Nông trại thê thảm vì Trump, sau thuế quan làm mất 54 tỷ đô đậu nành, lại tới trận chiến Iran: phân bón liền tăng giá 22-44%, giá dầu xăng và hóa chất tăng, phá sản tăng 46%, cơ nguy bị tư bản thâu tóm.
Báo Newsweek có bản tin hôm 10 tháng 3/2026, tựa đề "American farmers dealt new blow as Trump's Iran war escalates" (Nông dân Mỹ hứng chịu cú sốc mới khi cuộc chiến Iran của Trump leo thang) cho thấy các chủ điểm: Cuộc chiến ở Iran đã làm gián đoạn nguồn cung phân bón toàn cầu, đặc biệt là urê, khiến giá cả tăng vọt từ 22-44% và khiến nông dân phải vật lộn để đảm bảo nguồn cung cấp nguyên liệu thiết yếu. Giá dầu diesel đã tăng lên 4,60-4,69 đô la mỗi gallon, làm trầm trọng thêm gánh nặng tài chính bên cạnh chi phí hạt giống và hóa chất cao. Số vụ phá sản trang trại tăng 46%, với nông dân nhỏ có nguy cơ mất đất do sự hợp nhất của các tập đoàn, trong khi các gói cứu trợ của chính phủ không đủ để bù đắp những tổn thất hiện tại.
Bản tin ghi rằng khi cuộc oanh tạc Iran của Mỹ và Israel tiếp tục mà không có hồi kết, những cú sốc kinh tế đã bắt đầu ảnh hưởng đến nông dân Mỹ, với một số người phải vật lộn để mua phân bón và giá xăng tăng cao.
Vùng chiến sự nằm ở ngã ba đường cung cấp phân bón toàn cầu. Kể từ khi Hoa Kỳ và Israel phát động các cuộc tấn công vào Iran cách đây một tuần, giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz gần như tê liệt. Tuyến đường thủy này vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ hàng ngày của thế giới và một phần tư lượng phân bón nitơ.
Chet Edinger, một nông dân trồng bắp và đậu nành ở Mitchell, South Dakota, đã lường trước được điều này. Ngay khi tin tức được công bố, ông đã vội vàng mua lô urê cuối cùng, loại phân bón nitơ được sử dụng rộng rãi nhất, vào sáng ngày các cuộc tấn công bắt đầu. Ông đã trả giá cao hơn 22% so với cuối năm ngoái, mức giá cao nhất mà ông từng thấy.
Vài ngày sau, thị trường hoàn toàn đóng băng.
“Ngay cả bây giờ bạn cũng không thể mua được nếu muốn,” ông nói với Newsweek. “Bởi vì tất cả nguồn cung đều đang bị ràng buộc với các khách hàng hiện tại.”
Vực thẳm phân bón: Josh Linville đã theo dõi thị trường phân bón trong nhiều thập niên. Phó chủ tịch phụ trách phân bón tại công ty môi giới hàng hóa StoneX cho biết những gì đang xảy ra hiện nay khác hẳn với bất cứ điều gì ông từng chứng kiến.
Giá urê vận chuyển bằng sà lan tại cảng New Orleans đã tăng vọt từ 475 đô la/tấn vào tuần trước các cuộc tấn công lên 683 đô la vào ngày 6 tháng 3. Iran kiểm soát từ 10 đến 12% lượng xuất cảng urê toàn cầu. Qatar, quốc gia chiếm khoảng 11% nguồn cung toàn cầu, đã ngừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng sau khi máy bay không người lái của Iran tấn công cơ sở Ras Laffan của nước này. Khí tự nhiên là nguyên liệu thiết yếu cho phân bón nitơ.
Không có quốc gia nào sẵn sàng lấp đầy khoảng trống này.
“Giữa Trung Đông, tỷ lệ sản xuất thấp của châu Âu và việc thiếu xuất cảng của Trung Quốc cho đến tháng 8, nguồn cung urê toàn cầu đang gặp khó khăn,” Linville nói với Newsweek. “Khó khăn lớn.”
Ông nói thêm rằng giá sẽ tiếp tục tăng cho đến khi nông dân ngừng mua. “Phần duy nhất của phương trình có thể thay đổi là nhu cầu, và cách tốt nhất để làm điều đó là đẩy giá lên cho đến khi nó phá vỡ.”
Nhóm của ông đã điều chỉnh dự báo diện tích trồng ngô của Mỹ xuống còn 93 triệu mẫu Anh từ mức ước tính trước chiến tranh là 95 triệu mẫu Anh.
Cú sốc phân bón không đến một mình. Giá dầu diesel đã tăng vọt lên mức trung bình toàn quốc là 4,60 đô la một gallon kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu, tăng 83 cent chỉ trong một tuần.
John Boyd, người sáng lập Hiệp hội Nông dân Da đen Quốc gia (National Black Farmers Association), đã đổ đầy bình xăng cho máy kéo của mình vào sáng thứ Hai và phải trả 4,69 đô la một gallon.
“Mỗi lần đổ xăng, tôi phải trả 469 đô la,” ông nói với Newsweek. “Và đó là một khoản tiền lớn đối với một nông dân chưa trả tiền mua hạt giống năm ngoái.”
Boyd đang phải gánh khoản tiền mua hạt giống lên đến 80.000 đô la. Tổ chức của ông hiện có 170 vụ tịch thu trang trại đang chờ xử lý trong số các thành viên. Ông nói, cuộc chiến này đang giáng xuống trên những thiệt hại mà chính quyền đã gây ra trong nhiều năm qua.
“Chỉ riêng đậu nành, chúng tôi đã mất 54 tỷ đô la do thuế quan của tổng thống,” ông nói. “Những gì họ đề xuất với gói cứu trợ 12 tỷ đô la chỉ là giọt nước trong xô.”
Edinger cho biết hiệu ứng cộng hưởng tương tự cũng đang diễn ra trên các cánh đồng của ông. Hóa chất sản xuất tại Trung Quốc, phân bón nhập khẩu từ nước ngoài— tất cả đều trở nên đắt đỏ hơn do thuế quan. Chiến tranh càng đẩy giá lên cao hơn.
“Giờ đây, với chiến tranh đang diễn ra, giá cả còn cao hơn nữa,” ông nói. “Điều này giống như thêm dầu vào lửa, chồng chất lên thuế quan vậy.”
Một cuộc khủng hoảng tích lũy qua nhiều năm
Thuế quan. Bất ổn kinh tế. Và giờ là chiến tranh. Đối với nhiều nông dân, xung đột Iran không phải là một cú sốc lớn, mà chỉ là sự kiện mới nhất trong một loạt các cuộc khủng hoảng mà họ không hề lựa chọn trong 15 tháng qua.
Nông dân đã chỉ trích chính quyền về một thỏa thuận làm tăng gấp bốn lần nhập cảng thịt bò Argentina, làm suy yếu các nhà sản xuất trong nước vào thời điểm đàn gia súc của Mỹ đang ở mức thấp nhất trong 75 năm. Số vụ phá sản trang trại theo Chương 12 đã tăng 46% so với năm 2024.
Dan Osborn, một ứng cử viên độc lập tranh cử vào Thượng viện tiểu bang Nebraska, người đã dành nhiều tháng nói chuyện với nông dân trên khắp tiểu bang, cho biết sự suy thoái đã bắt đầu từ lâu trước khi cuộc tấn công đầu tiên vào Iran diễn ra. Gần đây, ông đã nói chuyện với một nông dân trồng đậu nành, người nói với ông rằng gói cứu trợ 12 tỷ đô la của chính phủ sẽ chỉ chi trả cho hạt giống, hóa chất và nhiên liệu cho năm tới, nhưng không bù đắp được những thiệt hại đã gánh chịu trong năm nay.
“Rất nhiều nông dân của chúng ta đã mất hết khả năng canh tác,” Osborn nói với Newsweek. “Và giờ đây, với giá phân bón và nhiên liệu ngày càng tăng, gói cứu trợ đó sẽ càng thiếu hụt hơn nữa.”
Osborn cho biết mối đe dọa nghiêm trọng hơn là những gì xảy ra sau các vụ phá sản. Khi các nông dân nhỏ phá sản, các tập đoàn lớn sẽ thâu tóm đất đai của họ. Những người sống trên mảnh đất đó, uống nước từ đó và có trách nhiệm giữ gìn sự sạch sẽ của nó sẽ bị thay thế bởi các nhà đầu tư tập trung vào lợi nhuận hàng quý.
“Điều này sẽ nhanh chóng trở thành một cuộc khủng hoảng,” ông nói. “Hai phần trăm dân số của chúng ta nuôi sống phần còn lại. Và sự tập trung hóa các ngành nông nghiệp của chúng ta là một vấn đề lớn.”
Một phát ngôn viên của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) nói với Newsweek rằng chính quyền đã cung cấp 12 tỷ đô la Mỹ dưới dạng các khoản thanh toán hỗ trợ nông dân một lần để giúp nông dân đối phó với sự gián đoạn thị trường, chi phí đầu vào cao và những ảnh hưởng kéo dài từ các chính sách thương mại trong quá khứ.
“Chương trình này được thiết kế để mang lại cho người sản xuất sự linh hoạt trong cách họ sử dụng nguồn vốn,” phát ngôn viên cho biết, lưu ý rằng khoản này được bổ sung vào hơn 30 tỷ đô la Mỹ viện trợ đã được cung cấp kể từ tháng 1 năm 2025. Họ nói thêm rằng nhiều năm giá phân bón cao – ngay cả trước khi cuộc xung đột hiện tại – đã làm nổi bật nhu cầu về một thị trường cạnh tranh hơn, với các nhà cung cấp mới giúp ích cho cả nông dân và nền kinh tế Hoa Kỳ.
“Điều quan trọng cần lưu ý là nhiều năm giá cả cao – từ rất lâu trước cuộc xung đột hiện tại – đã gửi tín hiệu kinh tế rõ ràng rằng nông dân Mỹ cần có nhiều lựa chọn. Những người tham gia mới làm cho thị trường phân bón cạnh tranh hơn, nông dân cạnh tranh hơn và Hoa Kỳ cạnh tranh hơn,” phát ngôn viên nói.
Hóa đơn đến hạn: Nỗi đau không chỉ dừng lại ở cổng trang trại. Mỗi cân thịt bò được vận chuyển từ trang trại đến trại nuôi vỗ béo, từ trại nuôi vỗ béo đến nhà máy chế biến, từ nhà máy chế biến đến cửa hàng tạp hóa, đều sử dụng nhiên liệu diesel.
Derrell Peel, một nhà kinh tế nông nghiệp tại Đại học tiểu bang Oklahoma, cho biết ngành chăn nuôi gia súc hiện đang cảm nhận sự bất ổn nhiều hơn là thực tế. Thị trường hợp đồng tương lai đối với gia súc nuôi vỗ béo và gia súc sống đã giảm mạnh trong tuần này. Các nhà máy chế biến, vốn đã thua lỗ trong hai năm qua, đang phải đối mặt với biên lợi nhuận thậm chí còn eo hẹp hơn.
“Sự bất ổn có lẽ là tác động lớn nhất trong ngắn hạn,” Peel nói với Newsweek. “Nếu điều này kéo dài hơn, thì sẽ có một số điều chỉnh lâu dài hơn.”
Andrew Griffith, một nhà kinh tế nông nghiệp tại Đại học Tennessee, cho biết giá phân bón tăng cao sẽ thể hiện trước tiên trong sản xuất cỏ khô, vì các chủ trang trại bón ít nitơ hơn cho đồng cỏ và cánh đồng.
“Việc không sản xuất đủ lượng cỏ khô có thể gây ra những hậu quả lâu dài hơn,” ông nói với Newsweek. “Nó sẽ liên quan nhiều hơn đến chi phí vận chuyển các sản phẩm thịt và gia cầm.”
Boyd, người sáng lập Hiệp hội Nông dân Da đen Quốc gia, cho biết người tiêu dùng không nên kỳ vọng giá cả sẽ được bảo vệ lâu dài.
“Người tiêu dùng Mỹ có thể không thấy giá tăng ngay ngày mai,” ông nói. “Nhưng họ sẽ cảm thấy khó khăn trong những tháng tới. Ngô, lúa mì và đậu nành ảnh hưởng đến hầu hết các loại thực phẩm đóng hộp trong siêu thị.”
Một số nông dân như Chet Edinger đồng ý và cảnh báo rằng chi phí vận chuyển sẽ đẩy giá thực phẩm lên trong vòng 30 ngày. Ông nói, làn sóng lớn hơn, liên quan đến vụ mùa năm nay, sẽ mất khoảng chín tháng để đến được các kệ hàng. Nỗi lo sợ lớn hơn của ông là những gì sẽ xảy ra sau đó. Phân bón cho vụ mùa năm sau bắt đầu được vận chuyển vào tháng Bảy. Nếu eo biển Hormuz vẫn bị tắc nghẽn, mùa thu có thể tồi tệ hơn bất cứ điều gì nông dân đang phải đối mặt hiện nay.
“Nếu điều này trở thành một cuộc chiến trường kỳ, như chính phủ của chúng ta thường làm,” ông nói, “điều này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến giá cả năm sau.”
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình