Một vụ kiện có thể biến đổi cách điều hành các chùa, nhà thờ...
Nguyên Giác
Một hồ sơ kiện tụng có thể sẽ thay đổi toàn bộ cách vận hành của các chùa, tự viện Phật giáo, cũng như tất cả các cơ sở các tôn giáo khác.
Chúng ta biết rằng, Đức Phật không cho phép thuyết pháp để đổi lấy vật phẩm cúng dường hay bất kỳ lợi ích vật chất nào. Trong Phật giáo, chánh pháp là vô giá, việc trao đổi pháp lấy vật phẩm được coi là không thanh tịnh, đi ngược lại tinh thần từ bi và vô ngã, hướng đến sự giải thoát hoàn toàn khỏi tham ái. Hành vi cúng dường trong Phật giáo dựa trên sự tự nguyện, kính tín, không phải là một giao dịch mua bán. Nhưng giả sử, một vị tăng hay ni, hay một cư sĩ, kiện một ngôi chùa ra tòa Hoa Kỳ để nói rằng chùa đã không trả lương tối thiểu cho vị này, trong khi vị này thuyết pháp hàng tuần trong mấy năm qua, và như thế là, theo người đời, vị này "bị bóc lột" theo luật lao động Hoa Kỳ. Tương tự, những vị làm công quả, làm vườn, nấu bếp trong chùa, cũng có thể kiện ban quản trị chùa để đòi lương tối thiểu nhiều năm qua không trả.
Một bản tin tựa đề "Legal Doc: John Garvey’s Amicus Brief In Search of Review in Lorenzo v. San Francisco Zen Center" (Tài liệu pháp lý: Bản kiến nghị pháp lý của John Garvey tìm kiếm sự xem xét lại trong vụ Lorenzo kiện Thiền viện San Francisco Zen Center) phổ biến hôm Thứ Năm 29/01/2026 của The Becket Fund for Religious Liberty (Quỹ Becket vì Tự do Tôn giáo) cho thấy thêm một phương diện mới cho hồ sơ kiện tụng có tên là "Lorenzo v. San Francisco Zen Center" (Lorenzo kiện Thiền viện San Francisco Zen Center), và tác dụng tương lai khi có phán quyết chung kết của vụ kiện sẽ ảnh hưởng tới tất cả các chùa, tự viện Phật giáo, cũng như các hội dòng Công giáo, nhà thờ Tin Lành, đền thờ Hồi giáo...
Bản tin ghi rằng với sự giúp đỡ của Quỹ Becket, một học giả hàng đầu về tự do tôn giáo và cựu hiệu trưởng một đại học Công giáo đang kêu gọi Tòa án tối cao California bảo vệ các nhóm tôn giáo khỏi sự can thiệp của tòa án vào hoạt động nội bộ của các tổ chức tôn giáo. Ông John Garvey, cựu hiệu trưởng Đại học Công giáo Hoa Kỳ (The Catholic University of America), đã nộp một lá thư ủng hộ Thiền viện San Francisco Zen Center trong cuộc chiến chống lại một cựu tu sĩ tập sự (former monk-in-training) đang đòi thêm tiền lương cho các nhiệm vụ tôn giáo.
Vụ án có tên là, Lorenzo kiện Trung tâm Thiền San Francisco (Lorenzo v. San Francisco Zen Center), đặt Thiền viện Phật giáo này đối đầu với phán quyết của tòa Kháng án tiểu bang cho phép các thẩm phán xem xét lại cách các nhóm tôn giáo trả lương cho các chức sắc của họ - một việc mâu thuẫn với các biện pháp bảo vệ liên bang và kéo các tòa án trên khắp California vào các vấn đề thiêng liêng.
“Một tu sĩ Phật giáo tập sự và một chủng sinh Công giáo (Catholic seminarian) không phải là những công việc bình thường từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều, và các tòa án không nên đối xử với họ như vậy,” theo ông Eric Rassbach, phó chủ tịch và cố vấn cấp cao tại Becket, cho biết. “Các tòa án liên bang từ lâu đã công nhận rằng các tranh chấp về tiền lương của các chức sắc tôn giáo chắc chắn sẽ kéo các thẩm phán vào các vấn đề giáo lý và thực hành tôn giáo. Phán quyết của California đã chà đạp lên sự bảo vệ đó.”
Lá thư cảnh báo rằng việc bỏ qua những biện pháp bảo vệ đã được thiết lập này sẽ gây hại cho các nhóm Công giáo và các tổ chức dựa trên đức tin khác, buộc họ phải bảo vệ các thực hành tâm linh của mình trong các vụ kiện không hồi kết.
“Các thẩm phán và bồi thẩm đoàn không có quyền giải quyết các tranh chấp giữa các nhóm tôn giáo và các chức sắc của họ,” ông Rassbach nói. “Tuy nhiên, phán quyết dưới đây lại cho phép điều đó, kéo các tòa án vào các vấn đề tôn giáo mà Hiến pháp quy định họ phải tránh xa. Chúng tôi hy vọng tòa án sẽ xem xét vụ án này và đảm bảo rằng các cộng đồng tôn giáo, chứ không phải tòa án, vẫn chịu trách nhiệm về các chức sắc của họ.”
Thiền Viện lập luận rằng “ngoại lệ về chức sắc tôn giáo” (ministerial exception) - một lá chắn lâu đời cho sự độc lập tôn giáo - nên ngăn chặn các tranh chấp về tiền lương này, giống như trong tòa án liên bang. Nếu không có nó, các nhóm sẽ phải đối mặt với một mớ hỗn độn các quy tắc tùy thuộc vào nơi các vụ kiện được đệ trình, điều này có thể dẫn đến sự nhầm lẫn và các cuộc chiến pháp lý tốn kém.
Cuộc thăm dò gần đây từ "2025 Religious Freedom Index" (Chỉ số Tự do Tôn giáo năm 2025) của Becket cho thấy sự ủng hộ rộng rãi đối với các nhóm và tổ chức tôn giáo trong việc tự đưa ra các quyết định về việc làm và lãnh đạo mà không có sự can thiệp của chính phủ, với 72% người Mỹ đồng ý với nguyên tắc này.
Tòa án Tối cao California dự kiến sẽ quyết định có chấp nhận vụ án này hay không vào mùa xuân 2026.
Thực tế, nếu Tòa án Tối cao California phán rằng mọi việc làm trong chùa đều phải được trả lương tối thiểu là thấp nhất, sẽ có rất nhiều chùa không thể vận hành nổi.
Diễn tiến hồ sơ Lorenzo kiện San Francisco Zen Center: Nguyên đơn Annette Lorenzo từng tham gia chương trình Work Practice Apprentice (WPA) tại San Francisco Zen Center (SFZC) — một tổ chức Phật giáo phi lợi nhuận vận hành nhiều thiền viện tại California. Sau thời gian làm WPA và sau đó là nhân viên, Lorenzo cho rằng mình đã làm việc toàn thời gian nhưng chỉ nhận được phụ cấp rất thấp, không tương xứng với luật lao động về lương tối thiểu và làm thêm giờ.
Năm 2022, Lorenzo nộp đơn kiện SFZC tại Tòa Thượng thẩm San Francisco, yêu cầu bồi thường tiền lương và các quyền lợi lao động khác.
Lập luận của nguyên đơn Annette Lorenzo nói rằng công việc của cô (tu sĩ tập sự) — bao gồm dọn dẹp, nấu ăn, phục vụ khách, bảo trì cơ sở — là lao động thực sự và phải được trả lương theo luật California. Cô nói, cho dù SFZC gọi đây là “thực tập tôn giáo” không loại trừ trách nhiệm tuân thủ luật lao động. Cô đã được Ủy ban Lao động California (Labor Commission) phán quyết bồi thường gần 150.000 USD tiền lương trước khi vụ kiện được đưa lên tòa án cấp cao hơn.
Lập luận của San Francisco Zen Center (SFZC) nói rằng Lorenzo là “người phục vụ tôn giáo” (minister) trong chương trình tu học, nên vụ kiện phải được miễn trừ theo "ministerial exception" (miễn trừ mục vụ) — một nguyên tắc hiến pháp bảo vệ quyền tự trị nội bộ của các tổ chức tôn giáo. SFZC nói rằng việc tòa án xem xét lương bổng của người tu học sẽ can thiệp vào đời sống tôn giáo và vi phạm Tu chính án thứ nhất.
- Thời kỳ 2022–2024: Khởi kiện và phán quyết ban đầu. Vụ kiện bắt đầu tại Tòa Thượng thẩm San Francisco. Tòa sơ thẩm đứng về phía SFZC, chấp nhận lập luận ministerial exception và bác đơn của Lorenzo.
- Ngày 21/11/2025: Tòa Kháng án California đảo ngược phán quyết. Tòa Kháng án Khu vực 1, Phân khu 5, tuyên bố ministerial exception không tự động loại trừ các ràng buộc về tiền lương. Tòa cho rằng việc xét xử các yêu cầu về lương tối thiểu và làm thêm giờ không đòi hỏi phải can thiệp vào giáo lý hay nội bộ tôn giáo, nên vụ kiện phải được tiếp tục.
- 2026: Hồ sơ được chuyển lên Tòa án Tối cao California. Tổ chức Becket Fund for Religious Liberty (một nhóm pháp lý chuyên bảo vệ tự do tôn giáo) nộp thư pháp lý (amicus), kêu gọi Tòa án Tối cao California nhận xét xử để làm rõ phạm vi "ministerial exception". Becket lập luận rằng nếu phán quyết từ Tòa Kháng án được giữ nguyên, các tổ chức tôn giáo sẽ phải đối mặt với nhiều vụ kiện tương tự, gây ảnh hưởng đến quyền tự trị tôn giáo.
Tính đến đầu năm 2026, Tòa án Tối cao California chưa quyết định có nhận xét xử vụ này hay không. Nếu Tòa nhận hồ sơ, quá trình xét xử và ra phán quyết có thể kéo dài từ 12 đến 18 tháng theo thông lệ các vụ án hiến pháp phức tạp. Nếu Tòa từ chối nhận, phán quyết của Tòa Kháng án ngày 21/11/2025 sẽ trở thành phán quyết cuối cùng, và vụ kiện sẽ quay lại tòa cấp dưới để xét xử nội dung về tiền lương.
Vụ kiện có thể trở thành án lệ quan trọng về ranh giới giữa quyền tự do tôn giáo và luật lao động. Các tổ chức tôn giáo trên toàn quốc Hoa Kỳ đang theo dõi sát sao vì phán quyết có thể ảnh hưởng đến cách họ tổ chức các chương trình tu học, tình nguyện, và cư trú nội viện.
Nhiều chùa, nhất là các thiền viện hoặc tu viện, có mô hình: Người tu học làm công việc bếp núc, vệ sinh, chăm sóc khách, làm vườn... chỉ nhận phụ cấp ít ỏi hoặc chỉ được cung cấp chỗ ở và ăn uống trong hình thức thường gọi là công quả, công phu, thực tập chánh niệm... Nếu luật xác định rằng những công việc này thực chất là lao động, các chùa có thể phải trả lương tối thiểu cho người tu học làm việc nhiều giờ, trả tiền làm thêm giờ nếu vượt quá số giờ quy định, phải mua bảo hiểm lao động, phải giữ quy định về giờ nghỉ, an toàn lao động, hợp đồng... Các chùa nhỏ, hay chùa ở nơi vắng Phật tử, không có nguồn thu ổn định, có thể gặp khó khăn tài chính.
Tác động tương tự đối với các hội dòng Công Giáo, nới có truyền thống tu sĩ tập sinh (novices) khấn dòng sống đời cộng đoàn và giữ lời khấn "nghèo khó", thường chỉ nhận phụ cấp chứ không phải lương. Nhiều nhà thờ Tin Lành có tập sinh (thường gọi là interns, apprentices, ministry trainees) chỉ có phụ cấp và không lương... cũng sẽ phải thay đổi cách vận hành, nếu phải trả lương ít nhất là lương tối thiểu, và phải mua bảo hiểm cho cả những người thiện nguyện hay tập sự mục vụ...
THAM KHẢO:
- Lorenzo v. San Francisco Zen Center:
https://law.justia.com/cases/california/court-of-appeal/2025/a171659.html
- Becket: Lorenzo v SFZC:
https://becketfund.org/media/california-high-court-urged-to-protect-zen-buddhist-monastery/
.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình