Báo động từ 2 CEO của 2 hãng dầu Shell và Chevron: tăng giá dầu tức là đánh thuế toàn dân, kinh tế toàn cầu lao đốc, lạm phát, nguy nhất là vận tải, du lịch, hàng không, chợ búa, sản xuất... Khi mở lại eo biển, sẽ cần thêm 7 tháng nữa mới bình thường.
Sau đây là 2 bản tin của báo The Street ghi lại quan điểm của CEO hãng Shell, và của báo 24/7 Wall St. ghi lại báo cáo của CEO hãng Chevron.
Theo báo The Street, qua bản tin của Hillary Remy tựa đề "Shell CEO sends blunt message about impact of oil shortage on economy" (CEO của hãng dầu Shell gửi thông điệp thẳng thắn về tác động của tình trạng thiếu hụt dầu mỏ đối với nền kinh tế): Thế giới tiêu thụ xấp xỉ 100 triệu thùng dầu mỗi ngày. Trong vài tháng qua, một phần đáng kể của nguồn cung đó đã không được sản xuất. Khoảng trống này vẫn chưa được lấp đầy. Và một trong những lãnh đạo cấp cao nhất trong ngành năng lượng toàn cầu vừa chính thức lên tiếng xác nhận điều này.
CEO hãng Shell, ông Wael Sawan, đã tận dụng cuộc họp công bố kết quả kinh doanh quý I năm 2026 của công ty vào ngày 7 tháng 5 để đưa ra một trong những đánh giá rõ ràng nhất từ trước đến nay về thực trạng của thị trường dầu mỏ toàn cầu.
Những điều CEO hãng dầu Shell chia sẻ về tình trạng thiếu hụt dầu mỏ
"Sự thật phũ phàng là hiện tại chúng ta đã tự tạo ra một 'hố hổng' thiếu hụt gần một tỷ thùng dầu thô—dù là do số thùng dầu bị kẹt lại hay số thùng dầu chưa được sản xuất," ông Sawan phát biểu trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh quý I của Shell. "Và tất nhiên, hố hổng đó đang ngày càng sâu thêm, vì vậy hành trình để khôi phục lại trạng thái bình thường sẽ còn rất dài."
Ông cũng trực tiếp đề cập đến quy mô của sự gián đoạn đang diễn ra. "Về bản chất, những gì các bạn đang chứng kiến chính là thực tế khắc nghiệt của việc 12% nguồn cung dầu thô toàn cầu bị rút khỏi thị trường, và chúng ta buộc phải tìm cách đối phó với tình trạng này," ông Sawan chia sẻ với CNBC vào ngày 7 tháng 5/2026.
Những nhận định này tiếp nối những chia sẻ mà ông Sawan đã dành cho Bloomberg vào ngày 28 tháng 4. "Chúng ta đang nói về khoảng 900 triệu thùng dầu chưa được sản xuất trong vài tháng qua, và lượng thiếu hụt này về cơ bản đã được bù đắp bằng cách rút dần từ kho dự trữ," ông cho biết. Ông cũng cảnh báo rằng cán cân cung cầu sẽ trở nên "căng thẳng trong vài tháng tới, thậm chí có thể kéo dài hơn một năm nữa."
Bối cảnh đằng sau thị trường dầu mỏ toàn cầu
Sự gián đoạn nguồn cung này bắt nguồn từ cuộc chiến tại Iran bắt đầu vào ngày 28 tháng 2, sự kiện đã khiến eo biển Hormuz—tuyến đường biển vốn là nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu khí toàn cầu trước khi xung đột nổ ra—bị phong tỏa trên thực tế. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã gọi đây là sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử.
Theo trang The Motley Fool, Goldman Sachs ước tính rằng thế giới đã phải rút từ kho dự trữ với tốc độ từ 11 đến 12 triệu thùng mỗi ngày để bù đắp cho sự thiếu hụt này. Giám đốc điều hành Halliburton, ông Jeffrey Miller, cũng đưa ra những nhận định tương tự trong cuộc họp báo cáo kết quả kinh doanh ngày 21 tháng 4 của mình, ước tính rằng lượng sản lượng bị mất mát cũng đang có xu hướng chạm mốc một tỷ thùng. Theo báo cáo của Yahoo Finance, giá dầu thô Brent đã tăng 2,8% lên mức 111,19 USD/thùng ngay sau những phát biểu của ông Sawan.
Ngay cả khi một thỏa thuận hòa bình được ký kết ngay trong hôm nay, nguồn cung từ vùng Vịnh Ba Tư cũng sẽ không thể trở lại trạng thái bình thường chỉ sau một đêm. Có thể sẽ phải mất tới bảy tháng để khởi động lại hầu hết các giếng dầu đã bị đóng cửa, do chúng đòi hỏi phải được bơm khí hoặc nước vào để khôi phục lại áp suất.
Ý nghĩa của sự thiếu hụt nguồn cung dầu đối với thị trường năng lượng
Đối với thị trường dầu mỏ, những hệ quả từ sự thiếu hụt nguồn cung lên tới gần một tỷ thùng là vô cùng to lớn và có tính chất tích tụ. Khi lượng hàng tồn kho sụt giảm xuống thấp hơn nhiều so với các mức chuẩn lịch sử, thị trường sẽ đánh mất "bộ đệm" giúp hấp thụ các cú sốc. Bất kỳ sự gián đoạn mới nào — dù là sự cố ngừng sản xuất, thiên tai, hay một điểm nóng địa chính trị bùng phát — cũng sẽ tác động mạnh mẽ và nhanh chóng hơn nhiều đến giá cả so với khi thị trường đang ở trong trạng thái nguồn cung dồi dào.
Ông Sawan đã chỉ rõ những dấu hiệu ban đầu về sự phản ứng của nhu cầu vốn đã bắt đầu xuất hiện. Ông cho biết, lượng tiêu thụ nhiên liệu máy bay trong ngành hàng không đã bị cắt giảm khoảng 5%. Theo CNBC, sự sụt giảm nhu cầu kiểu này chính là cơ chế tự cân bằng của thị trường, nhưng đồng thời cũng phát đi tín hiệu rằng giá dầu hiện đã tăng đủ cao để buộc người tiêu dùng phải thay đổi hành vi của mình.
Biên lợi nhuận từ hoạt động lọc dầu cũng đang chịu áp lực tại một số phân khúc nhất định. Chi phí đầu vào (dầu thô) vẫn được duy trì ở mức cao, trong khi thị trường các sản phẩm lọc hóa lại có những diễn biến điều chỉnh khác biệt, khiến biên lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu bị thu hẹp, ngay cả trong bối cảnh nguồn cung đang khan hiếm. Tuy nhiên, đối với các tập đoàn hoạt động theo mô hình tích hợp như Shell, các mảng hoạt động thượng nguồn (khai thác) và kinh doanh khí đốt được kỳ vọng sẽ giúp bù đắp phần nào áp lực từ mảng lọc dầu, qua đó giúp ổn định dòng tiền tổng thể của công ty.
Bà Sinead Gorman, Giám đốc Tài chính của Shell, đã xác nhận trong cuộc họp báo cáo kết quả kinh doanh rằng phần tiền mặt thặng dư sẽ được dành để thực hiện việc mua lại cổ phiếu; động thái này hoàn toàn nhất quán với cam kết của công ty về việc phân phối từ 40% đến 50% dòng tiền từ hoạt động kinh doanh thông qua hình thức chia cổ tức và mua lại cổ phiếu.
Tác động của những áp lực trên thị trường dầu mỏ đối với nền kinh tế nói chung
Những hệ quả kinh tế bắt nguồn từ tình trạng thiếu hụt nguồn cung dầu kéo dài không chỉ dừng lại ở phạm vi thị trường năng lượng. Dầu mỏ vẫn luôn đóng vai trò là nguyên liệu đầu vào nền tảng trong các lĩnh vực vận tải, logistics, sản xuất chế tạo và hàng không. Khi giá dầu duy trì ở mức cao hoặc biến động thất thường, những khoản chi phí gia tăng này sẽ thẩm thấu dần vào toàn bộ nền kinh tế theo từng giai đoạn.
Kênh tác động trực tiếp và tức thời nhất chính là lạm phát. Theo tài liệu chiến lược về lạm phát tại Mỹ tháng 3 năm 2026 của Goldman Sachs, giá dầu giao ngay đã vọt từ mức 71 USD/thùng trong tháng 2 lên 103 USD/thùng trong tháng 3. Goldman cảnh báo rằng các rủi ro vẫn nghiêng về phía tăng, ngay cả khi kịch bản cơ sở của họ dự báo giá dầu Brent sẽ hạ nhiệt về mức 80 USD/thùng vào quý IV năm 2026.
Kênh tác động thứ hai là chính sách tiền tệ. Các ngân hàng trung ương thường có xu hướng bỏ qua những biến động ngắn hạn của giá cả hàng hóa; tuy nhiên, tình trạng lạm phát kéo dài do giá năng lượng đẩy lên cao có thể làm chậm lại quá trình giảm lạm phát và lùi thời điểm cắt giảm lãi suất sang giai đoạn muộn hơn. Điều này khiến các điều kiện tài chính duy trì sự thắt chặt trong thời gian dài hơn, qua đó ảnh hưởng đến chi phí vay vốn của cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.
Kênh tác động thứ ba là chi tiêu của người tiêu dùng. Chi phí nhiên liệu và vận tải tăng cao sẽ làm giảm thu nhập khả dụng—đặc biệt là đối với các hộ gia đình có thu nhập thấp và trung bình, những nhóm đối tượng thường dành một tỷ lệ lớn hơn trong ngân sách của mình cho các khoản chi tiêu liên quan đến năng lượng. Tình trạng này có thể dần dần gây áp lực lên các khoản chi tiêu tùy nghi (chi tiêu không thiết yếu) cũng như tốc độ tăng trưởng tổng cầu của nền kinh tế. Mức cắt giảm 5% trong tiêu thụ nhiên liệu máy bay mà ông Sawan đã đề cập chính là một ví dụ thực tế và rõ nét đầu tiên cho thấy quá trình điều chỉnh này đang bắt đầu diễn ra.
Các số liệu chủ chốt từ báo cáo kết quả kinh doanh quý I năm 2026 của Shell, cùng với những đánh giá về tình hình nguồn cung của ông Sawan:
Ước tính mức thiếu hụt nguồn cung dầu thô: Gần 1 tỷ thùng; theo CNBC, tình trạng thiếu hụt này được mô tả là đang "ngày càng trầm trọng thêm qua từng ngày".
Tỷ trọng nguồn cung dầu toàn cầu bị gián đoạn do lệnh phong tỏa tại eo biển Hormuz: Khoảng 12%, theo xác nhận của CNBC.
Tốc độ rút cạn kho dự trữ dầu: Từ 11 đến 12 triệu thùng mỗi ngày, theo ước tính của Goldman Sachs (được trang The Motley Fool dẫn lại).
Mức cắt giảm nhu cầu nhiên liệu máy bay: Khoảng 5% trong ngành hàng không, theo xác nhận của Shell.
Giá dầu thô Brent tính đến ngày 7 tháng 5: Đạt mức 111,19 USD/thùng, tăng 2,8%, theo dữ liệu từ Yahoo Finance.
Đánh giá của IEA (Cơ quan Năng lượng Quốc tế): Đây là đợt gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử, theo ghi nhận của CNBC.
Lộ trình khởi động lại các giếng dầu đã bị đóng tại Vịnh Ba Tư: Có thể mất tới bảy tháng kể từ khi eo biển được mở cửa trở lại, theo đánh giá của S&P Global.
Phản ứng chiến lược của Shell trước tình trạng thiếu hụt dầu mỏ
Những hành động thực tế của Shell, kết hợp cùng những phát biểu của ông Sawan, đã tự kể nên một câu chuyện đầy ý nghĩa. Trong cùng khoảng thời gian này, công ty đã xác nhận hoàn tất thương vụ thâu tóm nhà sản xuất dầu đá phiến ARC Resources (Canada) với trị giá lên tới 13,6 tỷ USD.
Đây là thương vụ thâu tóm có quy mô lớn nhất của Shell trong hơn một thập niên qua. Ông Sawan cho biết thương vụ này đã được đưa ra đánh giá và cân nhắc trong suốt hai năm trước khi cuộc chiến nổ ra; điều này cho thấy đây vốn dĩ là một bước đi chiến lược đã được hoạch định từ trước—một bước đi mà bối cảnh nguồn cung hiện tại đã vô tình khiến cho trở nên vô cùng đúng thời điểm. Thương vụ này được kỳ vọng sẽ mang lại mức lợi nhuận hai con số, đồng thời thúc đẩy dòng tiền tự do trên mỗi cổ phiếu kể từ năm 2027.
Thông điệp tổng thể từ Shell luôn nhất quán. Công ty tin rằng mức giá dầu neo ở mức cao cùng tình trạng nguồn cung thắt chặt không chỉ là những xáo trộn nhất thời; thay vào đó, đây là một bối cảnh mang tính cơ cấu và nhiều khả năng sẽ tiếp diễn cho đến tận năm 2027.
Quan điểm này được thể hiện rõ nét thông qua thương vụ thâu tóm, cam kết mua lại cổ phiếu, cũng như sự thẳng thắn trong các phát ngôn công khai của ông Sawan. Đối với các nhà đầu tư và giới hoạch định chính sách đang theo dõi thị trường dầu mỏ, sự nhất quán ấy chính là tín hiệu quan trọng nhất trong tất cả.
.
Trong khi đó, báo 24/7 Wall St. qua bài viết của Rich Duprey nhan đề "What Chevron’s CEO just said about global ‘supply outages’ could derail Trump’s economic momentum (Những phát biểu mới nhất của CEO hãng dầu Chevron về tình trạng ‘gián đoạn nguồn cung’ toàn cầu có thể làm chệch hướng đà tăng trưởng kinh tế của ông Trump): CEO của Chevron đã cảnh báo về nguy cơ xảy ra tình trạng “gián đoạn nguồn cung” tại châu Âu, châu Á và Úc do những diễn biến liên quan đến cuộc xung đột tại Iran. Tình trạng này có thể đẩy giá dầu toàn cầu và giá xăng tại Mỹ tăng cao, bất chấp năng lực sản xuất nội địa vẫn đang rất mạnh mẽ. Mức tăng 0,50 USD/gallon chỉ trong vòng hai tuần sẽ khiến một hộ gia đình điển hình sở hữu hai chiếc xe phải chi thêm 60 USD mỗi tháng, đồng thời đe dọa đến sức chi tiêu của người tiêu dùng—yếu tố vốn chiếm tới 68% tổng GDP.
Chi phí năng lượng leo thang đóng vai trò như một khoản thuế kinh tế đánh vào người tiêu dùng và doanh nghiệp, diễn ra vào thời điểm mà các hộ gia đình vốn đã phải chật vật xoay xở trước áp lực lạm phát thực phẩm, tiền thuê nhà và chi phí vay mượn gia tăng. Điều này tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm tâm lý và sức chi tiêu của người tiêu dùng, bất chấp những số liệu tích cực về thị trường lao động.
Thị trường chứng khoán vẫn đang tiếp tục phản ứng như thể chẳng có rủi ro nào có thể xảy ra. Chỉ số S&P 500 gần đây đã chạm mức đỉnh mới, tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở mức 4,3%, và Tổng thống Donald Trump đã viện dẫn những số liệu việc làm khả quan cùng đà tăng trưởng của thị trường chứng khoán như những minh chứng cho thấy “đất nước chúng ta đang phát triển rất tốt đẹp”.
Trên lý thuyết, lập luận đó hoàn toàn xác đáng. Tuy nhiên, ẩn sâu bên dưới những con số thống kê bề nổi lại là một vấn đề đang ngày càng trở nên nghiêm trọng: chi phí năng lượng. Và khi giá dầu bắt đầu leo thang do những bất ổn địa chính trị, người tiêu dùng thường sẽ cảm nhận rõ rệt tác động này sớm hơn so với giới tài chính tại Phố Wall. Đó chính là lý do tại sao những phát biểu trong tuần này của ông Mike Wirth—CEO Chevron —lại xứng đáng nhận được sự quan tâm chú ý nhiều hơn hẳn so với mức độ hiện tại.
Cảnh báo của Chevron mang hàm ý sâu rộng hơn là chỉ về vấn đề dầu mỏ
Phát biểu tại Viện Milken (Milken Institute), ông Wirth đã cảnh báo rằng một số khu vực tại châu Âu, châu Á và Úc đang bắt đầu phải đối mặt với nguy cơ “gián đoạn nguồn cung” do những diễn biến liên quan đến cuộc xung đột tại Iran. Ông lưu ý rằng Mỹ có lẽ sẽ không gặp phải tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật chất (dầu thô) nhờ vào năng lực sản xuất nội địa vẫn đang duy trì ở mức mạnh mẽ; tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh một thực tế không thể chối cãi: dầu mỏ là một thị trường mang tính toàn cầu.
Điều đó có nghĩa là người dân Mỹ sẽ không thể hoàn toàn tránh khỏi tác động của việc giá cả leo thang, chỉ đơn thuần vì nước Mỹ đang khai thác được một lượng dầu thô khổng lồ. Nếu các nhà máy lọc dầu tại châu Á hoặc châu Âu phải chật vật tìm kiếm nguồn cung thay thế, giá dầu tham chiếu trên thị trường toàn cầu sẽ đồng loạt tăng lên, tác động đến tất cả mọi nơi. Khi đó, chi phí đối với xăng, dầu diesel, nhiên liệu máy bay và các sản phẩm hóa dầu tại Mỹ thường cũng sẽ tăng theo. Và những đợt tăng giá này hoàn toàn có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền, lan tỏa khắp toàn bộ nền kinh tế chỉ trong vòng vài tuần. Theo AAA, giá xăng trung bình toàn quốc đã chạm mức 4,55 USD/gallon vào ngày 7 tháng 5, sau khi tăng thêm 0,25 USD/gallon trong hai tuần liên tiếp. Mức tăng 0,50 USD/gallon trong vòng 14 ngày nghe có vẻ không quá thảm họa, nhưng khoản chi phí này sẽ nhanh chóng tích tụ lại, gây thêm gánh nặng cho các hộ gia đình vốn đã phải chật vật xoay xở trước tình trạng lạm phát thực phẩm, tiền thuê nhà và chi phí vay mượn gia tăng.
Sự kết hợp của các yếu tố này đóng vai trò rất quan trọng, bởi theo Cục Phân tích Kinh tế Hoa Kỳ (BEA), chi tiêu tiêu dùng chiếm khoảng 68% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nước này.
Hầu hết các nhà đầu tư đều cho rằng giá dầu tăng cao chủ yếu mang lại lợi ích cho các công ty năng lượng như Chevron hay Exxon Mobil (NYSE:XOM). Quả thực, lợi nhuận của các công ty này thường tăng song hành cùng giá dầu thô; tuy nhiên, đối với nền kinh tế nói chung, tình trạng lạm phát năng lượng kéo dài lại có tác động giống như một khoản thuế đánh vào người dân.
Các công ty vận tải phải chi trả nhiều hơn cho nhiên liệu. Các hãng hàng không buộc phải tăng giá vé. Nông dân phải đối mặt với chi phí dầu diesel và phân bón tăng cao. Các nhà sản xuất phải gánh chịu những khoản chi phí vận chuyển ngày càng lớn. Rốt cuộc, những khoản chi phí này sẽ được phản ánh trực tiếp trên các kệ hàng thực phẩm và hàng hóa bán lẻ.
Điều đáng ngạc nhiên là ngay cả những lĩnh vực ít chịu tác động trực tiếp từ giá dầu cũng có thể cảm nhận rõ rệt sức ép này. Các nhà hàng, khách sạn và doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ giải trí đều phụ thuộc vào chi tiêu tùy nghi (chi tiêu cho các nhu cầu không thiết yếu) của người tiêu dùng. Khi các hộ gia đình phải chi thêm 60 hay 100 USD mỗi tháng để đổ đầy bình xăng, khoản tiền đó thường sẽ phải được cắt giảm từ những khoản chi tiêu khác.
Điều đó không có nghĩa là một cuộc suy thoái kinh tế chắc chắn sẽ xảy ra. Hoàn toàn không phải vậy. Theo báo cáo mới nhất, thị trường lao động vẫn tạo thêm được 115.000 việc làm mới – một con số vượt xa mức kỳ vọng 65.000 việc làm. Số liệu về việc làm trong tháng 3 cũng đã được điều chỉnh tăng lên mức 185.000 việc làm. Đây đều là những con số phản ánh sự tăng trưởng lành mạnh của nền kinh tế.
Tuy nhiên, những cú sốc về năng lượng thường có độ trễ nhất định trong việc phát huy tác động. Ban đầu, người tiêu dùng thường sẽ dùng tiền tiết kiệm hoặc thẻ tín dụng để bù đắp cho các khoản chi phí gia tăng này. Sau vài tháng, thói quen chi tiêu của họ sẽ bắt đầu thay đổi. Theo số liệu từ Cục Dự trữ Liên bang (Fed), tổng dư nợ thẻ tín dụng đã tăng thêm 44 tỷ USD trong quý IV vừa qua. Hiện tại, tổng dư nợ này đã chạm mức 1.280 tỷ USD, tăng 5,5% so với cùng kỳ năm ngoái.
Dù nhìn nhận theo khía cạnh nào đi nữa, đó chính là rủi ro mà ông Wirth đã cảnh báo.
Tại sao tình trạng "gián đoạn nguồn cung" trên toàn cầu có thể gây tổn hại cho nền kinh tế dưới thời ông Trump? Vấn đề cốt lõi ở đây không phải là liệu người dân Mỹ có thực sự rơi vào cảnh "hết sạch xăng" hay không. Ông Wirth đã khẳng định rõ ràng rằng kịch bản đó gần như sẽ không xảy ra tại Hoa Kỳ. Nguy cơ là tình trạng thiếu hụt nguồn cung ở nước ngoài sẽ làm thắt chặt nguồn cung toàn cầu, khiến giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Điều này có ý nghĩa quan trọng về mặt chính trị và kinh tế.
Ông Trump đã dựa nhiều vào hiệu quả hoạt động của thị trường và khả năng phục hồi kinh tế để chứng minh các chính sách của ông đang phát huy tác dụng. Nếu người tiêu dùng phải chứng kiến giá xăng duy trì ở mức 4,50 đến 5 đô la trong khi lạm phát thực phẩm vẫn ở mức cao, tâm lý người tiêu dùng có thể nhanh chóng xấu đi – ngay cả khi chỉ số chứng khoán đạt mức kỷ lục.
Các cuộc khảo sát về tâm lý người tiêu dùng của Đại học Michigan đã nhiều lần cho thấy kỳ vọng lạm phát tăng mạnh khi giá xăng tăng. Người tiêu dùng không cảm nhận lạm phát thông qua các báo cáo CPI. Họ cảm nhận nó tại cây xăng và cửa hàng tạp hóa.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình