VN đi dây giữa Mỹ-TQ. Thặng dự thương mại VN với Mỹ trong tháng 1/2026 tăng 30% so với năm ngoái, bất kể Trump áp thuế quan. VN nhập cảng tăng 49%, lệ thuộc nguyên liệu TQ ngày càng tăng. Cam kết đầu tư vào VN đã giảm 40% so cùng kỳ năm trước.
Bài viết sau đây đăng trên tạp chí Modern Diplomacy hôm 6/2/2026, tựa đề "Vietnam’s Delicate Balancing Act Between Washington and Beijing: Vietnam’s trade surplus with the United States surged in January, underscoring Hanoi’s increasingly complex position at the heart of global supply chains" (Sự cân bằng tinh tế của Việt Nam giữa Washington và Bắc Kinh: Thặng dư thương mại của Việt Nam với Hoa Kỳ tăng mạnh trong tháng 1, nhấn mạnh vị thế ngày càng phức tạp của Hà Nội ở trung tâm chuỗi cung ứng toàn cầu) của nhà phân tích Sana Khan. Bài phân tích dịch như sau.
Sự cân bằng tinh tế của Việt Nam giữa Washington và Bắc Kinh: Thặng dư thương mại của Việt Nam với Hoa Kỳ tăng mạnh trong tháng 1, nhấn mạnh vị thế ngày càng phức tạp của Hà Nội ở trung tâm chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bài viết của Sana Khan, Modern Diplomacy.
Thặng dư thương mại của Việt Nam với Hoa Kỳ tăng mạnh trong tháng 1/2026, nhấn mạnh vị thế ngày càng phức tạp của Hà Nội ở trung tâm chuỗi cung ứng toàn cầu. Dữ liệu chính thức cho thấy thặng dư tăng gần 30% so với cùng kỳ năm trước, ngay cả khi nhập cảng từ Trung Quốc tăng lên mức kỷ lục hàng tháng mới, cho thấy sự bùng nổ xuất cảng của Việt Nam sang Mỹ vẫn gắn bó chặt chẽ với sản xuất của Trung Quốc.
Những con số này xuất hiện vào thời điểm nhạy cảm. Hà Nội đã đàm phán trong nhiều tháng với Washington về một thỏa thuận thương mại tiềm năng sau khi chính quyền Trump áp thuế 20% đối với hàng hóa Việt Nam vào tháng 8 năm ngoái và cảnh báo về mức thuế cao hơn nữa đối với các sản phẩm phụ thuộc nhiều vào phụ tùng, linh kiện của Trung Quốc.
Xuất cảng bất chấp thuế quan
Bất chấp các mức thuế trừng phạt, xuất cảng của Việt Nam sang Hoa Kỳ vẫn tiếp tục tăng. Kim ngạch xuất cảng đạt 13,9 tỷ đô la trong tháng 1/2026, tăng mạnh so với 10,5 tỷ đô la một năm trước đó và chỉ thấp hơn một chút so với mức kỷ lục 14,6 tỷ đô la của tháng 12/2025.
Kết quả này đã đẩy thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ trong tháng 1/2026 lên 12 tỷ đô la, gần bằng mức 12,3 tỷ đô la của tháng 12/2025 và củng cố những lo ngại ở Washington rằng thuế quan đơn thuần đã không thể kiềm chế sự mất cân bằng thương mại ngày càng tăng của Việt Nam.
Đối với Hà Nội, những con số này chứng minh chiến lược tăng trưởng dựa vào xuất cảng của mình. Đối với Washington, chúng làm phức tạp thêm lập luận chính trị về việc giảm bớt áp lực thương mại.
Vai trò của Trung Quốc ngày càng tăng, không giảm.
Đồng thời, sự phụ thuộc của Việt Nam vào Trung Quốc với tư cách là nhà cung cấp nguyên liệu đầu vào ngày càng trở nên rõ rệt. Nhập cảng từ Trung Quốc tăng lên mức kỷ lục 19 tỷ đô la trong tháng Giêng, tăng từ 18,7 tỷ đô la trong tháng 12 và cao hơn nhiều so với mức 12 tỷ đô la được ghi nhận một năm trước đó.
Xu hướng này trực tiếp làm gia tăng lo ngại của Mỹ rằng Việt Nam đang được sử dụng như một trung tâm trung chuyển, với các linh kiện của Trung Quốc được đưa vào các nhà máy của Việt Nam trước khi hàng hóa thành phẩm được xuất khẩu sang người tiêu dùng Mỹ. Chính động thái này đã được các quan chức chính quyền Trump viện dẫn khi đe dọa áp thêm thuế.
Thương mại bùng nổ, mất cân bằng đang nổi lên
Nhìn chung, dữ liệu thương mại cho thấy bức tranh về một nền kinh tế đang mở rộng nhanh chóng. Tổng kim ngạch xuất cảng của Việt Nam tăng gần 30% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 1/2026, đạt 43,19 tỷ USD, trong khi sản xuất công nghiệp tăng mạnh 21,5%, cho thấy đà tăng trưởng mạnh mẽ trong lĩnh vực sản xuất.
Tuy nhiên, nhập cảng tăng nhanh hơn nữa, tăng hơn 49% lên 44,97 tỷ USD, khiến Việt Nam thâm hụt thương mại 1,78 tỷ USD trong tháng này. Giá tiêu dùng tăng nhẹ 2,53%, trong khi doanh số bán lẻ tăng 9,3%, cho thấy nhu cầu nội địa vẫn mạnh mẽ.
Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tăng hơn 11% lên 1,68 tỷ USD, nhưng niềm tin vào tương lai dường như đang lung lay. Cam kết đầu tư – một chỉ số quan trọng về vốn đầu tư trong tương lai – đã giảm mạnh hơn 40% so với cùng kỳ năm trước.
Phân tích
Số liệu tháng 1/2026 của Việt Nam cho thấy nghịch lý cốt lõi trong thành công kinh tế của nước này. Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia hưởng lợi lớn nhất từ việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng chính thành công đó lại đang thu hút sự giám sát chặt chẽ hơn từ Washington. Tăng trưởng xuất cảng sang Mỹ không những không chậm lại mà còn tăng tốc, và vai trò của Trung Quốc trong việc thúc đẩy cỗ máy xuất cảng đó ngày càng rõ ràng hơn.
Hà Nội đang đi trên một con đường hẹp. Việt Nam muốn trấn an Hoa Kỳ rằng mình là một lựa chọn sản xuất thay thế thực sự, chứ không chỉ là một kênh trung chuyển hàng hóa Trung Quốc, đồng thời tránh bất kỳ sự rạn nứt nào với Bắc Kinh, đối tác thương mại lớn nhất của mình. Con số nhập cảng kỷ lục từ Trung Quốc khiến việc cân bằng này trở nên khó khăn hơn về mặt chính trị ở Washington.
Sự sụt giảm cam kết đầu tư có thể là dấu hiệu cảnh báo đầu tiên. Nếu căng thẳng thương mại gia tăng hoặc thuế quan tăng thêm, các nhà đầu tư có thể do dự, đe dọa đà tăng trưởng đã thúc đẩy sự phát triển của Việt Nam. Hiện tại, Việt Nam vẫn là một quốc gia có thành tích nổi bật trong thương mại toàn cầu. Nhưng như các con số cho thấy, thành công đang mang lại sự chú ý và cùng với đó là những lựa chọn khó khăn hơn về việc Việt Nam có thể duy trì vị thế cân bằng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trong bao lâu.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình