Hình lưu niệmNhà Văn Võ Ý nói về
truyện Chiếc Ba Lô Để Lại
GS Nguyễn Văn Sâm ra mắt 5 tác phẩm và mừng sinh nhật 86 tuổi
Lời Tòa Soạn Việt Báo: Buổi ra mắt 5 sách của GS Nguyễn Văn Sâm tại Garden Grove do Viện Việt Học tổ chức hôm Thứ Bảy 21/3/2026 đã thành công mỹ mãn. Các diễn giả -- GS Trần Huy Bích, nhà văn Võ Ý, nhà văn Phạm Quốc Bảo, ông Nguyễn Tuấn Huy -- đã tuần tự phát biểu về tác phẩm và tác giả Nguyễn Văn Sâm. Một điểm đặc biệt: diễn giả Nguyễn Tuấn Huy, người được xem là học trò cuối cùng của GS Sâm, từ Texas bay tới tham dự.
Các sách của GS Nguyễn Văn Sâm giới thiệu trong buổi này là:
- THÀY LAY VĂN HỌC
- CHIẾC BA LÔ ĐỂ LẠI
- ÔNG ĐẠO CHUỐI
- THEO GÓT HUYỀN TRÂN
- TUỘT DỐC ĐỜI
Ghi nhận: buổi này cũng là tiệc mừng sinh-nhật tác-giả tròn 86 tuổi. Có mặt trong buổi ra mắt sách có vợ chồng GS Đỗ Quý Toàn, vợ chồng GS Trần Gia Phụng (từ Texas bay tới), họs sĩ Phan Chánh Khánh, nhà văn Tràm Cà Mau, nhà báo Phan Tấn Hải, và nhiều người khác. Sau đây là bài nói chuyện của nhà văn Võ Ý được tác giả ghi lại.
.... o ....
Nhà văn Võ Ý:
Chiếc Ba-Lô Để Lại của GS Nguyễn Văn Sâm.
Đây là câu chuyện liên hệ hai chiến sĩ tại chiến trường, thể hiện trách nhiệm của cấp chỉ huy và cấp thừa hành, tình đồng đội và tình nghĩa phu thê. Trung Úy Thành, một sĩ quan chỉ huy bạt mạng, khi hiểm nguy đi trước, khi an bình đi sau để nêu gương. Trung sĩ Tánh là đệ tử ruột của Tr/U Thành, vì tính can trường nghĩa hiệp như Xếp. Trong trận Hạ Lào 1972, đơn vị bị pháo kích, Tr/S Tánh chẳng may bị một mảnh đạn cắt đứt mạch máu chính. Y Sĩ Quân Y cho Tr/Úy Thành biết: “Không xong, vết thương lớn không bịt máu được”. Tr/Sĩ Tánh kêu lạnh. Xếp cởi áo trận đắp lên người anh. Tánh nói: “Em không sao đâu Tr/Úy. Sẵn dịp lên trực thăng về thăm vợ luôn. Vợ em có bầu ba tháng. Chắc nó cũng nhớ em. Có bề gì thì Tr/U mang ba-lô về cho bà xã em. Bả tên Trinh, địa chỉ ở trong đó. Tr/U giúp đở nó với con em giùm. Tụi em đặt tên con là Trần Trinh Thảo Tánh, Tê tứ thừa đó Tr/U”. (p59-60).
Trung Sĩ Tánh đã hy sinh vì Tổ Quốc trong trận Hạ Lào đó.
Trực thăng tải thương đến, mọi thương binh trong đơn vị đêu được đưa lên tàu. Khi trực thăng vừa nhấc mình lên, Tr/Úy Thành, với chiếc ba-lô nặng trên vai, vội chạy đu càng trong tiếng đạn bắn lên xé tai. Bàn tay ông có lúc muốn tuột. Cái chết cận kề. “Bổng nhiên Ông thấy mình được nắm vững, thân mình và chiếc ba-lô treo tòn ten song song với càng trực thăng. Một thương binh nào đó đã cố nhoài mình ra, nắm được hai cái quai đeo của ba-lô”. Tr/Úy lột ba-lô ra, cúi xuống vỗ vỗ, nói trong sự ngạc nhiên của những người không biết chuyện: “Cám ơn em đã cứu anh, anh sẽ làm tròn lời hứa như… đinh đóng cột” (tr. 61).
Tr/Úy Thành giữ lời hứa. Vợ cố Tr/Sĩ Tánh ngã xuống như cái bị rách ai đó liệng xuống đất, đầu úp lên cái ba-lô, hai tay ôm choàng như ôm người tình. (tr. 61)
Viên Tr/Úy trở lại căn nhà này chừng 5 lần nưã mỗi khi về phép. Nhiều khi chiêm bao, ông nhớ lời Tánh “Em lạnh quá”, ông nhớ luôn giọng Tánh âm ỉ ngâm nhại thơ ông: “coi tử sinh hề, cỏ rác dưới chân”. Gợi nhớ hòa quyện với cái bàn thờ đơn sơ, có hình Tánh cười, dưới chưn là người đàn bà tóc tai rũ rượi ngồi khóc, kế bên bàn thờ là cái ba-lô đặt trên cái ghế cao. Hình ảnh này đã xoáy vào tâm can Tr/Úy Thành hai vết đau nhói, một là, anh sợ tình cảm trai gái nẫy nở và hai là anh mang mặc cảm tội lỗi vì không tròn lời hứa (như đinh đóng cột) với Tánh và bé gái Tê Tứ Thừa.
Dù vậy, niềm ân hận của Tr/Ú Thành rất đáng trân trọng. Niềm ân hận thể hiện Nhân Cách Cốt Lõi của người Chiến Sĩ QLVNCH là lòng Tự Trọng, tinh thần Trách Nhiệm và tình Đồng Đội dưới một chính thể Tự Do Dân Chủ và Nhân Bản mà họ đã xã thân phục vụ.
Chuyện CBLĐL được rất nhiều người chọn và diễn đọc trên Youtube như Việt Linh, Nam Hòa, Thiên Hoàng…, và được hàng chục ngàn lượt người nghe. Hầu như ai ai cũng xúc động về câu chuyện trong chiến tranh mà tác giả NVS đã chứng kiến.
Sự thật, chuyện xảy ra “tại bàn mạt chược tại tệ xá” cách đây 5 năm, GS Sâm vừa mó con mã tước vừa lắng nghe KQ Thạnh, Phi Đoàn 219 kể về câu chuyện này. Nhờ vào kinh nghiệm sống, đọc nhiều sách truyện và qua tài trí của một nhà giáo cũng là nhà văn, nên mới có câu chuyện cảm động Chiếc Ba-Lô Để Lại này.
Thầy Lượng & Những Bước Chân Chim
Chuyện kể, trước 1968, GS NVS muốn tranh cử dân biểu để đệ đạt lên chính quyền loại bỏ các tệ nạn phe phái và tham nhũng. Ý nguyện của ông được thầy giáo Lượng tâm đắc và ra sức vận động, không phải để “đầu tư hay mưu tính” gì, mà chỉ mong ông góp tiếng nói công chính trước nghị trường: “Tôi giúp ông để thực hiện chí nguyện của tôi. Vào được đó rồi, xin đừng để những người ủng hộ ông thất vọng”.
Dáng người Lượng lênh khênh lỏng khỏng, vượt hơn tôi (tác giả) hai cái đầu, đã vậy lại ốm, tay chân dài quá khổ. Nhưng anh hiền khô, hăng say và tận tụy. Anh lăn vào cuộc vận động phiếu như chính anh tranh cử. Anh còn ước mong được chính phủ cấp ngân khoản lớn để lo cho giáo dục, quốc phòng, phát triển tiểu học, cấp học bổng và đãi ngộ giáo chức.
Ngoài ra, thầy Lượng còn mong các dân cử đưa ra dự luật nghiêm ngặt để trừng phạt tham nhũng và khủng bố. “Bắt được mấy thằng gài mìn claymore giết dân, tang chứng rành rành mà xử tù có vài năm. Nó ở không, mình nuôi cơm một thời gian để sau này thả về lại có kế hoạch tinh vi hơn, hiệu quả hơn. Đánh giặc mà làm như chuyện giả ngộ”. (p557).
Sau vài ba tháng không gặp Lượng, tác giả về thăm thầy một sáng thứ bảy tại căn nhà lụp xụp, cũng là “ngôi trương tư” hai lớp sáng chiều với ‘thế hệ mai sau’. Với cây đàn ghita tróc sơn, thầy cùng mấy cháu học sinh líu líu lo lo những ca khúc thiếu nhi vui tươi. Thầy nói với đám học trò: “Vậy là Tết này, thầy trò mình có thể giúp vui đồng bào trong xóm rồi!”. (tr. 559)
Tết đó, tiếng súng đã thay tiếng hát ngây thơ của các học trò và thầy Lượng cũng đã nằm xuống vì các học trò thân yêu. Thầy quên mình, chạy ra chạy vô trong xóm nhiều lần để tìm các trẻ lạc cha lạc mẹ đưa đến nơi an toàn. Và bọn Cộng Sản năm vùng, đã bắn chết thầy. (tr. 560)
Cái chết của thầy Lượng phản ánh ba hệ quả:
- Tình thầy trò vượt lên trên nỗi sợ hãi, biến thành tình đồng bào tình nhân loại.
- Chiến tranh không những cướp đi sinh mạng người lính, mà cướp đi những
người dân lương thiện có lòng với đất nước, với tương lai của dân tộc qua sự nâng niu tuổi trẻ như thầy Lượng.
- Đã 58 năm sau Tết Mậu Thân, những người Việt Nam Tự Do đã nhận thấy rõ chế độ bạo tàn khát máu của chủ nghĩa Cộng Sản qua Tết năm 1968 đó.
Thưa quý vị, thiển nghĩ, ước vọng của thầy Lượng cũng là ước vọng của GS/NVS và quý Thây Cô trước đây tại miền Nam cũng như hiện nay tại xư người.
Cá nhân tôi xin cúi đầu tưởng niệm những thầy cô đã hy sinh vì một hệ thống giáo dục khai phóng và nhân bản của chính thể VNCH.
Hình 2: Từ phải: GS Trần Huy Bích, vợ chồng GS Trần Gia Phụng, GS Nguyễn V8an Sâm và phu nhân (nhà văn Trần Ngọc Ánh)
Hình 3: Cắt bán sinh nhật, từ phải: cô Kim Ngân (Giám Đốc Viện Việt Học), GS Nguyễn Văn Sâm và phu nhân là nhà văn Trần Ngọc Ánh.
Hình 4: Người đứng là cô Kim Thanh (Viện Việt Học), ngồi từ trái: Phùng Anh Kim, Dao Phong, Trần Huy Bích, Võ Ý, vợ chồ GS Trần Gia Phụng.
Hình 5: Vợ chồng GS Trần Gia Phụng từ Texas tới, ngồi bên ghe vượt biên trong Viện Bảo Tàng Di Sản Người Việt.
Hình 6: Từ trái: GS Trần Huy Bích, Võ Ý, Phạm Quốc Bảo, Nguyễn Tuấn Huy.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình