Đức Giáo Hoàng chỉ trích Trump, kêu gọi hòa bình. Ngược lại, Tin lành Phúc âm hoan hô Trump, hô hào thánh chiến để chờ Chúa tái lâm
Đức Giáo Hoàng liên tục kêu gọi hòa bình, kể cả trước khi Israel với hỗ trợ của chính phủ Mỹ đã thảm sát hơn 70.000 dân Palestine tại Gaza. Trong khi đó, những người Tin lành Phúc âm nhân danh các lời dạy từ Kinh Thánh đã nhìn cuộc chiến thảm sát Gaza và bây giờ tấn công Iran là làm theo ý Thượng đế, mở đường cho Đấng Christ tái lâm. Bải này sẽ dịch hai bài giải thích về hai quan điểm đó.
Bài báo Washington Post hôm Chủ Nhật 15/3/2026 tựa đề "To criticize an American-led war, an American pope turns to allies" (Để chỉ trích một cuộc chiến do Mỹ dẫn đầu, một vị Giáo hoàng người Mỹ đã tìm đến các đồng minh) nêu lên lời kêu gọi hòa bình từ Vatican.
Trong những ngày sau khi Tổng thống Donald Trump phát động một cuộc tấn công quân sự vào Iran, Giáo hội Công giáo đã nhanh chóng chuyển sang thế sẵn sàng chiến đấu — nhưng là để chống lại cuộc chiến đó.
Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh, đã cảnh báo rằng lập luận của Hoa Kỳ về các cuộc tấn công phủ đầu có nguy cơ khiến "cả thế giới... bùng cháy".
Đức Hồng y Robert McElroy, nhân vật có thẩm quyền cao nhất của Giáo hội tại Washington, tuyên bố cuộc chiến này không hề "hợp pháp về mặt đạo đức" cũng chẳng phải là một cuộc chiến "chính nghĩa".
Đức Hồng y Blase J. Cupich, Tổng Giám mục Chicago, đã gọi thái độ hiếu chiến mang màu sắc "kiểu Hollywood" của Nhà Trắng là điều "gây ghê tởm".
Tuy nhiên, một tiếng nói quan trọng khác lại tỏ ra thận trọng hơn.
Phản ứng đầu tiên của Đức Giáo hoàng Leo XIV là một lời kêu gọi hòa bình đầy chừng mực, sử dụng sự kiềm chế tinh tế mà ngài vẫn thường xuyên thể hiện. Từ một cửa sổ nằm cao phía trên Quảng trường Thánh Phêrô, Đức Giáo hoàng Leo không quy kết trách nhiệm cho bất kỳ ai; thay vào đó, ngài bày tỏ ước nguyện "từ tận đáy lòng" rằng "ngoại giao" sẽ giành lại được "vai trò xứng đáng của mình". Vào thứ Sáu, mà không nêu đích danh bất kỳ ai, Đức Giáo hoàng Leo đã đặt câu hỏi rằng liệu các nhà lãnh đạo Cơ đốc giáo, những người quyết định phát động chiến tranh, "có đủ sự khiêm nhường và lòng can đảm để nghiêm túc xét mình và đi xưng tội hay không?"
Phản ứng mang tính "song hành" này cho thấy vị Giáo hoàng đầu tiên sinh ra tại Hoa Kỳ đang phải lèo lái qua một "bãi mìn" đầy hiểm nguy, trong bối cảnh chính quyền Trump đang đẩy mạnh chủ nghĩa bản địa tại quê nhà và sử dụng vũ lực chết người ở nước ngoài theo một cách thức chưa từng thấy trong nhiều thế hệ qua. Làm thế nào Đức Giáo hoàng Leo — một người phát ngôn toàn cầu cho hòa bình và phẩm giá con người — có thể quản lý thông điệp gửi đến chính quyền Trump (bao gồm cả những hành động mà Tòa Thánh coi là đi ngược lại giáo huấn Công giáo), trong khi vẫn kiên định với ước nguyện mà ngài đã bày tỏ hồi năm ngoái: tránh xa "chính trị phe phái" và không "làm gia tăng sự chia rẽ trong Giáo hội"?
Theo lời bốn quan chức Tòa Thánh (những người đã phát biểu với điều kiện ẩn danh để thảo luận về một vấn đề nhạy cảm), Đức Giáo hoàng không hề mong muốn một cuộc đối đầu trực diện với ông Trump. Tuy nhiên, ngài sẽ vẫn cất tiếng nói khi thấy cần thiết — giống như những gì ngài đã làm vào mùa thu năm ngoái, khi ngài mô tả cuộc trấn áp người di cư tại Hoa Kỳ là hành động "vô nhân đạo" và lên tiếng chỉ trích những lời lẽ hiếu chiến tại một cuộc họp của các lãnh đạo quân sự do Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth triệu tập.
Các quan chức Tòa Thánh mô tả Đức Giáo hoàng Leo là một người kiến tạo sự đoàn kết và xây dựng những nhịp cầu hòa giải. Họ cho rằng phản ứng của ngài trước cuộc chiến tại Trung Đông chính là một minh chứng điển hình cho phương pháp tiếp cận mà ngài ưu tiên: giữ vị thế đứng trên mọi cuộc tranh chấp, trong khi các đồng minh tại Tòa Thánh cũng như các Hồng y và Giám mục Hoa Kỳ sẽ là những người trực tiếp hơn trong việc lên tiếng phản biện chính quyền. Chiến lược đó quay trở lại với một truyền thống của Giáo hoàng, theo đó các vị Giáo chủ thường để cho các Giáo hội quốc gia đóng vai trò chủ đạo trong việc đối thoại với chính phủ của chính họ.
Đức Giáo hoàng Francis lại là một ngoại lệ. Người tiền nhiệm đầy phóng khoáng của Leo nổi tiếng với những phát ngôn can thiệp trực tiếp, khiến Vatican phải chuyển sang chế độ "kiểm soát thiệt hại" — từ việc cho rằng NATO có thể đã "khiêu khích" cuộc chiến của Nga tại Ukraine, cho đến việc mô tả cuộc tấn công của Israel vào Gaza là hành động "khủng bố".
Vào năm 2016, Đức Giáo hoàng Francis đã ngụ ý rằng ông Trump — khi đó đang tranh cử nhiệm kỳ đầu tiên — là người "không mang tinh thần Kitô giáo" vì muốn xây một bức tường dọc biên giới Mexico; nhiều năm sau đó, ngài dường như lại công khai chỉ trích Phó Tổng thống J.D. Vance vì đã diễn giải sai các giáo huấn Công giáo.
Trong bối cảnh Nhà Trắng hiện nay đang hành xử đầy phóng túng, nỗ lực "hạ nhiệt giọng điệu" của Leo có nguy cơ khiến ông phải đối mặt với những lời chỉ trích — đặc biệt là khi xét đến quốc tịch Mỹ của chính ông. Chẳng hạn, Đại sứ quán Iran tại Tòa Thánh đã gửi một bức thư tới Vatican vào thứ Hai — bức thư mà Đại sứ quán này đã cung cấp cho tờ *The Washington Post* — trong đó khuyến khích chính Leo hãy tuyên bố rằng cuộc chiến hiện tại là một sự vi phạm luật pháp quốc tế.
"Những người am hiểu sẽ hiểu rằng [ĐGH Leo] đang để cho Giáo hội Mỹ lên tiếng thay cho chính mình," ông Massimo Faggioli, Giáo sư chuyên ngành Giáo hội học tại Đại học Trinity Dublin, nhận định. "Tuy nhiên, một số người có thể sẽ nói rằng: 'Ngài không gọi đích danh nước Mỹ vì chính ngài là người Mỹ.' Đó là một vấn đề mới nảy sinh đối với Vatican."
Một số người thuộc phe cánh tả "cảm thấy ngài quá thiên về ngoại giao. Họ tỏ ra hoài niệm về phong cách tiếp cận trực diện của Đức Giáo hoàng Francis," một quan chức Vatican cho biết. "Thế nhưng, ngài lại không muốn góp phần làm gia tăng sự chia rẽ; cách ngài lựa chọn ngôn từ khiến cho việc công kích Đức Giáo hoàng trở nên khó khăn hơn. Có lẽ đối với giới truyền thông, việc truyền tải một thông điệp mang tính tiên tri theo phong cách này không hề đơn giản. Tuy nhiên, nếu đọc kỹ các bài diễn văn của ngài, ta sẽ thấy ngài sở hữu một quan điểm vô cùng kiên định. Những người có tư duy sâu sắc sẽ thấu hiểu được những điều ngài đang muốn truyền tải, cũng như những điều mà ngài đang phản đối."
Đức Giáo hoàng Leo không hề e ngại trong việc đưa ra những tuyên bố mang tính khẳng định.
Ngài đã quyết định thực hiện chuyến thăm tới Lampedusa — một hòn đảo thuộc lãnh thổ Ý, vốn nổi tiếng là điểm đặt chân đầu tiên của những người di cư — đúng vào ngày 4 tháng 7, dịp kỷ niệm 250 năm ngày Hoa Kỳ tuyên bố độc lập. Chuyến thăm đó hứa hẹn tạo nên một sự tương phản rõ nét: một bên bờ Đại Tây Dương, Tổng thống tham dự sự kiện mà Nhà Trắng gọi là “một trong những màn biểu dương lòng yêu nước huy hoàng nhất mà thế giới từng chứng kiến”; trong khi ở bên bờ kia, vị Giáo hoàng người Mỹ mới lại làm nổi bật hoàn cảnh khốn cùng của những người di cư đang trong bước đường cùng.
Đầu năm nay, các bài đăng trên mạng xã hội đã lan truyền rộng rãi trong các nhóm có khuynh hướng cánh tả, cho rằng Giáo hoàng Leo đã từ chối lời mời từ ông Trump — được ông Vance trực tiếp chuyển đến vào năm ngoái — để đến thăm Nhà Trắng nhân dịp lễ kỷ niệm ngày 4 tháng 7.
Mặc dù Vatican đã tuyên bố rằng Đức Giáo hoàng Leo sẽ không đến thăm Hoa Kỳ trong năm nay, một quan chức Nhà Trắng nói với tờ The Washington Post rằng lời mời của họ không hề gắn liền với Ngày Độc lập. "Bức thư của ông Trump gửi Giáo hoàng Leo hoàn toàn không liên quan gì đến các lễ kỷ niệm 'America 250' (250 năm thành lập Hoa Kỳ) vào ngày 4 tháng 7," vị quan chức này cho biết; ông phát biểu với điều kiện ẩn danh để có thể thảo luận về các vấn đề ngoại giao xoay quanh lời mời nói trên.
Các quan chức Vatican khẳng định quyết định đến thăm Lampedusa của Giáo hoàng Leo không nhằm mục đích công kích chính quyền hiện tại. "Việc suy diễn rằng chuyến đi ngày 4 tháng 7 mang thông điệp chống lại chính phủ Hoa Kỳ là hoàn toàn sai lầm," một quan chức Vatican thứ hai phát biểu. "Đối với Giáo hoàng Leo, thông điệp ngài gửi gắm luôn mang tính tích cực."
Vị quan chức thứ hai nói thêm rằng những cử chỉ như chuyến đi đến Lampedusa minh họa cho "một cách sống kiểu Mỹ khác" — "dù đó không phải là cách sống của số đông, mà là cách sống của một người không hề e ngại thế giới, một người không hề mang trong mình bất kỳ định kiến hay sự khép kín nào đối với thế giới xung quanh."
Giáo hoàng Leo đã bày tỏ rõ ràng mong muốn tránh xa các vấn đề chính trị quốc gia. "Tôi nghĩ sẽ thích hợp hơn nhiều nếu giới lãnh đạo Giáo hội tại Hoa Kỳ là những người trực tiếp làm việc với ông ấy," ngài phát biểu khi trả lời các câu hỏi về việc tiếp xúc với ông Trump — trong khuôn khổ cuốn tiểu sử do nhà báo Elise Ann Allen chấp bút — chỉ 2 tháng rưỡi sau khi ngài nhậm chức Giáo hoàng.
Và đó chính xác là những gì đang diễn ra vào lúc này.
Các giám mục hàng đầu tại Hoa Kỳ, cùng với cơ quan đại diện của họ là Hội đồng Giám mục Công giáo Hoa Kỳ, đã nhiều lần lên tiếng về các vấn đề liên quan đến ông Trump; trọng tâm thường là cách đối xử với người di cư, nhưng đôi khi cũng đề cập đến sự gia tăng các hành động quân sự gây hấn của Hoa Kỳ cũng như việc cắt giảm viện trợ nước ngoài.
Vào mùa thu năm ngoái, Hội đồng Giám mục — bao gồm cả các giám mục có tư tưởng bảo thủ lẫn những người có tư tưởng tự do hơn — đã bỏ phiếu với tỷ lệ áp đảo 215 phiếu thuận trên 5 phiếu chống để thông qua một tuyên bố chung hiếm hoi, nhằm giải quyết "tình hình đang diễn biến phức tạp tác động đến người nhập cư tại Hoa Kỳ." Các giám mục khẳng định họ "phản đối việc trục xuất hàng loạt một cách bừa bãi đối với người dân. Chúng tôi cầu nguyện cho sự chấm dứt của những ngôn từ và hành vi bạo lực mang tính phi nhân hóa, bất kể những hành động đó nhắm vào người nhập cư hay lực lượng thực thi pháp luật." Sau khi ông Trump lật đổ nhà lãnh đạo Venezuela và đe dọa chiếm Greenland, vị "Giáo hoàng" mới của Hoa Kỳ đã phát biểu trước đoàn ngoại giao của mình, đưa ra lời cảnh báo về một "lòng hăng hái hiếu chiến" đang lan rộng — tuy nhiên, ngài không hề nhắc đến bất kỳ chủ thể cụ thể nào. Thế nhưng, vào cuối tháng đó, ba giáo sĩ cấp cao nhất tại Hoa Kỳ đã lên tiếng cho rằng vai trò đạo đức của nước Mỹ trên trường quốc tế đang bị đặt dấu hỏi.
Tháng trước, các giám mục lại một lần nữa lên tiếng phản biện Nhà Trắng. Gần hai tá giám mục đến từ các khu vực dọc biên giới đã công bố một bản tuyên bố dài bốn trang, trình bày chi tiết những cải cách nhập cư mà họ cho là tôn trọng phẩm giá con người. Tình hình hiện tại tại Hoa Kỳ, theo lời các giám mục, "đang gây tổn hại đến quyền con người của những đồng loại chúng ta và không phục vụ cho lợi ích tối thượng của quốc gia."
Các giám mục cũng kịch liệt chỉ trích chính quyền về kế hoạch chi hàng tỷ đô la để xây dựng các trung tâm giam giữ quy mô lớn, nơi sẽ giam cầm hàng ngàn người. "Ngoại trừ các trại tập trung từng được sử dụng để giam giữ người Mỹ gốc Nhật vào những năm 1940, những cơ sở kiểu này hoàn toàn chưa từng có tiền lệ trong lịch sử Hoa Kỳ," họ viết.
Trong một cuộc phỏng vấn với tờ The Washington Post vào tháng trước, PTT Vance — một người đã cải đạo sang Công giáo — chia sẻ: “Tôi nghĩ Giáo hội Công giáo — cụ thể là tổ chức Giáo hội Công giáo — đang ở trong một tình thế khó khăn, bởi họ phải thực hiện sứ mệnh phục vụ tất cả mọi người: dù bạn là một tù nhân đã phạm tội, một người nhập cư trái phép đang tìm cách vào đất nước này, hay một người cha của ba đứa con đang mong chờ đứa con thứ tư chào đời; họ phải chăm lo cho biết bao con người khác nhau. Và tôi ngưỡng mộ tinh thần ấy. Tôi ngưỡng mộ tấm lòng bác ái Kitô giáo đó.”
Tuy nhiên, các chính trị gia lại đóng một vai trò khác, Vance nói thêm. “Tôi cũng nhận thức rõ rằng mình có một công việc khác biệt, và nhiệm vụ của tôi là đảm bảo cho người dân Mỹ được an toàn và thịnh vượng nhất có thể,” ông phát biểu.
Đức Hồng y Parolin — Quốc vụ khanh Tòa Thánh, người đại diện phát ngôn cho Đức Giáo hoàng — đã đưa ra một thông điệp thẳng thắn phản đối cuộc tấn công phủ đầu của chính quyền Trump nhằm vào Iran. “Nếu các quốc gia được công nhận quyền tiến hành ‘chiến tranh phủ đầu’... thì cả thế giới sẽ có nguy cơ chìm trong biển lửa,” ngài phát biểu với cơ quan truyền thông chính thức của Tòa Thánh.
Trong một tuyên bố công khai vào ngày 7 tháng 3, Đức Hồng y Cupich — một người thân tín của Đức Giáo hoàng Leo — đã nhắm vào đoạn video mang tựa đề “Justice the American Way” (Công lý theo kiểu Mỹ). Đây là một đoạn clip được đăng tải trên tài khoản X chính thức của Nhà Trắng, trong đó lồng ghép các cảnh quay từ những bộ phim Hollywood với những thước phim thực tế về các cuộc tấn công quân sự.
Đức Hồng y Cupich mô tả đoạn clip này là “gây phẫn nộ,” đặc biệt là khi “hàng loạt trẻ em” đã thiệt mạng trong vụ ném bom vào một ngôi trường tại Iran; ngài cũng nói thêm rằng những binh sĩ Mỹ đã hy sinh trong cuộc chiến này “cũng bị xúc phạm danh dự bởi chính bài đăng trên mạng xã hội đó.” Đức Hồng y Cupich đã gặp gỡ Đức Giáo hoàng Leo trong chuyến thăm Rome, ba ngày trước khi đưa ra tuyên bố nói trên.
Trong cuộc phỏng vấn với tờ Washington Post, Đức Hồng y Cupich từ chối bình luận chi tiết về nội dung cuộc gặp gỡ giữa ngài và Đức Giáo hoàng Leo, nhưng khẳng định rằng các giám mục Hoa Kỳ không hề “nhận chỉ thị từ Đức Thánh Cha theo bất kỳ phương thức bí mật hay con đường hậu trường nào.” Thay vào đó, ngài cho biết, Đức Giáo hoàng Leo chỉ đưa ra một định hướng chung rộng rãi hơn, khuyến khích các giám mục hãy “chịu trách nhiệm về những gì đang diễn ra ngay tại đất nước của mình.”
“Tôi nghĩ mọi việc trở nên dễ dàng hơn nhiều khi Đức Thánh Cha trò chuyện với các giám mục theo phong thái của người Mỹ, và sử dụng ngôn từ gần gũi, quen thuộc đối với chúng tôi,” Đức Hồng y Cupich phát biểu, đồng thời nói thêm: “Tôi tin rằng chúng ta đã bước sang một giai đoạn mới; tại đó, Hội đồng Giám mục nhận thức rõ rằng với tư cách là một tập thể, chúng ta cần phải lên tiếng về những vấn đề này, và sự ngần ngại trước đây... dường như giờ đây đã hoàn toàn tan biến.”
Trong những tháng trước khi Đức Giáo hoàng Leo nhậm chức, một tài khoản trên nền tảng X (trước đây là Twitter) mang tên ngài đã đăng tải nhiều bài viết liên tục chỉ trích chính quyền của Tổng thống Trump. Tòa Thánh đã từ chối xác nhận hay phủ nhận việc liệu tài khoản này có thực sự thuộc về vị Giáo hoàng tương lai đó hay không.
Khi được hỏi về những lời chỉ trích được nêu trong các bài đăng nói trên, cũng như về giọng điệu phát ngôn của Đức Giáo hoàng Leo ở thời điểm hiện tại, Đức Hồng y Cupich nhận định: “Sẽ chẳng có ai phải ngạc nhiên trước sự khác biệt giữa những điều được phát ngôn trước đây và những điều được nói ra lúc này. Giờ đây, ngài đã trở thành Đức Giáo hoàng Leo XIV—một vai trò hoàn toàn khác biệt.”
.
Trong khi đó... Báo Asia Times có bài viết tựa đề "Pulpit to Pentagon: the evangelicals who see Iran war as God’s plan" (Từ bục giảng đến Lầu Năm Góc: Những người theo phái Tin Lành coi cuộc chiến với Iran là kế hoạch của Chúa) của Shalom Goldman, Giáo sư danh dự về Tôn giáo tại Đại học Middlebury. Bài viết dịch như sau.
Từ bục giảng đến Lầu Năm Góc: Những người theo phái Tin Lành coi cuộc chiến với Iran là kế hoạch của Chúa. Chủ nghĩa Zion giáo Cơ Đốc đã mang lại cho Hoa Kỳ những người ủng hộ Israel nhiệt thành nhất — và giờ đây, nó đang cung cấp cơ sở biện minh về mặt thần học cho cuộc chiến với Iran.
Khi cuộc chiến giữa Hoa Kỳ và Israel với Iran đang diễn ra, một số tín hữu Cơ Đốc tại Mỹ đang diễn giải cuộc xung đột này theo ngôn ngữ Kinh Thánh, bằng cách đối chiếu các lời tiên tri về ngày tận thế với những sự kiện hiện tại ở Trung Đông.
Chẳng hạn, trong một bài giảng vào ngày 1 tháng 3 năm 2026, John Hagee — người sáng lập tổ chức "Những người Cơ Đốc đoàn kết vì Israel" (Christians United for Israel) — đã mô tả cuộc chiến này như một phần trong kế hoạch thiêng liêng của Chúa. "Xét về mặt tiên tri, chúng ta đang đi đúng theo kịch bản đã định," ông phát biểu.
Sau đó, ông cầu nguyện rằng: "Cầu xin Đức Chúa Trời Toàn Năng được hiện diện trên chiến trường, để kẻ thù của Zion và kẻ thù của Hoa Kỳ có thể bị tiêu diệt ngay trước mắt chúng ta. Cầu xin Chúa vùng dậy, và nguyện cho kẻ thù của Ngài phải tan tác."
Trong khi đó, ca sĩ kiêm nhà hoạt động Cơ Đốc Sean Feucht đã đề cập đến "những cánh cửa cơ hội đang mở ra trong thời kỳ tận thế — về những gì [Chúa] sẽ thực hiện tại Iran một khi chế độ hiện hành bị lật đổ nhờ sức mạnh của lời cầu nguyện."
Dòng tư tưởng mang tính khải huyền này bắt nguồn từ thế kỷ 19, khi nhiều nhà truyền giáo tại Mỹ bắt đầu chuyển sang lối diễn giải Kinh Thánh theo nghĩa đen một cách nghiêm ngặt hơn. Những cách diễn giải đó cũng đặc biệt nhấn mạnh vào các đoạn Kinh Thánh ghi chép về lời hứa của Chúa, trao tặng "Miền Đất Thánh" cho tổ phụ Abraham và hậu duệ của ông.
Tuy nhiên, tầm ảnh hưởng của chủ nghĩa Zion giáo Cơ Đốc đối với chính trị đã gia tăng đáng kể trong suốt nửa thế kỷ qua — một chủ đề mà tôi đã phân tích chi tiết trong cuốn sách mang tựa đề "Zeal for Zion" (Lòng nhiệt thành vì Zion) của mình. Ngày nay, tư duy này dường như đang len lỏi và hiện diện ngay trong các hành lang quyền lực của chính phủ cũng như quân đội Hoa Kỳ.
Sự kết thúc của một kỷ nguyên
"Chủ nghĩa Thời kỳ" (Dispensationalism) là một học thuyết thuộc dòng Tin Lành (Protestant), cho rằng lịch sử nhân loại được chia thành nhiều kỷ nguyên — hay các "thời kỳ quản trị" (dispensations) — khác nhau; mỗi kỷ nguyên ấy đều đóng vai trò triển khai và hoàn tất kế hoạch của Chúa dành cho thế giới này.
Các hội thánh chấp nhận học thuyết này — vốn thường thuộc dòng Tin Lành Phúc âm (Evangelical) — tin rằng thời kỳ hiện tại đang dần đi đến hồi kết. Tuy nhiên, thời khắc chuyển giao sang kỷ nguyên mới ấy chỉ có thể được mở ra thông qua những nỗi thống khổ tột cùng — một giai đoạn được biết đến với tên gọi "Gian truân của Gia-cốp" (Jacob’s tribulations). Họ tin rằng Israel chính là nơi khởi phát của những gian truân này, và cũng là nơi mà mọi sự sẽ đạt đến đỉnh điểm với sự kiện Chúa Jesus Tái lâm (Trở lại lần thứ hai). Tại Hoa Kỳ, biểu hiện mạnh mẽ nhất của tư tưởng phân kỳ luận và tư tưởng khải huyền chính là Chủ nghĩa Zion Cơ Đốc. Thuật ngữ này dùng để chỉ sự ủng hộ mạnh mẽ của nhiều tín hữu Cơ Đốc dành cho Israel, vốn bắt nguồn từ những ghi chép trong Kinh Thánh về giao ước giữa Thiên Chúa và dân tộc Hebrew.
Ngay cả trước khi nhà nước Israel được thành lập, những người theo phái Tin Lành bảo thủ đã từ lâu vô cùng tâm đắc với ý tưởng về sự trở về Zion của người Do Thái. Trong thập niên 1940, việc phái Tin Lành chú trọng vào những câu chuyện Kinh Thánh này đã tác động đến dư luận Hoa Kỳ, góp phần tạo dựng cơ sở lập luận ủng hộ việc thành lập một nhà nước Do Thái.
Tuy nhiên, trong hai thập niên đầu tiên của lịch sử Israel (từ năm 1948 đến 1968), những tín hữu Cơ Đốc theo phái chính thống (fundamentalist) lại tìm thấy rất ít đồng minh trực tiếp, dù là trong cộng đồng người Do Thái tại Israel hay tại Hoa Kỳ. Cả hai phía đều không mấy mặn mà với việc hợp tác cùng những tín hữu Cơ Đốc bảo thủ—những người mà một số trong đó lại đang tham gia vào công tác truyền giáo. Tại sao các nhóm người Do Thái lại muốn liên minh với những tín hữu Cơ Đốc vốn đang tìm cách cải đạo họ?
Bước ngoặt
Kết quả của cuộc chiến năm 1967 giữa Israel và liên minh các quốc gia Ả Rập đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện đó. Từ tay Syria, Israel đã chinh phục và chiếm đóng Cao nguyên Golan; còn từ tay Jordan, họ giành được Đông Jerusalem và Bờ Tây sông Jordan. Từ tay Ai Cập, Israel đã chiếm được Bán đảo Sinai—khu vực mà sau đó họ đã rút quân khỏi đó—cùng với Dải Gaza.
Như nhà báo người Israel Gershom Gorenberg đã nhận định: “Cuộc Chiến Sáu ngày không chỉ đơn thuần tạo nên một bản đồ chính trị và quân sự mới tại khu vực Trung Đông. Nó còn làm thay đổi cả bản đồ huyền thoại—tại một vùng đất trên thế giới mà ở đó, những huyền thoại vốn dĩ luôn có sức uốn nắn thực tại.”
Theo quan điểm của một số tín hữu Tin Lành (Evangelical), những chiến thắng của Israel trong các cuộc chiến tranh Ả Rập-Israel chính là sự toàn thắng của cái thiện—được Thượng đế an bài—trước cái ác. Đối với họ, kế hoạch của Thượng đế trong dòng chảy lịch sử—vốn đã được mặc khải cho nhân loại qua Kinh Thánh—nay đang dần hiện thực hóa ngay tại vùng Đất Thánh. Nhiều tín hữu Cơ Đốc giáo bảo thủ xem sự trở về của người Do Thái tại Israel như một khúc dạo đầu cho sự Tái lâm của Chúa Jesus.
Hệ thống thần học này vốn đã xuất hiện từ trước cuộc chiến năm 1967. Tuy nhiên, sau cuộc chiến đó, niềm hy vọng của họ lại được đặt trọn vào sự ứng nghiệm của một kịch bản khá cụ thể: chính quyền của nhà nước Do Thái sẽ cho xây dựng lại Đền thờ cổ xưa tại Jerusalem, qua đó tạo tiền đề cho ngày tận thế. Cùng với sự Tái lâm của Chúa Jesus, sứ mệnh lịch sử của dân tộc Do Thái sẽ được hoàn tất. Nhiều người Do Thái sẽ phải bỏ mạng, và những người còn sống sót sẽ trở thành đội ngũ tiên phong trong hàng ngũ những người tin nhận Chúa Jesus.
Kịch bản này—vốn từng chỉ được quảng bá bởi những nhóm nhỏ thuộc một số giáo phái Tin Lành nhất định—đã trở nên phổ biến rộng rãi trong văn hóa đại chúng vào những năm 1990s. Loạt tiểu thuyết "Left Behind"—những tác phẩm mang chủ đề tận thế được lấy cảm hứng từ Sách Khải Huyền trong Kinh Thánh—đã bán được hơn 80 triệu bản.
Sau loạt vụ tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001, thái độ thù địch đối với Hồi giáo cũng góp phần thúc đẩy sự ủng hộ của các tín hữu Cơ Đốc giáo bảo thủ dành cho Israel. Chẳng hạn, nhà truyền giáo qua truyền hình Pat Robertson đã tuyên bố rằng Hồi giáo là một tôn giáo "bạo lực ngay từ bản chất cốt lõi".
Cũng vào khoảng thời gian đó, trong một bước chuyển chính trị đầy ý nghĩa, nhiều tổ chức Do Thái tại Hoa Kỳ đã hoan nghênh sự ủng hộ đến từ những người theo chủ nghĩa Zion giáo Cơ Đốc. Khi cách thức Israel đối xử với người Palestine ngày càng vấp phải nhiều chỉ trích, chính phủ Israel và một số nhóm Do Thái tại Hoa Kỳ bắt đầu xem xét lại mối quan hệ của họ với cộng đồng tín hữu Cơ Đốc giáo bảo thủ.
Vào năm 2002, Liên đoàn Chống Phỉ báng (Anti-Defamation League)—một tổ chức vận động vốn có bề dày lịch sử trong việc thúc đẩy các lý tưởng tự do và quyền công dân—đã đăng một mẫu quảng cáo trên các tờ báo lớn tại Hoa Kỳ. Trong mẫu quảng cáo đó, họ đã đăng lại một tuyên bố của ông Ralph Reed—cựu lãnh đạo của Liên minh Cơ Đốc (Christian Coalition), tổ chức do chính nhà truyền giáo qua truyền hình Pat Robertson sáng lập.
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, dường như tầm ảnh hưởng của chủ nghĩa Zion giáo Cơ Đốc trong bộ máy chính quyền đã vươn lên một tầm cao mới. Kể từ khi các cuộc không kích nhằm vào Iran bắt đầu vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, Tổ chức Tự do Tôn giáo trong Quân đội (Military Religious Freedom Foundation) – một nhóm giám sát – đã ghi nhận hơn 200 đơn khiếu nại về việc các chỉ huy quân sự thuộc nhiều binh chủng khác nhau của Lực lượng Vũ trang Hoa Kỳ đã nói với binh sĩ rằng cuộc chiến hiện tại với Iran là một phần trong kế hoạch thiêng liêng của Chúa, đồng thời viện dẫn các quan niệm trong Kinh Thánh về "ngày tận thế".
"Bất cứ khi nào Israel hay Hoa Kỳ can dự vào khu vực Trung Đông, chúng tôi lại nhận được những phản ánh kiểu này về việc những người theo chủ nghĩa dân tộc Cơ đốc giáo đã thâu tóm chính quyền của chúng ta, và chắc chắn là cả quân đội Hoa Kỳ nữa," ông Mikey Weinstein – một cựu binh Không quân kiêm Chủ tịch của tổ chức này – chia sẻ với tờ The Guardian.
Một dấu hiệu khác cho thấy chủ nghĩa Zion giáo Cơ đốc đang thâm nhập vào bộ máy chính quyền là việc bổ nhiệm cựu Thống đốc tiểu bang Arkansas, ông Mike Huckabee, làm Đại sứ tại Israel vào năm 2025. Là một trong những nhân vật theo chủ nghĩa Zion giáo Cơ đốc có tầm ảnh hưởng và uy tín nhất, ông Huckabee – vốn là một mục sư thuộc giáo phái Báp-tít – đã dẫn dắt các "tour du lịch Thánh địa" tới Israel trong suốt nhiều năm.
"Tôi tin rằng nơi đây là một vùng đất đặc biệt, bởi chính Chúa đã tạo nên sự đặc biệt đó," ông Huckabee chia sẻ với nhà hoạt động Cơ đốc giáo bảo thủ Charlie Kirk – người đã bị ám sát vào tháng 9 năm 2025. "Tôi tin vào lời Kinh Thánh, cụ thể là Sáng thế ký đoạn 12: 'Ai chúc phước cho Israel sẽ được chúc phước; ai nguyền rủa Israel sẽ bị nguyền rủa'. Tôi muốn đứng về phía những người chúc phước, chứ không phải phía những kẻ nguyền rủa."
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình