Như dường Mỹ khủng bố các nước Mỹ Latin bằng cách dội bom vào ghe ngư dân: 20 nhà báo Mỹ Latin tìm hiểu các vụ Mỹ dội bom các ghe đánh cá Mỹ giết 194 người, nói là chở ma túy, trong đó 13 người là ngư dân thật sự, không hề dính tới ma túy.
The báo The Guardian hôm 15/5/2026. Bản tin "13 men killed by US military boat strikes identified: 'These were flesh-and-blood people'" (Dò ra danh tính 13 người trên các ghe bị quân Mỹ giết: 'Họ là những con người bằng xương bằng thịt'). Bài viết của Tiago Rogero, phóng viên vùng Nam Mỹ.
Một cuộc điều tra kéo dài năm tháng đã xác định danh tính của 13 nạn nhân trước đó chưa được biết tên, những người đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của quân đội Mỹ nhằm vào những chiếc ghe bị cáo buộc vận chuyển ma túy – một chiến dịch đã cướp đi sinh mạng của gần 200 người tại vùng Caribe và phía đông Thái Bình Dương.
Hiện vẫn chưa rõ liệu quân đội Mỹ có từng xác định danh tính của bất kỳ nạn nhân nào trong số 194 người này trước khi tiến hành tấn công hay không; trước đó, tên tuổi của chỉ ba nạn nhân từng được công bố sau khi gia đình họ đệ đơn kiện Nhà Trắng.
Chính quyền của Tổng thống Trump luôn tìm cách biện minh cho những vụ sát hại này – vốn bắt đầu diễn ra trong đợt tăng cường hiện diện quân sự hướng về Venezuela vào năm ngoái – bằng lập luận rằng những người bị nhắm mục tiêu là các "phần tử khủng bố ma túy" đang vận chuyển ma túy vào lãnh thổ Mỹ.
Tuy nhiên, trong tuần này, một nỗ lực hợp tác của 20 nhà báo dưới sự dẫn dắt của Trung tâm Báo chí Điều tra Mỹ Latinh (CLIP: Latin American Center for Investigative Journalism) đã công bố danh tính của 13 nạn nhân thiệt mạng nói trên; trong số đó, một số người hoàn toàn không có dấu hiệu nào cho thấy họ có liên quan đến hoạt động buôn bán ma túy.
Báo cáo của CLIP chỉ ra rằng tất cả các nạn nhân đã được xác định danh tính cho đến nay – bao gồm cả những người có thể có chút dính líu đến hoạt động buôn bán ma túy – đều xuất thân từ những cộng đồng vô cùng nghèo khó trên khắp khu vực Mỹ Latinh và vùng Caribe.
"Mặc dù Mỹ tuyên bố rằng các cuộc tấn công này nhằm mục đích chống lại 'khủng bố ma túy', nhưng thực tế đang diễn ra lại là việc những người trẻ tuổi – sống trong điều kiện vô cùng bấp bênh và phải làm bất cứ công việc gì có thể để nuôi sống gia đình – đang trở thành mục tiêu bị nhắm đến," bà María Teresa Ronderos, Giám đốc kiêm đồng sáng lập CLIP, cho biết.
"Mỹ không hề hạ gục được bất kỳ tên trùm nào tầm cỡ như Pablo Escobar hay Joaquín 'El Chapo' Guzmán," bà nói thêm.
Cuộc điều tra cũng củng cố những kết luận đã được đưa ra trong các báo cáo khác cũng như bởi các chuyên gia phân tích an ninh: rằng các cuộc tấn công này không hề làm giảm dòng chảy ma túy vào Mỹ, mà ngược lại, chúng đã xé toạc những cộng đồng vốn dĩ đã bị rạn nứt và suy yếu bởi tội phạm có tổ chức cũng như sự bỏ mặc của chính quyền.
"Có những cộng đồng mà người dân đã phải ngừng đánh bắt cá trong suốt vài tuần liền – và khi không thể ra khơi, họ sẽ phải chịu cảnh đói khát – chỉ vì họ quá khiếp sợ trước nguy cơ bị ném bom," bà Ronderos chia sẻ.
Theo bà, phát hiện quan trọng nhất của cuộc điều tra chính là việc gắn tên tuổi và gương mặt cụ thể cho một số lượng lớn hơn các nạn nhân, "nhằm chứng minh rằng họ thực sự là những con người bằng xương bằng thịt" – ngay cả khi đại đa số các nạn nhân khác vẫn chưa được xác định danh tính. Cuộc điều tra này đã quy tụ các nhà báo, cơ quan truyền thông và các nhóm cộng tác từ Colombia (CasaMacondo, Verdad Abierta và 360-grados.co) và Venezuela (Alianza Rebelde Investiga), cùng tờ báo Trinidad and Tobago Guardian, với sự hỗ trợ từ các tổ chức phi chính phủ (NGO) là Airwars (từ Vương quốc Anh) và El Veinte (từ Colombia).
Đây là một cuộc điều tra "vô cùng khó khăn", bà Ronderos cho biết, do tâm lý e ngại khi lên tiếng trong cộng đồng người thân các nạn nhân – cũng như chính quyền địa phương. "Các nguồn tin chính thức từ chính phủ, hay các văn phòng công tố – chẳng ai muốn phát ngôn cả, bởi ai cũng sợ làm tổn hại đến mối quan hệ với Hoa Kỳ và phải đối mặt với sự trả đũa," bà nói thêm.
Trong số 16 nạn nhân đã được xác định danh tính tính đến nay, có 8 người là công dân Venezuela: Juan Carlos Fuentes (43 tuổi); Luis Ramón Amundarain (36 tuổi); Eduard Hidalgo (46 tuổi); Dushak Milovcic (24 tuổi); cùng Robert Sánchez, Jesús Carreño, Eduardo Jaime và Luis Alí Martínez (chưa rõ tuổi). Ba nạn nhân là người Colombia: Alejandro Andrés Carranza Medina (42 tuổi), cùng Ronald Arregocés và Adrián Lubo (chưa rõ tuổi). Hai nạn nhân đến từ Ecuador: Pedro Ramón Holguín Holguín (40 tuổi) và Carlos Manuel Rodríguez Solórzano (34 tuổi); hai người là công dân Trinidad và Tobago: Chad Joseph (26 tuổi) và Rishi Samaroo (chưa rõ tuổi); và một người đến từ Saint Lucia: Ricky Joseph (chưa rõ tuổi).
Amundarain và Fuentes vốn là những tài xế đến từ Güiria (Venezuela); họ đã vượt qua Vịnh Paria để sang Trinidad và Tobago sau khi được hứa hẹn sẽ có việc làm tại một tiệm rửa xe.
Vài ngày sau đó, họ được đề nghị tham gia một chuyến đi trên một chiếc thuyền nhỏ cùng hai người khác. Vào ngày 3 tháng 10, chiếc thuyền này đã bị ném bom. Vợ của hai người đàn ông này đã chia sẻ với CLIP rằng cả hai đều không hề dính líu đến hoạt động buôn bán ma túy; tuy nhiên, báo cáo điều tra lại lưu ý rằng "mọi dấu hiệu đều cho thấy" họ "đang chuẩn bị thực hiện một 'chuyến chạy hàng' (run) – thuật ngữ địa phương dùng để chỉ việc vận chuyển hàng hóa phi pháp". Dẫu vậy, chi tiết chiếc thuyền di chuyển từ Trinidad và Tobago trở về Venezuela vẫn là điều gây chú ý: "Thông thường, các con thuyền sẽ vận chuyển ma túy từ Nam Mỹ đi về phía Bắc, chứ không đi theo chiều ngược lại," bà Ronderos nhận định.
Trong một số trường hợp, các nạn nhân là những ngư dân không hề có dấu hiệu dính líu đến hoạt động buôn bán ma túy—chẳng hạn như một người Colombia và hai người Trinidad, những người mà gia đình họ đã đệ đơn kiện chính phủ Hoa Kỳ. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra rằng ngay cả những người đàn ông có dính líu đến đường dây buôn bán ma túy thì nhìn chung vẫn thuộc nhóm đối tượng buộc phải tìm đến việc vận chuyển ma túy như một phương kế sinh nhai để thoát khỏi cảnh nghèo đói cùng cực.
Trong suốt tám tháng kể từ khi các cuộc không kích bắt đầu, Hoa Kỳ vẫn chưa đưa ra bất kỳ bằng chứng nào cho thấy 194 nạn nhân nói trên có dính líu đến hoạt động buôn bán ma túy.
Một người phát ngôn của Bộ Tư lệnh Miền Nam Hoa Kỳ khẳng định rằng tất cả các cuộc tấn công đều diễn ra một cách “có chủ đích, hợp pháp và chính xác, nhắm thẳng vào các phần tử khủng bố ma túy cùng những kẻ tiếp tay cho chúng. Chúng tôi hoàn toàn tin tưởng vào năng lực của các chuyên gia tác chiến và tình báo—những người cung cấp thông tin nền tảng cho các sứ mệnh của chúng tôi.”
Ông Ronderos nhận định rằng ngay cả khi tất cả những người thiệt mạng đó thực sự đang vận chuyển ma túy, thì “cũng không có bản án tử hình nào dành cho tội buôn bán cocaine cả. Vì vậy, việc họ bị sát hại mà thậm chí còn không có cơ hội tự bào chữa cho bản thân là một điều vô cùng đáng lo ngại.”
Brian Finucane—cố vấn cấp cao tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (International Crisis Group) và là cựu luật sư của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ—cho rằng các cuộc tấn công nhắm vào tàu thuyền này chưa bao giờ thực sự là “một chiến dịch chống ma túy nghiêm túc” dưới thời Tổng thống Trump. Ông nói thêm: “Theo tôi, đây một phần chỉ là một màn trình diễn quân sự nhằm tạo ra ảo giác rằng chính quyền đang thực hiện những hành động mang tính ‘mạnh mẽ, cứng rắn’ (macho) trong cuộc chiến chống ma túy.”
Nhiều tổ chức, quốc gia và cả Liên Hợp Quốc đã lên án các cuộc tấn công này, coi chúng là những vụ hành quyết ngoài vòng pháp luật; tuy nhiên, các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn.
Ông Finucane cảnh báo rằng những vụ sát hại này có nguy cơ bị người dân và giới chính trị gia Hoa Kỳ “coi là chuyện bình thường”, hoặc trở thành “những tạp âm nền” trong bối cảnh chính quyền đang sa đà vào quá nhiều cuộc phiêu lưu quân sự sai lầm khác nhau—chẳng hạn như cuộc chiến đang diễn ra với Iran.
Trong khi đó, chính các cộng đồng dân cư tại địa phương mới là những người phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất từ những vụ sát hại này, ông Ronderos chia sẻ: “Bất kể những người đàn ông đó đang làm công việc hợp pháp hay bất hợp pháp, thì con cái của họ vẫn bị bỏ lại mà không còn người trụ cột mang thức ăn về nhà—trong bối cảnh những gia đình này vốn dĩ đã vô cùng nghèo khó.”
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình