trong nỗ lực giảm căng thẳng.
Vào ngày 10 tháng 5, ngày thứ tư của cuộc chiến, một cuộc họp báo đã được lên lịch ở Delhi để công bố lệnh ngừng bắn. Ngay trước khi bắt đầu, Trump đã đăng trên Truth Social: "Sau một đêm dài đàm phán do Hoa Kỳ làm trung gian, tôi vui mừng thông báo rằng Ấn Độ và Pakistan đã đồng ý ngừng bắn HOÀN TOÀN VÀ NGAY LẬP TỨC." Chính phủ Ấn Độ đã bị sốc và phủ nhận việc Trump có bất kỳ liên quan nào đến lệnh ngừng bắn — một vấn đề nhạy cảm đối với Delhi, vốn khăng khăng rằng các nhà hòa giải quốc tế nên để Kashmir yên.
Theo The New York Times, Trump đã gọi cho Modi vào ngày 17 tháng 6 và nói với ông rằng ông tự hào như thế nào khi đã chấm dứt xung đột. Tổng thống được cho là đã nói rằng Pakistan đang đề cử ông cho Giải Nobel Hòa bình, ngụ ý rằng Modi nên làm điều tương tự. Bồn chồn, thủ tướng nhắc lại rằng Mỹ không liên quan gì đến lệnh ngừng bắn.
Trong những tuần sau cuộc điện thoại, quan hệ giữa hai nước xấu đi. Theo báo cáo, Trump đã từ chối một thỏa thuận thương mại với Ấn Độ vì Modi không sẵn lòng nhượng bộ về xuất cảng nông sản và sữa của Mỹ. Sau đó, ông áp đặt mức thuế 25% đối với Ấn Độ, và sau đó tăng gấp đôi mức thuế này, viện dẫn lý do thương mại dầu mỏ của nước này với Nga. Các thành viên khác trong chính quyền cũng tham gia vào. Peter Navarro, một quan chức cấp cao của Nhà Trắng, đã lên án Ấn Độ trong các bình luận với báo chí. Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick gần đây đã yêu cầu Ấn Độ ngừng mua dầu từ Nga và rời khỏi nhóm liên chính phủ BRICS, mặc dù Delhi đã giúp ngăn chặn Bắc Kinh và Moscow biến nhóm này thành một tổ chức chống phương Tây.
Trong khi đó, Pakistan được chính quyền Trump ưu ái. Hồi tháng 3, nước này đã bắt giữ một thủ lĩnh của Nhà nước Hồi giáo, người được cho là đã chỉ đạo vụ đánh bom Abbey Gate năm 2021 khiến 13 binh sĩ Mỹ thiệt mạng. Trong bài phát biểu trước Quốc hội, Trump đã cảm ơn Pakistan "vì đã giúp bắt giữ con quái vật này". Vài tháng sau, tổng thống đã mời tổng tham mưu trưởng quân đội nước này, Asim Munir, đến ăn trưa – một động thái rất bất thường mà các quan chức Pakistan tin rằng đã làm tan băng quan hệ.
Khác với Ấn Độ, Islamabad đã ghi nhận Trump là người đàm phán ngừng bắn ở Kashmir và ca ngợi ông vì điều đó. Quốc gia này cũng tự nhận là trung tâm cho cả bitcoin và khai thác kim loại đất hiếm. Ngoài ra, các nhà lãnh đạo Pakistan đã ủng hộ sự hợp tác giữa hội đồng tiền điện tử của nước này và World Liberty Financial, công ty tiền điện tử do các con trai của Trump đồng sáng lập. Vào tháng 7, những động thái này dường như đã thành công: Trump đã đồng ý một thỏa thuận thương mại với Pakistan, giảm thuế suất từ 29% xuống 19%, thấp hơn một nửa so với mức thuế hiện đang áp dụng cho Ấn Độ.
Việc Trump ôm ấp Pakistan mâu thuẫn với những vấn đề ngày càng lớn mà nước này đặt ra cho Mỹ. Cuối năm ngoái, Jon Finer, phó cố vấn an ninh quốc gia của Tổng thống Joe Biden, dựa trên thông tin tình báo Mỹ đã được giải mật, cho biết Pakistan đang phát triển tên lửa đạn đạo tầm xa cuối cùng có thể cho phép nước này bắn vũ khí hạt nhân vào không phận Mỹ. (Pakistan gọi đánh giá của Mỹ là "vô căn cứ".) Chính quyền Biden đã trừng phạt một thực thể nhà nước được cho là có liên quan đến chương trình này. Ngược lại, chính quyền Trump lại không hề lên tiếng về vấn đề này. Cuối tuần vừa qua, Tổng thống Pakistan Asif Ali Zardari đã trở thành nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên đến thăm nhà sản xuất máy bay quân sự lớn nhất của Trung Quốc, cam kết tăng cường quan hệ công nghiệp quốc phòng giữa hai nước – và nhắc nhở về việc Pakistan thực sự liên minh với ai.
Khi Trump làm suy yếu liên minh Mỹ-Ấn và khiển trách Delhi vì mua dầu từ Nga, Modi và Tổng thống Nga Vladimir Putin lại tăng cường mối quan hệ của họ. Cặp đôi đã có hai cuộc điện thoại vào tháng 8, trong đó Modi khẳng định cam kết của ông đối với mối quan hệ đối tác của họ. Đầu tháng này, Modi đã tham dự hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải tại Trung Quốc, nơi ông đã bắt tay với Tập Cận Bình và Putin. Tuy nhiên, bất chấp sự hòa nhã mà các nhà lãnh đạo của họ thể hiện trước ống kính, Ấn Độ và Trung Quốc vẫn còn những khác biệt nghiêm trọng. Delhi coi Bắc Kinh là mối đe dọa lớn nhất, đặc biệt là kể từ một số cuộc đụng độ biên giới bắt đầu vào năm 2020. Và Modi và Tập Cận Bình có mối quan hệ khó khăn hơn bất kỳ ai trong số họ với Putin.
Hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc gần đây đã gây ra phản ứng kỳ lạ, mang tính định mệnh từ Trump trên Truth Social: Có vẻ như chúng ta đã mất Ấn Độ và Nga vào tay Trung Quốc, một quốc gia sâu thẳm và tăm tối nhất. Chúc họ có một tương lai dài lâu và thịnh vượng bên nhau! Ông Modi và ông Trump đã nói chuyện qua điện thoại hôm qua (16/9), trong khi các quan chức từ cả hai chính phủ gặp nhau ở Delhi để thảo luận về việc khởi động lại các cuộc đàm phán thương mại. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy họ nhận ra những rủi ro của sự đổ vỡ hoàn toàn trong quan hệ. Nhưng sự tin tưởng cần thiết để đảo ngược sự đổ vỡ trong hợp tác chiến lược nói chung gần như đã không còn.
Ấn Độ không phải là đối tác châu Á duy nhất mà chính quyền Trump đã làm mất lòng. Các đặc vụ của ICE đã bắt giữ hơn 300 người Nam Hàn đã nhập cảnh hợp pháp vào Hoa Kỳ và đang xây dựng nhà máy sản xuất pin Hyundai ở Georgia. Động thái này đã gây ra sự phẫn nộ ở Seoul. Cùng ngày, Trump đã áp đặt một thỏa thuận đầu tư trừng phạt lên Nhật Bản, gây ra sự phẫn nộ của các quan chức và lãnh đạo doanh nghiệp Nhật Bản.
Những can thiệp như thế này đã cho Bắc Kinh cơ hội lần đầu tiên trong lịch sử để xây dựng quan hệ đối tác sâu sắc hơn so với Hoa Kỳ. Thật vậy, quan hệ đối tác Trung Quốc - Nga có thể hiện là mối quan hệ song phương mạnh nhất thế giới. Xi và Putin có mối quan hệ rất thân thiết, và Trung Quốc đang giúp Nga tái thiết quân đội nhanh hơn nhiều so với khả năng của Tổng thống Nga một mình. Đổi lại, Putin có thể giúp Trung Quốc hiện đại hóa quân đội của mình, nếu ông chưa làm điều đó. Như Đô đốc Hải quân Mỹ Samuel Paparo đã cảnh báo, Nga có thể cung cấp công nghệ tàu ngầm tiên tiến cho Trung Quốc. Paparo cho biết loại hình hội nhập quân sự này, vượt xa nhiều liên minh chính thức, có "khả năng chấm dứt sự thống trị dưới biển của Mỹ" đối với Trung Quốc.
Trong khi Trump từ chối Ấn Độ và các đồng minh khác, Trung Quốc đã khởi động "Sáng kiến Quản trị Toàn cầu" (Global Governance Initiative), một nỗ lực nhằm định vị Bắc Kinh là người dẫn đầu toàn cầu về chủ nghĩa đa phương và pháp quyền. Tất nhiên, Trung Quốc luôn phản bội những nguyên tắc này. Nhưng dưới thời Trump, nhiều quốc gia tin rằng Mỹ cũng đang làm điều tương tự, thậm chí không thèm giả vờ quan tâm đến những giá trị mà nước này từng ủng hộ. Hiện tại, phần lớn thế giới vẫn muốn liên minh với Washington hơn là Bắc Kinh. Nếu điều đó thay đổi, Mỹ sẽ mất lợi thế quyết định trước Trung Quốc, và chính quyền Trump sẽ chỉ có thể tự trách mình.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình