Sinh ra tại Mỹ, không tự động có quốc tịch, theo lý luận của Trump trước Tối Cao Pháp Viện dựa vào phán quyết 150 năm trước. Trump: trẻ em sinh ở Mỹ chỉ có một ba/mẹ là công dân hay thường trú nhân không tự động có quốc tịch.
NBC News hôm Chủ Nhật 29/3/2026 ghi lại lý luận này qua bản tin "Looking to limit birthright citizenship, Trump turns to an 1884 Supreme Court ruling against a Native American man" (Nhằm hạn chế quyền công dân theo nguyên tắc nơi sinh, ông Trump viện dẫn một phán quyết năm 1884 của Tòa án Tối cao chống lại một người Mỹ bản địa). Bản tin dịch như sau.
WASHINGTON — Trong một khoảnh khắc có thể mang ý nghĩa mới gần 150 năm sau đó, vào ngày 5 tháng 4 năm 1880, viên chức bầu cử tại Omaha là Charles Wilkins đã từ chối đăng ký cho John Elk đi bầu, với lý do ông Elk là người Mỹ bản địa và do đó không phải là công dân Hoa Kỳ.
Elk — người được cho là thành viên của bộ lạc hiện được biết đến là Bộ lạc Winnebago tại Nebraska — đã phản đối, khẳng định rằng ông đã cắt đứt mọi mối liên hệ với bộ lạc của mình và tự nguyện đặt mình dưới quyền tài phán của Hoa Kỳ.
Ông đã khởi xướng một thách thức pháp lý, lập luận — trong số các lý lẽ khác — rằng ông là công dân ngay từ khi chào đời vì ông được sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, Tòa án Tối cao, trong một vụ án năm 1884 mang tên *Elk kiện Wilkins*, đã phán quyết bất lợi cho ông; Tòa tuyên bố rằng những người Mỹ bản địa sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ không được hưởng quyền công dân theo nguyên tắc nơi sinh. Họ có cùng địa vị với "con cái của thần dân thuộc bất kỳ chính phủ nước ngoài nào, được sinh ra trong phạm vi lãnh thổ của chính phủ đó," Tòa án nhận định.
Chính quyền của Tổng thống Donald Trump hiện đang viện dẫn vụ án này để bảo vệ kế hoạch chấm dứt quyền công dân tự động theo nguyên tắc nơi sinh của ông, qua đó tạo ra một cách diễn giải mới đối với sự diễn giải vốn đã tồn tại lâu đời về Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp. Tòa án Tối cao sẽ tiến hành phiên điều trần miệng về vụ án này vào thứ Tư này.
Sắc lệnh hành pháp của ông Trump — được ban hành ngay trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai — nhằm mục đích giới hạn quyền công dân theo nguyên tắc nơi sinh, chỉ áp dụng cho những người có ít nhất một phụ huynh là công dân Hoa Kỳ hoặc thường trú nhân hợp pháp.
Sắc lệnh này hiện chưa có hiệu lực thi hành; các tòa án cấp dưới đã ra lệnh tạm hoãn thực thi sắc lệnh.
Tổng Biện lý D. John Sauer, người đại diện cho chính phủ, đã viện dẫn vụ án "Elk" trong các văn bản đệ trình lên tòa án; ông khẳng định rằng Tòa án Tối cao đã "bác bỏ một cách dứt khoát tiền đề cho rằng bất kỳ ai sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ — bất kể trong hoàn cảnh nào — đều nghiễm nhiên trở thành công dân, miễn là chính phủ liên bang có quyền tài phán đối với họ." Người phát ngôn Nhà Trắng Abigail Jackson cho biết trong một tuyên bố rằng vụ kiện này mang lại cho Tòa án Tối cao cơ hội để "khôi phục ý nghĩa của quyền công dân tại Hoa Kỳ về đúng với ý nghĩa công khai nguyên bản của nó."
Các lập luận của chính quyền Trump về sự phù hợp của phán quyết Elk đang bị Liên đoàn Tự do Dân sự Hoa Kỳ (ACLU: American Civil Liberties Union) phản bác mạnh mẽ; đây là tổ chức đang dẫn đầu nỗ lực phản đối sắc lệnh hành pháp của ông Trump.
"Ở cấp độ cơ bản nhất, vụ kiện này xoay quanh nỗ lực tước bỏ quyền công dân của con cái những người nhập cư—những người vốn dĩ đã luôn là công dân Hoa Kỳ. Các vấn đề liên quan đến người Mỹ bản địa mà chính phủ nêu ra thực sự là lạc đề," luật sư Cody Wofsy thuộc ACLU phát biểu trong một cuộc phỏng vấn.
Địa vị của các bộ lạc là 'độc nhất'.
Một điểm đáng chú ý là trong số hàng chục bản kiến nghị được đệ trình liên quan đến vụ kiện này, hoàn toàn không có bất kỳ văn bản nào đến từ các bộ lạc hay tổ chức của người Mỹ bản địa. Tuy nhiên, hai học giả chuyên về luật liên quan đến người Mỹ bản địa—Bethany Berger thuộc Trường Luật Đại học Iowa và Gregory Ablavsky thuộc Trường Luật Stanford—đã đệ trình một bản kiến nghị bày tỏ sự ủng hộ đối với nỗ lực phản đối của ACLU.
Các chuyên gia về luật người Mỹ bản địa chia sẻ với đài NBC News rằng việc chính quyền dựa vào phán quyết Elk là một điều gây tranh cãi, xét trên cả phương diện diễn ngôn lẫn pháp lý.
"Chúng tôi tin rằng việc dựa vào phán quyết Elk để từ chối quyền công dân theo nguyên tắc nơi sinh đối với con cái của những người nhập cư không có giấy tờ là một sự áp dụng sai lầm. Đó là kết quả của việc đọc hiểu và diễn giải sai lệch," ông Leonard Fineday, Tổng cố vấn của Quốc hội Người Mỹ bản địa (National Congress of American Indians)—tổ chức đại diện cho các bộ lạc—cho biết.
Ông nói thêm rằng phán quyết Elk chỉ dựa hoàn toàn vào tính chất đặc thù của "chính quyền bộ lạc mang tính bán chủ quyền" và chỉ có giá trị giới hạn trong bối cảnh cụ thể đó.
Ông Monte Mills, Giám đốc Trung tâm Luật Người Mỹ bản địa thuộc Trường Luật Đại học Washington, cũng đồng tình với quan điểm này và cho rằng thật trớ trêu khi chính phủ lại dựa vào một phán quyết như vậy.
"Việc này thực sự cho thấy sự thiếu hiểu biết, thiếu nhận thức, hoặc thiếu thiện chí trong việc thừa nhận những sắc thái phức tạp của hệ thống luật pháp liên quan đến người Mỹ bản địa," ông nói thêm.
Một luật sư khác chuyên giải quyết các vấn đề liên quan đến người Mỹ bản địa—người từ chối nêu tên vì không muốn bị coi là đang phát ngôn thay mặt cho các bộ lạc vốn có những quan điểm đa chiều—cho biết "luật về người da đỏ" (Indian law)—một thuật ngữ kỹ thuật vẫn đang được sử dụng—vốn rất phức tạp và không thể áp dụng cho các lĩnh vực pháp luật khác. Một phần nguyên nhân của sự việc này nằm ở chỗ: chưa bao giờ tồn tại một quy tắc chung, áp dụng đồng loạt cho tất cả các bộ lạc trong việc xác định mối quan hệ pháp lý giữa họ với chính phủ Hoa Kỳ. “Theo tôi, lịch sử của người Mỹ bản địa mang tính dị biệt. Địa vị của các bộ lạc là vô cùng đặc thù. Ít nhất thì tôi sẽ hết sức thận trọng trước khi cố gắng áp dụng bất kỳ bài học hay nguyên tắc nào được cho là rút ra từ bối cảnh đó vào các lĩnh vực khác,” vị luật sư nhận định.
Địa vị pháp lý của người Mỹ bản địa tại Hoa Kỳ đã được bàn luận một cách sâu rộng xuyên suốt chiều dài lịch sử, gắn liền với quá trình quốc gia này mở rộng lãnh thổ về phía Tây—liên tục thiết lập rồi lại phá bỏ các hiệp ước với những bộ lạc trên đường đi, đồng thời thường xuyên đối xử bất công với họ. Chính phủ Hoa Kỳ đã đồng thời coi các bộ lạc là những quốc gia có phần độc lập, trong khi vẫn thực thi quyền uy cai quản đối với chính các bộ lạc đó.
Theo các chuyên gia về luật pháp liên quan đến người bản địa, các bộ lạc và tổ chức của người Mỹ bản địa có lẽ đã không đệ trình các bản kiến nghị pháp lý trong vụ án về quyền công dân theo nguyên tắc nơi sinh, vì ít nhất hai lý do. Thứ nhất, họ không có lợi ích trực tiếp trong vụ án này, bởi lẽ kể từ năm 1924, quyền công dân theo nguyên tắc nơi sinh của người Mỹ bản địa đã được đảm bảo thông qua các đạo luật cụ thể. Thứ hai, hơn 500 bộ lạc này có thể có những quan điểm chính trị khác nhau về việc liệu sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Trump có phải là một chính sách đúng đắn hay không.
"Tôi thực sự cho rằng một số bộ lạc sẽ ủng hộ chính sách này, bởi lẽ một số bộ lạc có xu hướng chính trị khá bảo thủ," một luật sư chuyên giải quyết các vấn đề liên quan đến người Mỹ bản địa cho biết.
'Chịu sự tài phán của quốc gia đó'
Vụ án đặc biệt này tập trung vào ý nghĩa của "điều khoản về quyền công dân" thuộc Tu chính án thứ 14 — văn bản được phê chuẩn vào năm 1868, sau khi cuộc Nội chiến kết thúc và chế độ nô lệ bị bãi bỏ. Điều khoản này quy định: "Tất cả những người sinh ra hoặc nhập tịch tại Hoa Kỳ, và chịu sự tài phán của quốc gia đó, đều là công dân Hoa Kỳ."
Từ lâu, điều khoản này đã được hiểu là trao quyền công dân cho hầu hết mọi cá nhân sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ, bất kể tình trạng pháp lý của họ là gì. Các trường hợp ngoại lệ bao gồm con cái của các nhà ngoại giao và con cái của những kẻ xâm lược nước ngoài.
Chính quyền Tổng thống Trump đã tập trung đặc biệt vào cụm từ "chịu sự tài phán của quốc gia đó", lập luận rằng cụm từ này loại trừ cả con cái của những người nhập cảnh trái phép, lẫn con cái của những người có tình trạng pháp lý tạm thời — chẳng hạn như những người sở hữu thị thực lao động.
Vụ án "Elk" được nhắc đến nhiều lần trong bản kiến nghị pháp lý của chính quyền Trump; trong đó, ông Sauer lập luận rằng vụ án này chứng minh quyền công dân theo nguyên tắc nơi sinh chỉ áp dụng đối với những người chịu sự "tài phán chính trị" của Hoa Kỳ.
Ông đã trích dẫn một đoạn trong phán quyết của vụ án "Elk", trong đó nêu rõ rằng "mục đích chính" của điều khoản về quyền công dân là nhằm giải quyết vấn đề của những người nô lệ được giải phóng sau cuộc Nội chiến.
Ông Sauer viết rằng những bên phản đối lập trường của chính quyền "không thể giải thích được các trường hợp ngoại lệ đã được thiết lập từ lâu đối với quyền công dân theo nguyên tắc nơi sinh — bao gồm cả trường hợp con cái của những người thuộc các bộ lạc bản địa."
Những người ủng hộ cách hiểu truyền thống về quyền công dân theo nguyên tắc nơi sinh thường viện dẫn một phán quyết khác từ thế kỷ 19 — cụ thể là phán quyết năm 1898. Trong vụ án "Hoa Kỳ kiện Wong Kim Ark" (*United States v. Wong Kim Ark*), Tòa án đã phán quyết rằng một người đàn ông sinh ra tại San Francisco — có cha mẹ vốn là người Trung Quốc nhưng đang sinh sống tại Hoa Kỳ — đương nhiên là một công dân Mỹ ngay từ khi mới lọt lòng.
Cả hai bản ý kiến đa số trong vụ án Elk và vụ án Ark đều được soạn thảo bởi Thẩm phán Horace Gray. Trong phán quyết sau này, Thẩm phán Gray đã phân định rõ ý kiến mà ông đưa ra trước đó trong vụ án Elk; ông khẳng định rằng phán quyết đó "chỉ áp dụng cho các thành viên của những bộ lạc người da đỏ sinh sống trong phạm vi Hoa Kỳ, và hoàn toàn không nhằm mục đích phủ nhận quyền công dân đối với những đứa trẻ sinh ra tại Hoa Kỳ" mà không thuộc diện người Mỹ bản địa.
Trong bản lập luận của mình, ông Sauer đã hạ thấp tầm quan trọng của phán quyết trong vụ án Ark, cho rằng phán quyết này chỉ công nhận quyền công dân theo nguyên tắc nơi sinh đối với con cái của các công dân Hoa Kỳ, hoặc con cái của những người nhập cư đang sở hữu quy chế thường trú nhân.
Ông Ilan Wurman, một giáo sư tại Trường Luật thuộc Đại học Minnesota – người đã đệ trình một bản lập luận ủng hộ Tổng thống Trump – nhận định rằng hiện vẫn chưa thể xác định rõ Tòa án Tối cao sẽ dành trọng lượng như thế nào cho vụ án Elk này.
"Tựu trung lại, vụ án này tuy có lợi cho phía chính phủ, nhưng lại mang tính mơ hồ," ông nói thêm.
Bà Berger – một chuyên gia pháp lý về các vấn đề liên quan đến người Mỹ bản địa, người đã đệ trình bản lập luận ủng hộ nhóm nguyên đơn phản đối – phát biểu trong một cuộc phỏng vấn rằng lập luận của ông Sauer hiện nay hoàn toàn lặp lại những gì mà người tiền nhiệm của ông từng lập luận trong vụ án Wong Kim Ark cách đây hơn một thế kỷ.
"Những gì chính phủ đang thực hiện vào lúc này chẳng qua chỉ là việc đi lại vết xe đổ của những nỗ lực mà họ từng thử làm trước đây, nhưng đã thất bại," bà nói thêm.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình