“Tiểu Trấn Magnolia” là tên một thị trấn nhỏ ở tiểu bang Georgia của nước Mỹ, mà trong đó chàng thanh niên Rocky rất yêu thích sống ở đó. Cái tên “tiểu trấn Magnolia” nghe có vẻ vừa xưa vừa nay, vừa cổ kính vừa tân thời. Nó như cái tên địa danh nào đó trong một câu chuyện cổ tích Đông phương đầy thơ mộng, nhưng nó cũng làm cho người đọc liên tưởng tới một địa danh thuộc thế giới Tây phương hiện đại.
Đó chính là một trong những điều làm cho tôi rất thú vị khi đọc tuyển tập 30 truyện trong cuốn “Bán Sách” của nhà văn Tiểu Lục Thần Phong được xuất bản vào năm 2025.
Tiểu Lục Thần Phong có một phong cách đặt tên nhân vật và địa danh rất sáng tạo. Chẳng hạn, trong truyện “Bán Sách” có anh chàng nhà văn tên là Đoan Thanh Tử và thiếu phụ rất mực yêu sách Hoa Thanh Hương. Hay trong truyện “Rocky” có tiểu trấn Magnolia, Hương Trang Magnolia. Trong truyện “Bán Sách” còn có các địa danh Định Châu, Hoa Châu, Tuyết Châu, Tân Châu, Phong Châu, Hàn Châu, thành Ắt Lăng… Nghe những tên người và địa danh ấy, tôi không thể không liên tưởng đến những nhân vật và địa danh của một thời xa xưa nào đó ở đất Giao Châu của tộc người Việt, dù Tiểu Lục Thần Phong đang viết về người và địa danh ở Mỹ. Đây cũng là điều cho thấy Tiểu Lục Thần Phong dù sống ở xứ người từ lâu rồi nhưng lòng thì không quên nhớ về cố hương. Tâm cảnh này đã được lập đi lập lại nhiều lần trong nhiều truyện của Tiểu Lục Thần Phong trong tác phẩm Bán Sách.
Rocky là truyện mở đầu của tập truyện Bán Sách của nhà văn Tiểu Lục Thần Phong. Rocky cũng là nhân vật sống ở tiểu trấn Magnolia, nơi anh ấy rất yêu thích. Anh mô tả về hoa magnolia ở tiểu trấn này như sau:
“Hoa từ những cây magnolia tỏa hương ngào ngạt, mùi hương nồng và gắt, rất nặng đối với những ai nhạy khứu giác, hoa magnolia quả là mùi thơm ngạt thở, cánh hoa trắng muốt, trông hoa như hoa sen, lại có loại thì phơn phớt hồng và cũng có loại đỏ thẫm. Rocky đặc biệt thích loại màu trắng và thường kêu nó là hoa sen trên không trung.”
Nhưng, ở cái tiểu trấn nhỏ bé và ít người ấy, Rocky không khỏi cảm thấy buồn hiu hắc.
“Rocky gắn bó với tiểu trấn Magnolia này cũng đã lâu lắm rồi, trấn nghèo và buồn buồn ở vùng ngoại ô thành Ắt Lăng.”
“… đêm về sáng, không gian tịch mịch vô cùng, sao trời lấp lánh, tiểu trấn hắc hiu trong ánh đèn vàng mà lòng Rocky lại thấy yên ả vô cùng.”
Với “không gian tịch mịch” của tiểu trấn Magnolia đã làm cho chàng trai Rocky có lối sống hướng nội hơn là vọng ngoại. Chàng thường trầm tư về ý nghĩa của cuộc đời.
“Cái đẹp ấy, cái buồn ấy như miên viễn của kiếp người đã bao lần sanh tử nhưng chẳng biết đi về đâu. Cái đẹp phảng phất buồn của kiếp nhân sinh ngắn ngủi nhưng đầy những hệ lụy không thể nào tránh được. Cái buồn trong mắt thằng Rocky như phô ra cái tình người không giới hạn, biết sức mình có hạn lượng nhưng con tim chẳng chịu ngủ yên. Tình nào có thể mãn nguyện? Kiếp nhân sinh này, cuộc đời này làm gì có chuyện phỉ ý toại tâm! Đừng nói đời này mà cả muôn đời đã, đang và sẽ cũng như vậy mà thôi!”
Có lúc Rocky đã có ý tưởng cực đoan muốn chấm dứt đời sống ở tuổi thanh xuân.
“Rocky từng ấp ủ ước mơ chỉ sống trọn quãng đời thanh xuân thôi, khi hết tuổi xuân thì chết chứ không muốn kéo dài đến tuổi già. Rocky sợ cái già, sợ tuổi già, sợ những hệ lụy của sự già nua. Rocky không muốn sống với cái hình hài da nhăn, tóc bạc, răng rụng, xương khớp đau nhức…”
Nhưng chính trong tình cảnh gần như bế tắc của cuộc tồn sinh ấy, Rocky lại gặp được thiện duyên hy hữu để thay đổi đời mình. Sự đổi thay đã xảy ra với Rocky qua hai hình thái: Vức bỏ cái mặc cảm tự ti để nhận lại bản sắc là người Việt Nam của mình, và thấy được ý nghĩa đích thực của cuộc sống làm người. Sự thay đổi thứ nhất là do một tình cờ tự phát, nhưng sự thay đổi thứ hai là nhờ đọc kinh sách của nhà Phật. Sự thay đổi thứ hai là biến cố vô cùng lớn lao vì Rocky đã hóa sinh thành một con người khác được khai tâm và mở trí. Sự kiện này đã cho người đọc hiểu được tại sao trong các tác phẩm của Tiểu Lục Thần Phong bàng bạc những tư duy mang đậm chất Phật. Tiểu Lục Thần Phong đã viết như sau:
“Sau khi đọc xong những quyển sách này và nhất là nghe những bài giảng của các ni sư Pema Chodron… thì Rocky hoàn toàn khắc hẳn, hoàn toàn thay đổi, nhiều suy nghĩ tiêu cực trước kia rụng rơi dần, tầm mắt được mở rộng hơn, tâm trí thấy bớt u ám và trở nên sáng hơn.
“Bây giờ Rocky không còn thắc mắc chuyện sống ở tiểu trấn này hay nơi phồn hoa đô hội, không còn có vọng tâm tìm cầu ghệ đẹp, bạn bè tốt… Đã có đủ đầy rồi, nhân duyên bao nhiêu đó là xài đến chết cũng không hết, chẳng qua là trước kia mê nên mới cầu như thế và thấy mình “bị trói ở tiểu trấn Magnolia.”
Có phải vì vậy mà nhà văn Tiểu Lục Thần Phong đã rất trân quý chữ nghĩa vì chính anh đã nhờ đọc sách mà được chuyển hóa thật sự?
“Bán Sách” là truyện chủ đề của tập truyện của Tiểu Lục Thần Phong. Truyện kể về thực trạng sút giảm trầm trọng số người đọc sách kéo theo tình trạng không còn bao nhiêu người mua sách và hệ quả dây chuyền là việc làm ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống sáng tác của nhiều nhà văn, nhà thơ.
Truyện lấy bối cảnh một hội chợ Tết của cộng đồng người Việt tại thành Ắt Lăng.
“Thành Ắt Lăng năm nào cũng thế, cứ mỗi độ xuân về là rực rỡ cờ giăng phướn thượng, đèn hoa khắp chốn, năm nay hội chợ có cả trăm gian hàng rộn ràng tấp nập, nào là hô lô tô, bầu cua cá cọp, thảy vòng, ném banh… nhiều nhất vẫn là những gian hàng giới thiệu sản phẩm của giới doanh gia nghiệp chủ,…”
Hội chợ năm nay có gian hàng bán sách của chàng văn sĩ Đoan Thanh Tử mà tác giả Tiểu Lục Thần Phong giới thiệu người này như sau:
“Chủ nhân gian hàng này là văn sĩ Đoan Thanh Tử. Thiên hạ chẳng biết tên thật là gì, chỉ biết mỗi bút hiệu ấy mà thôi, mấy năm nay văn của chàng được nhiều người tìm đọc. Đoan Thanh Tử vốn bạch diện thư sinh, tuy không phải hạng mi thanh mục tú nhưng tinh thần và tâm ý thì cũng có thể xếp vào hạng thanh cao. Chàng ta vốn người đất Định Châu, không hiểu thời cuộc thế nào mà lưu lạc đến Hoa Châu này.”
Đọc tới đây, tôi dường như có câu trả lời cho chính mình về cái tên địa danh Định Châu và Hoa Châu. Sở dĩ tôi biết được manh mối về tên địa danh của hai nơi này bởi vì trong phần tiểu sử của Tiểu Lục Thần Phong in nơi bìa sau của sách có nói rằng anh sinh tại tỉnh Bình Định thuộc miền Trung Việt Nam. Tôi cũng biết anh quê ở Bình Định từ những ngày đầu anh gửi bài và truyện đăng trên nhật báo Việt Báo. Chính điều này tôi có thể đoán rằng Định Châu là tỉnh Bình Định và Hoa Châu là Hoa Kỳ. Còn địa danh thành Ắt Lăng thì tôi đoán có lẽ là thành phố Atlanta của tiểu bang Georgia. Nhưng trong tập truyền này còn nhiều tên địa danh mà tôi không tài nào đoán ra được.
Tôi thích nhất trong truyện này là cách mà tác giả Tiểu Lục Thần Phong miêu tả vị trí gian hàng bán sách của anh.
“Kế bên phải gian hàng sách là một gian hàng giới thiệu sản phẩm cường dương, nào là tam tinh hải cẩu bổ thận hườn, dương sơn diên trì giao, cường lực hổ pín…”
“Bên trái lều sách là gian hàng nước mắm hiệu ‘cô gái hương quê’, một thương hiệu có tiếng của đất Định Châu, … mùi nước mắm bay sang hàng sách làm ngứa mũi chàng văn sĩ.”
Cách phối trí gian hàng sách nằm giữa hai gian hàng bán sản phẩm cường dương và nước mắm là một nghệ thuật miêu tả có chủ ý vừa dí dỏm, vừa xót xa cho thực trạng đọc sách, bán sách và mua sách trong cộng đồng người Việt. Tiểu Lục Thần Phong đã kể:
“Cả căn lều của chàng và chàng hiện hữu rõ ràng vậy nhưng lại dường như không tồn tại giữa hội chợ này. Mọi người tấp nập trẩy hội nhưng chẳng ai ngó ngàng gì đến gian hàng của chàng, lẽ nào giữa thanh thiên bạch nhật mà chẳng ai nhìn thấy? Thi thoảng cũng có một vài khách ghé vào, cầm sách lên lật xem một tí rồi bỏ xuống đi ra.”
Trong khi đó, hai gian hàng hai bên thì người tới mua tấp nập. Còn sự mỉa mai, chua chát nào hơn thế! Nhưng đó không phải sự kiện đáng buồn cho một tác giả riêng biệt nào mà là thực trạng chung về sự sút giảm lượng người đọc sách và mua sách, bởi vì ảnh hưởng ngày càng lớn của các phương tiện truyền thông xã hội làm cho nhiều người tiêm nhiễm thói quen chỉ đọc lướt qua cho nhanh và viết rất ngắn, mà hệ quả là cạn dần nguồn sáng tác văn học quy ước từ bao lâu nay.
Từng là một người theo nghiệp chữ nghĩa và nếm mùi vị chua chát ấy, nên thiếu phụ Hoa Thanh Hương đã đồng cảm với gã bán sách Đoan Thanh Tử:
“Thời buổi này mà còn mê viết với in sách là cả một sự ngớ ngẩn khó mà hiểu nổi, đành rằng văn chương chữ nghĩa vẫn được người đời ca tụng nhưng chẳng còn mấy ai rớ đến nữa.”
“Nhiều người còn cười cợt: ‘sách, ngày nay có cho cũng không ai lấy thì nói gì đến bán với mua’.”
Cũng chính vì yêu chữ nghĩa, nên dù đã có chồng, Hoa Thanh Hương vẫn đem lòng yêu thích chàng văn sĩ họ Đoan. Nhưng mối tình này cũng cùng chung một bi kịch với sách vở. Yêu thì yêu ngay từ cái thuở ban đầu mới gặp ấy nhưng mà không lấy nhau được vì hoa này đã có chủ!
Cái nghiệp cầm bút cũng đâu có khác mấy cái nghiệp ái tình. Đã biết là gian nan, trắc trở, khó khăn mà vẫn không buông bỏ được.
“Thời buổi hôm nay viết sách đã khó mà bán sách còn khó hơn gấp bội. Chàng mấy lần bẻ bút, đổ mực, đốt giấy nhưng rồi lần hồi lại chong đèn hí hoáy thâu đêm. Chàng biết chữ nghĩa không phải là nghề, nó là nghiệp, đã mang lấy nghiệp thì khó mà dứt bỏ được.”
Trên đây tôi chỉ giới thiệu vài truyện trong tập truyện Bán Sách của Tiểu Lục Thần Phong. Trong tập truyện này gồm 30 truyện ngắn mà mỗi truyện có cái đáng yêu của nó sẽ khiến cho người đọc khó xếp sách lại một khi đã lật sách ra.
Xin cảm ơn Tiểu Lục Thần Phong.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình