Canada: cô An Nguyen mất toàn bộ tiền tiết kiệm cả đời vào tay kẻ lừa đảo (giả làm công ty thi tiếng Anh), và ngân hàng từ chối bồi hoàn
Bản tin sau dịch theo tin hôm 14/5/2026 của thông tấn CBC tựa đề "Whitehorse woman lost her life savings to scammers, and her bank won't reimburse her" (Người phụ nữ tại thị trấn Whitehorse mất toàn bộ tiền tiết kiệm cả đời vào tay kẻ lừa đảo, và ngân hàng từ chối bồi hoàn).
Cô An Nguyen đã làm hai công việc, làm việc suốt bảy ngày một tuần trong suốt hai năm – chắt chiu tiền bạc cho tương lai của mình và để chi trả cho các khóa học nhằm cải thiện khả năng tiếng Anh. Nhưng chỉ trong chớp mắt, tất cả đã tan biến.
Nguyen – người gốc Việt và đã sinh sống tại Whitehorse trong hai năm qua – cho biết cơn ác mộng của cô bắt đầu vào tháng Một, khi cô cố gắng thanh toán tiền cho một khóa học ôn tập cùng tài liệu chuẩn bị cho kỳ thi Chương trình Chỉ số Năng lực Tiếng Anh Canada (CELPIP: Canadian English Language Proficiency Index Program), một kỳ thi do công ty có tên là Paragon tổ chức. Chính phủ Canada thường xem xét kết quả thi CELPIP khi đưa ra các quyết định liên quan đến nhập cư. Công ty Paragon Testing Enterprises chuyên về tổ chức kỳ thi năng lực tiếng Anh.
Cô kể rằng những kẻ lừa đảo đã giả danh nhân viên của Paragon để tiếp nhận khoản thanh toán của cô, cũng như thu thêm các khoản phí phụ mà chúng khẳng định là bắt buộc phải nộp.
Sau đó, cô cho biết, những kẻ giả danh đại diện ngân hàng đã liên hệ với cô để yêu cầu cung cấp thêm thông tin chi tiết – bao gồm cả thông tin tài khoản ngân hàng – và đòi thêm các khoản phí khác, với lý do là để điều tra một vụ lừa đảo mà chúng dựng lên là vừa mới xảy ra.
“Chúng nói năng rất thuyết phục, tỏ ra vô cùng chuyên nghiệp và nắm rất rõ các thông tin cá nhân cũng như tài chính của tôi... bao gồm cả những chi tiết liên quan đến giao dịch đăng ký thi CELPIP của tôi,” Nguyen chia sẻ. “Vì quá tuyệt vọng và chỉ muốn lấy lại những gì đã mất, tôi đã muốn tin lời chúng.”
Khi cơn ác mộng khép lại, Nguyen đã mất trắng 29.000 đô la.
“Toàn bộ tiền tiết kiệm của cả cuộc đời tôi... tôi đã mất hết tất cả,” Nguyen nghẹn ngào nói. “Tôi cảm thấy hoàn toàn tuyệt vọng. Tôi không thể nào chợp mắt được.” Có thể khẳng định rằng vào bất kỳ đêm nào tại Canada, Nguyen không phải là người duy nhất phải trằn trọc không ngủ – bởi lẽ lừa đảo đang là một trong những loại tội phạm gia tăng nhanh nhất tại quốc gia này.
Năm ngoái, chương trình CBC Marketplace đã phát hiện ra rằng số tiền bị mất vào tay những kẻ lừa đảo chỉ riêng tại vùng Yukon đã tăng hơn 6.300% kể từ năm 2020.
'Lừa đảo qua thủ đoạn (Scams) khác với Gian lận (Fraud)'
Nguyen đã trình báo sự việc với Lực lượng Cảnh sát Hoàng gia Canada (RCMP) và Ngân hàng TD. Cô cho biết ngân hàng đã từ chối yêu cầu bồi hoàn của cô gần như ngay lập tức, với lập luận rằng do các giao dịch được phê duyệt thông qua cơ chế xác minh trong ứng dụng (In-App verification) trên một thiết bị quen thuộc, nên Nguyen phải là người chịu trách nhiệm.
Bà Ashleigh Murphy, người phát ngôn của Ngân hàng TD, cho biết ngân hàng cũng đã gửi hai tin nhắn văn bản cho Nguyen để xác nhận các giao dịch, đồng thời xác nhận rằng hoạt động này diễn ra trên địa chỉ IP mà cô thường sử dụng, và chính Nguyen đã phê duyệt mọi thứ.
Bà Murphy cho hay, mặc dù mỗi yêu cầu khiếu nại của khách hàng đều có những điểm riêng biệt, nhưng thông thường ngân hàng sẽ không chịu trách nhiệm khi khách hàng trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo qua thủ đoạn (scams).
"Thật sự rất đau buồn và vô cùng bức xúc khi bạn trở thành nạn nhân của một vụ lừa đảo, nhưng 'lừa đảo qua thủ đoạn' lại khác với 'gian lận' (fraud)," bà nói. "'Gian lận' là khi bạn hoàn toàn không liên quan gì đến sự việc, chẳng hạn như trường hợp bị chiếm quyền kiểm soát trang web hoặc bị tấn công bởi phần mềm độc hại."
Đối với Nguyen, lập luận đó đã bỏ qua một thực tế quan trọng: những kẻ lừa đảo thường thao túng, ép buộc các nạn nhân phải tự sử dụng chính thiết bị và tài khoản của mình dưới áp lực tâm lý nặng nề. Trong trường hợp của cô, cô đã bị dẫn dắt tin rằng số tiền tiết kiệm của mình đang gặp nguy hiểm.
"Việc tôi làm theo lời chúng không phải là sự đồng thuận," cô chia sẻ. "Đó chỉ đơn thuần là sự sợ hãi."
Một chiến lược liên bang nhằm chống lại gian lận
Nguyen cho biết cô chưa nhận được bất kỳ thông tin cập nhật nào từ phía RCMP liên quan đến đơn khiếu nại của mình trong thời gian gần đây.
Lực lượng RCMP tại Whitehorse khuyến khích người dân trình báo các vụ lừa đảo với Trung tâm Chống gian lận Canada (Canadian Anti-Fraud Centre); tuy nhiên, tổ chức liên bang này thực tế không trực tiếp điều tra hay truy tố những kẻ lừa đảo, mà chỉ đóng vai trò chia sẻ dữ liệu.
Do nhiều vụ lừa đảo có nguồn gốc từ bên ngoài các tỉnh bang và vùng lãnh thổ nơi nạn nhân sinh sống – hoặc thậm chí là từ nước ngoài – nên cảnh sát địa phương không phải lúc nào cũng có thẩm quyền để bắt giữ các thủ phạm.
Chính phủ liên bang hiện đang tìm cách giải quyết tình trạng này thông qua chiến lược quốc gia mới về phòng chống gian lận.
"Một phần của chiến lược này là việc thành lập một cơ quan chuyên trách về tội phạm tài chính – về cơ bản là một cơ quan thực thi pháp luật cấp liên bang – với nhiệm vụ điều tra các vụ gian lận trực tuyến và những tội phạm tài chính phức tạp," ông Brendan Hanley, Nghị sĩ Đảng Tự do đại diện cho vùng Yukon, cho biết. "Phần còn lại của chiến lược là tăng cường các biện pháp sửa đổi và bổ sung đối với Đạo luật Ngân hàng." Những biện pháp đó sẽ yêu cầu các ngân hàng phải có chính sách và quy trình để phát hiện và ngăn chặn gian lận nhắm vào người tiêu dùng.
Nhưng Hanley nói rằng cũng có trách nhiệm cá nhân. Ông so sánh việc tự bảo vệ mình khỏi các vụ lừa đảo với việc bảo vệ tài sản của bạn khỏi cháy rừng.
“Tôi nghĩ rằng với tư cách là người tiêu dùng, chúng ta cần đảm bảo rằng mình đang làm những gì nằm trong khả năng của mình để phòng chống gian lận và lừa đảo tiềm tàng,” ông nói. “Nó giống như việc phòng chống cháy rừng – bạn đang bảo vệ tài khoản, mật khẩu của mình như thế nào… lắng nghe cẩn thận những gì Cảnh sát Hoàng gia Yukon nói rằng họ đang thấy.”
“Tôi thực sự tin rằng đây là một nghĩa vụ chung giữa các tổ chức, chính phủ và người dân.”
Các ngân hàng phải chịu trách nhiệm, theo lời cơ quan giám sát
Tuy nhiên, ông Duff Conacher, đồng sáng lập tổ chức Democracy Watch, cho rằng chính phủ cần buộc các ngân hàng lớn phải chịu trách nhiệm khi khách hàng bị mất tiền do các vụ lừa đảo.
“Ngân hàng đã thiết lập hệ thống ngân hàng trực tuyến, thúc đẩy mọi người sử dụng nó, nhưng lại không thiết lập các biện pháp bảo vệ cần thiết để che chắn người dân khỏi những kẻ lừa đảo,” ông nói. “Đó là lỗi của ngân hàng.”
Đầu năm nay, ông Conacher đã phối hợp cùng Đảng Dân chủ Mới (NDP) và các tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng—như Trung tâm Vận động vì Lợi ích Công (Public Interest Advocacy Centre) và Option Consommateurs—để kêu gọi sửa đổi Đạo luật Ngân hàng. Mục đích của việc sửa đổi này là quy định mặc định các ngân hàng phải chịu trách nhiệm đối với các vụ lừa đảo, đồng thời yêu cầu họ phải chứng minh được rằng khách hàng đã có sự sơ suất nghiêm trọng thì mới được miễn trách nhiệm bồi thường. Một đạo luật tương tự hiện đã có hiệu lực tại Vương quốc Anh.
Rốt cuộc, các thành viên thuộc Đảng Tự do và Đảng Bảo thủ trong Ủy ban Tài chính Liên bang đã bỏ phiếu phản đối các đề xuất sửa đổi này.
Theo quy định hiện hành, nếu các ngân hàng tuyên bố họ không chịu trách nhiệm khi có người trở thành nạn nhân của bọn lừa đảo, thì khách hàng buộc phải khởi kiện ra tòa để tranh đấu.
“Bạn sẽ phải đơn độc tự xoay xở để đòi lại tiền từ một ngân hàng khổng lồ—nơi nắm giữ trong tay tất cả tiền bạc, quyền lực và đội ngũ luật sư hùng hậu,” ông Conacher chia sẻ.
Ông cho rằng nếu thiếu vắng các cuộc kiểm toán và sự giám sát chặt chẽ từ Cơ quan Bảo vệ Người tiêu dùng Tài chính Canada (Financial Consumer Agency of Canada), cũng như thiếu một cơ quan thanh tra ngân hàng (ombudsman) được trao quyền lực pháp lý đối với các ngân hàng, thì các tổ chức tài chính sẽ chẳng bao giờ thực thi những chính sách và quy trình bảo vệ khách hàng mà Đảng Tự do đang đề xuất.
Ông Conacher ví von cách tiếp cận của Đảng Tự do đối với việc bảo vệ khách hàng ngân hàng cũng giống như cách họ bảo vệ hành khách hàng không: đưa ra các biện pháp với mục đích bảo vệ người tiêu dùng, nhưng lại thiếu đi “sức mạnh răn đe” cần thiết để thực sự mang lại hiệu quả.
“Các ngân hàng sẽ chẳng đời nào chịu chi tiền cho một việc gì đó khi không có cơ chế cưỡng chế thực thi,” ông nói. “Các hãng hàng không cũng sẽ hành xử y hệt như vậy.”
Khi các thủ đoạn lừa đảo ngày càng trở nên tinh vi—đôi khi còn sử dụng cả hình ảnh và công nghệ giọng nói được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo (AI)—ông Conacher khẳng định rằng các ngân hàng buộc phải không ngừng đổi mới trong công tác bảo vệ khách hàng; và trách nhiệm thúc đẩy họ bắt kịp với tình hình chính là nằm ở phía chính phủ.
“Các ngân hàng thường ngay lập tức khóa thẻ tín dụng của bạn chỉ sau giao dịch đầu tiên tại nước ngoài, nếu trước đó bạn không thông báo cho họ biết về chuyến đi của mình,” ông nói. “Thế nhưng, suốt nhiều năm qua, họ lại chẳng hề có bất kỳ động thái chủ động nào trong lĩnh vực này để thiết lập các cơ chế cảnh báo sớm đối với những giao dịch bất thường trên tài khoản của khách hàng.” Ashleigh Murphy từ ngân hàng TD cho biết ngân hàng này đã triển khai các biện pháp mới nhằm đối phó với tình trạng gian lận, chẳng hạn như cung cấp tùy chọn đăng ký nhận cảnh báo gian lận cho khách hàng, cùng các hệ thống giám sát nội bộ liên tục phân tích hoạt động tài khoản để giúp phát hiện những hành vi bất thường hoặc đáng ngờ.
"Chắc chắn có những việc mà chúng tôi đang thực hiện và sẽ tiếp tục nỗ lực hoàn thiện, đặc biệt là trong bối cảnh sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI)," bà chia sẻ.
Trong khi đó, cô Nguyen cho biết mình đã phải vay nợ để chi trả tiền thuê nhà và các hóa đơn sinh hoạt kể từ khi mất đi khoản tiền tiết kiệm. Gần đây, cô lại một lần nữa nhận được thông báo từ chối từ Ngân hàng TD, ngay cả sau khi cô đã gửi đơn khiếu nại lên cấp cao hơn tại bộ phận giải quyết khiếu nại khách hàng.
Cô cũng cho biết mình vẫn thường xuyên nhận được tin nhắn từ những kẻ lừa đảo; chúng gọi điện từ nhiều số khác nhau—đôi khi lên tới hàng chục cuộc mỗi ngày—và đe dọa cô nếu cô báo cáo hành vi của chúng.
Cô cho biết mình đã liên hệ với Trung tâm Chống gian lận Canada (Canadian Anti-Fraud Centre) để báo cáo về những cuộc gọi này.
"Tôi hy vọng chúng sẽ sớm bị bắt giữ," cô nói. "Hy vọng mọi chuyện rồi sẽ tốt đẹp."
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình