- Nhà Trắng: Pompeo (cựu Ngoại trưởng của Trump) hãy ngậm cái miệng ngu ngốc lại, đừng chụp mũ Trump đã thỏa thuận kiểu Obama
- Mở lại eo biển Hormuz, miễn phí quá cảnh qua eo biển trong 60 ngày để bàn thêm về hạt nhân, Iran hứa không làm vũ khí hạt nhân và sẽ pha loãng uranium về dưới mức 20% với quốc tế giám sát, Mỹ sẽ trả lại Iran một số tiền đã siết
- Phải đến quý I hoặc quý II của năm 2027 lượng dầu qua eo biển Hormuz mới bình thường như trước chiến trang, sẽ tốn 58 tỷ USD để sửa chữa các cơ sở năng lượng khu vực
Vậy là tạm êm cuộc chiến Iran sau khi Tổng Thống Trump nói rằng thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz phần lớn đã bàn xong và sẽ bàn chi tiết trong 60 ngày tới, nhưng các nhóm thân Israel tại Hoa Kỳ sôi sục nói rằng tại sao Trump không xóa sổ Iran như Israel muốn. Nơi đây, chúng ta sẽ dịch hai bản tin từ báo The Hill và báo Wall Street Jourmal, đều thuộc nhóm bảo thủ nhưng không cực đoan.
Bản tin trên The Hill sáng nay (Chủ Nhật 24/5/2026) là "White House says ex-Secretary of State Pompeo should ‘shut his stupid mouth’ on Iran" (Nhà Trắng nói: cựu Ngoại trưởng Pompeo [thời Trump nhiệm kỳ 1] nên ‘ngậm cái miệng ngu ngốc lại’ khi nói về Iran).
Giám đốc Truyền thông Nhà Trắng Stephen Cheung đã chỉ trích dữ dội cựu Ngoại trưởng Mike Pompeo vì đã phê phán một thỏa thuận đang được chính quyền Trump đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran; ông Cheung thậm chí còn bảo người từng là đồng minh của ông Trump này hãy “ngậm cái miệng ngu ngốc lại”.
Ông Cheung viết rằng Pompeo “chẳng biết cái quái gì về những điều hắn đang nói cả”, sau khi Pompeo đăng trên mạng xã hội X rằng thỏa thuận đang được đề xuất này “chẳng hề mang tinh thần ‘Nước Mỹ trên hết’ (America First) chút nào”.
“Mike Pompeo chẳng biết cái quái gì về những điều hắn đang nói cả,” ông Cheung viết trong phản hồi đầy gay gắt của mình. “Hắn nên ngậm cái miệng ngu ngốc lại và để công việc thực sự cho những người chuyên nghiệp lo liệu. Hắn chẳng được cập nhật thông tin gì về những gì đang diễn ra, vậy thì làm sao hắn mà biết được chứ?”
Bài đăng của ông Cheung được đưa ra nhằm đáp trả những lời chỉ trích từ Pompeo, người đã so sánh thỏa thuận đang hình thành này với một thỏa thuận lẽ ra đã được các quan chức thời chính quyền Obama đàm phán. Chính quyền Trump từng rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran do đội ngũ của ông Obama đàm phán và Trump từng thường xuyên chỉ trích thỏa thuận đó.
“Thỏa thuận đang được đề xuất với Iran này dường như được bê nguyên xi từ ‘sách lược’ của bộ ba Wendy Sherman - Robert Malley - Ben Rhodes: Trả tiền cho IRGC (Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran) để họ xây dựng chương trình vũ khí hủy diệt hàng loạt và khủng bố thế giới,” Pompeo viết.
“Chẳng hề mang tinh thần ‘Nước Mỹ trên hết’ chút nào. Vấn đề rất đơn giản: Hãy mở cái eo biển khốn nạn kia ra. Hãy ngăn chặn Iran tiếp cận nguồn tiền. Hãy vô hiệu hóa năng lực của Iran để họ không thể đe dọa các đồng minh của chúng ta trong khu vực nữa. Việc này lẽ ra phải làm từ lâu rồi. Hãy triển khai ngay đi.”
Ông Malley là trưởng đoàn đàm phán cho thỏa thuận thời Obama, trong khi bà Sherman là một quan chức Bộ Ngoại giao và ông Rhodes là cố vấn an ninh quốc gia của cựu Tổng Thống Obama.
Pompeo là một trong số nhiều nhân vật bảo thủ vào thứ Bảy đã lên tiếng chỉ trích điều dường như là một thỏa thuận đang hình thành nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran. Các Thượng nghị sĩ Roger Wicker (Đảng Cộng hòa - Mississippi), Ted Cruz (Đảng Cộng hòa - Texas) và Lindsey Graham (Đảng Cộng hòa - South Carolina) cũng đưa ra những lời phê bình tương tự.
Vào thứ Bảy, rất ít chi tiết cụ thể về thỏa thuận này được công bố rộng rãi, mặc dù có vẻ như thỏa thuận sẽ bao gồm cam kết từ phía Iran về việc mở cửa Eo biển Hormuz — nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ của thế giới. Giá xăng tại Hoa Kỳ đã tăng vọt do hậu quả của cuộc chiến với Iran, gây thêm áp lực buộc chính quyền Trump phải tìm cách chấm dứt cuộc xung đột này.
Thỏa thuận này cũng dường như sẽ dẫn đến việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Hoa Kỳ đối với các cảng biển của Iran.
Tuy nhiên, thỏa thuận này dường như sẽ không bao gồm bất kỳ giới hạn tức thời nào đối với chương trình hạt nhân của Iran. Các báo cáo cho thấy thỏa thuận sẽ dẫn đến một lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày nhằm câu giờ cho các cuộc đàm phán sâu hơn về vấn đề hạt nhân. Chính điều này dường như đã châm ngòi cho làn sóng chỉ trích mạnh mẽ từ phe bảo thủ tại Thượng viện cũng như từ ông Pompeo.
“Những khía cạnh và chi tiết cuối cùng của Thỏa thuận hiện đang được thảo luận và sẽ sớm được công bố,” ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social. “Bên cạnh nhiều yếu tố khác của Thỏa thuận, Eo biển Hormuz sẽ được mở cửa trở lại.”
Ông Pompeo từng làm việc cho ông Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông, nhưng dường như đã nảy sinh bất hòa với Tổng thống sau khi cân nhắc việc tự mình tranh cử vào Nhà Trắng.
Ông Trump đã rút lại sự bảo vệ an ninh dành cho ông Pompeo cùng các quan chức khác từng có xích mích với mình ngay sau khi nhậm chức vào năm 2025, bất chấp những lời đe dọa từ phía Iran nhằm vào cựu Ngoại trưởng này.
.
Trong khi đó, báo Wall Street Journal ghi nhận qua bản tin "Middle East grapples with the downsides of a Trump deal with Iran" (Trung Đông chật vật đối mặt với những hệ lụy từ thỏa thuận của ông Trump với Iran) mới đăng sáng nay, Chủ Nhật 24/5/2026.
Vào ngày Chủ nhật, khu vực Trung Đông đã ở trong tâm thế sẵn sàng ứng phó khi chính quyền ông Trump nỗ lực hoàn tất một thỏa thuận nhằm ngăn chặn nguy cơ xung đột leo thang với Iran, song lại có thể mang đến những hệ lụy nghiêm trọng cho khu vực này.
Tại Israel, nỗi lo ngại đang lan rộng rằng thỏa thuận này—một biên bản ghi nhớ cho phép các tàu chở dầu cùng các phương tiện giao thông khác lưu thông trở lại qua Eo biển Hormuz, nhưng lại gác lại vấn đề chương trình hạt nhân của Iran sang một thời điểm khác—sẽ giúp giảm bớt áp lực về kinh tế và quân sự đối với Tehran, đúng vào lúc chế độ mà Israel coi là mối đe dọa hiện hữu đang ở vào thời điểm suy yếu.
Trong khi đó, các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh lại rất mong muốn tránh được những cuộc tấn công tiếp theo nhằm vào các cơ sở năng lượng của họ, cũng như thúc đẩy hoạt động xuất cảng dầu mỏ trở lại; tuy nhiên, họ lại đang phải chật vật đối mặt với viễn cảnh rằng thỏa thuận này sẽ trao cho Iran một vai trò công khai trong việc quản lý eo biển, đồng thời tiếp thêm sự liều lĩnh để nước này sử dụng các mối đe dọa quân sự nhằm đạt được mục đích trong các tranh chấp tương lai với các nước láng giềng—đặc biệt là sau khi hạm đội hải quân Hoa Kỳ rút đi.
Ngay cả trên thị trường tài chính—nơi chắc chắn sẽ hoan nghênh việc giảm thiểu rủi ro xung đột làm gián đoạn nguồn cung năng lượng—các nhà phân tích vẫn đang khao khát biết thêm chi tiết về tốc độ lưu thông trở lại qua Eo biển Hormuz, cũng như liệu thỏa thuận này có khiến tuyến đường thủy chiến lược này trở nên dễ bị tổn thương hơn trước những sự cố gián đoạn trong tương lai hay không.
"Cảm giác như đây là một bước đột phá, nhưng chúng ta đã từng chứng kiến một số điểm tương tự như thế này trước đây, và chúng luôn đổ vỡ ngay khi vấp phải những cách diễn giải trái chiều về các chi tiết cụ thể," ông Rory Johnston, người sáng lập công ty nghiên cứu thị trường dầu mỏ Commodity Context, nhận định.
Các bên trung gian cho biết họ đã hoàn tất việc soạn thảo một biên bản ghi nhớ với Iran—văn bản này sẽ duy trì lệnh ngừng bắn trong ít nhất 60 ngày—và đã chuyển văn bản đó tới phía Hoa Kỳ để xem xét. Về bản chất, thỏa thuận này giúp kéo dài lệnh ngừng bắn hiện hành, đồng thời mở đường cho cả hai bên mở cửa trở lại Eo biển Hormuz và bắt đầu các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.
Theo lời các bên trung gian, khuôn khổ thỏa thuận này sẽ bắt đầu bằng một cam kết chấm dứt chiến tranh cũng như việc Hoa Kỳ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran; đổi lại, Iran sẽ tạm thời mở cửa trở lại eo biển và miễn các khoản phí quá cảnh trong suốt thời gian diễn ra các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận hạt nhân hoàn chỉnh, cũng như việc thiết lập một cơ chế quản lý mới cho tuyến đường thủy chiến lược này. Theo các nguồn tin, Iran cũng yêu cầu Hoa Kỳ giải tỏa một phần trong số khoảng 100 tỷ USD tài sản đang bị đóng băng của nước này, đồng thời dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt để cho phép Iran bán dầu mỏ.
Các nhà trung gian hòa giải và truyền thông nhà nước Iran cho biết bản dự thảo hiện tại của biên bản ghi nhớ còn thiếu các điều khoản mang tính ràng buộc liên quan đến hồ sơ hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, các nhà đàm phán Iran đã phát tín hiệu rằng họ sẵn sàng cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân.
Theo các nhà trung gian, bước sang giai đoạn tiếp theo, các nhà đàm phán Iran cho biết họ có thể thảo luận về một khoảng thời gian đình chỉ làm giàu uranium ngắn hơn mức 20 năm mà Hoa Kỳ mong muốn; đồng thời, các kho dự trữ uranium được làm giàu trên mức 20% có thể được pha loãng ngay trên lãnh thổ Iran dưới sự giám sát của khu vực.
Các nhà trung gian cho biết Hoa Kỳ vẫn kiên quyết yêu cầu một thỏa thuận toàn diện nhằm giải quyết vấn đề kho dự trữ uranium đã làm giàu của Iran. Họ cũng nói thêm rằng các cuộc đàm phán có thể được kéo dài thêm nếu cả hai bên cùng nhất trí.
"Chúng tôi đã đạt được một số tiến bộ trong vòng 48 giờ qua," Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio phát biểu vào Chủ nhật tại Ấn Độ. Ông cho biết thỏa thuận được phác thảo này sẽ giúp mở cửa hoàn toàn eo biển và giải quyết một số vấn đề trọng tâm liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.
Những nhân vật theo đường lối cứng rắn đối với Iran tại Hoa Kỳ—bao gồm Thượng nghị sĩ Lindsey Graham (Đảng Cộng hòa, South Carolina) và Thượng nghị sĩ Ted Cruz (Đảng Cộng hòa, Texas)—đã chỉ trích ý tưởng về một thỏa thuận mà theo đó chỉ đơn thuần mở lại eo biển, đồng thời có nguy cơ khiến Iran trở nên lộng hành hơn. Ngoại trưởng Rubio khẳng định rằng Iran sẽ buộc phải chấp nhận các điều kiện do Hoa Kỳ đưa ra và tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện đó.
"Cái ý nghĩ cho rằng vị Tổng thống này—với tất cả những gì ông ấy đã chứng minh là mình sẵn sàng thực hiện—lại có thể đồng ý với một thỏa thuận mà rốt cuộc lại đặt Iran vào một vị thế mạnh hơn trong việc theo đuổi các tham vọng hạt nhân là một điều hoàn toàn phi lý," ông phát biểu.
Theo lời các quan chức vùng Vịnh, trong một cuộc điện đàm diễn ra vào thứ Bảy, các nhà lãnh đạo trong khu vực đã khuyến khích Tổng thống Trump chấp nhận một thỏa thuận với Iran nhằm ngăn chặn những thiệt hại nghiêm trọng có thể xảy ra đối với các cơ sở năng lượng trong vùng. Tuy các nhà lãnh đạo vùng Vịnh đang nỗ lực thúc đẩy một giải pháp ngoại giao để tháo gỡ bế tắc, nhưng các quan chức này cũng cho biết họ vẫn vô cùng lo ngại rằng đề xuất hiện tại sẽ khiến họ rơi vào thế dễ bị tổn thương.
Các quan chức này cho biết thêm rằng Iran vẫn chưa chịu đưa chương trình tên lửa của mình ra thảo luận, cũng như chưa đưa ra bất kỳ sự bảo đảm nào về việc các quốc gia vùng Vịnh sẽ không trở thành mục tiêu tấn công của Tehran hay các lực lượng dân quân đồng minh trong khu vực. “Iran bước vào giai đoạn hậu chiến với một lợi thế mà trước đây họ chưa từng có, bởi eo biển Hormuz giờ đây đã trở thành một con bài thương lượng vững chắc,” H.A. Hellyer, Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia (RUSI), nhận định. “Rủi ro lớn đối với các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh là điều này sẽ khiến Tehran trở nên lộng hành hơn, và do đó càng muốn gia tăng – chứ không phải giảm bớt – mức độ gây rối đối với trật tự khu vực.”
Theo một nguồn tin am hiểu vấn đề, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu dự kiến sẽ triệu tập Nội các An ninh vào tối Chủ nhật để thảo luận về vấn đề Iran. Các quan chức đang bày tỏ lo ngại về sự thiếu rõ ràng xoay quanh giai đoạn hai của các cuộc đàm phán – giai đoạn mà Hoa Kỳ và Iran sẽ trực tiếp thảo luận về các vấn đề hạt nhân.
Chính quyền của ông Trump từng áp dụng một cách tiếp cận đa giai đoạn tương tự đối với những vấn đề gai góc trong cuộc chiến tại Gaza: gây sức ép buộc Israel và Hamas đạt được một thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt giao tranh, đồng thời gác lại các vấn đề liên quan đến việc giải giáp Hamas và tương lai quản trị Gaza sang một giai đoạn sau. Bảy tháng đã trôi qua, nhưng những vấn đề này vẫn chưa được giải quyết.
Israel cũng lo ngại rằng thỏa thuận sơ bộ này có thể sẽ trói buộc tay chân của họ tại Lebanon – nơi họ vẫn đang tiếp tục giao tranh với lực lượng dân quân Hezbollah do Iran hậu thuẫn. Theo lời một quan chức Israel, trong cuộc điện đàm diễn ra vào tối thứ Bảy, ông Netanyahu đã khẳng định với ông Trump rằng Israel sẽ vẫn duy trì quyền tự do hành động của mình tại khu vực này.
Nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết, mặc dù ông Trump và ông Netanyahu vẫn thường xuyên trao đổi với nhau, song Israel không phải là một bên tham gia trực tiếp vào các cuộc đàm phán này; chính vì thế, họ cảm thấy khá bất mãn trước việc thiếu vắng sự tham vấn cũng như những thông tin cập nhật về tiến trình đàm phán.
Vấn đề Iran luôn là trọng tâm trong sự nghiệp chính trị của Thủ tướng Israel. Một thỏa thuận bị coi là "yếu kém" có thể sẽ gây bất lợi cho ông trước bộ phận cử tri theo đường lối cứng rắn (phe diều hâu) trong cuộc bầu cử quốc gia đầy cam go dự kiến diễn ra vào cuối năm nay. Theo các cuộc thăm dò dư luận, cuộc chiến tại Iran đã không giúp gia tăng mức độ tín nhiệm của ông Netanyahu; thậm chí, liên minh cầm quyền của ông còn được dự báo là sẽ không thể giành được đa số ghế cần thiết.
Một thỏa thuận sơ bộ nhằm mở cửa Eo biển Hormuz có thể giúp giảm bớt phần nào áp lực đang đè nặng lên ông Trump. Cuộc chiến này vốn không nhận được sự ủng hộ rộng rãi tại Hoa Kỳ; bên cạnh đó, tình trạng thắt chặt nguồn cung năng lượng đang đẩy giá xăng dầu và chi phí đi lại tăng cao, đồng thời đe dọa gây ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung khi lượng hàng tồn kho đang dần cạn kiệt.
Một thỏa thuận đạt được có thể giúp kéo giảm giá dầu, qua đó xoa dịu áp lực tăng giá đối với chi phí vận tải, sản xuất, thực phẩm và nhiên liệu tiêu dùng trên phạm vi toàn cầu. Điều này sẽ tạo thêm dư địa cho các ngân hàng trung ương duy trì ổn định lãi suất hoặc nối lại các kế hoạch cắt giảm lãi suất – đặc biệt là tại các nền kinh tế vốn phụ thuộc vào việc nhập khẩu dầu mỏ – đồng thời hỗ trợ chi tiêu của các hộ gia đình cũng như biên lợi nhuận của các doanh nghiệp.
Các thủy thủ đoàn cho biết, một số tàu thuyền đang bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư đã bắt đầu di chuyển về phía eo biển này, trong tâm thế chờ đợi một thỏa thuận chính thức giúp mở thông tuyến đường thủy quan trọng đó.
Tuy nhiên, những lợi ích mà thỏa thuận này mang lại sẽ không phân bổ đồng đều và sẽ cần một khoảng thời gian nhất định để có thể thẩm thấu và phát huy tác dụng trên thực tế. Giá nhiên liệu và chi phí vận chuyển có thể sẽ mất nhiều thời gian hơn để hạ nhiệt so với giá dầu, do tình trạng cạn kiệt kho dự trữ và những hư hại đối với các cơ sở sản xuất; điều này sẽ duy trì một khoản phụ phí năng lượng hiện hữu trong nền kinh tế toàn cầu.
Cũng sẽ cần thời gian để giải tỏa nút thắt tại Eo biển Hormuz—thường là tuyến đường trung chuyển cho khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ của thế giới.
Bà Rachel Ziemba, Nghiên cứu viên cao cấp kiêm nhiệm tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới (CNAS)—một viện nghiên cứu chính sách có trụ sở tại Washington—cho biết: "Một thỏa thuận khung sẽ giúp giảm thiểu rủi ro leo thang căng thẳng và gia tăng cơ hội chấm dứt xung đột; từ đó mở ra lộ trình tái thiết, tái định vị và khôi phục hoạt động của các chuỗi cung ứng trọng yếu."
Tuy nhiên, bà lưu ý rằng điều này còn phụ thuộc vào việc thỏa thuận đó chỉ đơn thuần là một đợt gia hạn lệnh ngừng bắn nữa, hay thực sự là bước khởi đầu cho một giải pháp dàn xếp bền vững hơn. "Rất nhiều yếu tố phụ thuộc vào các điều khoản cụ thể," bà nhận định.
Các đơn vị vận tải biển sẽ cần chứng kiến một giai đoạn bình ổn kéo dài trước khi họ đủ tự tin để nối lại hoạt động lưu thông bình thường qua eo biển này.
Giả định rằng lưu lượng vận tải qua Eo biển Hormuz sẽ khởi sắc trở lại vào tháng 6, Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA) mới đây đã dự báo rằng giá dầu thô Brent—loại dầu chuẩn quốc tế—sẽ đạt mức trung bình 89 USD/thùng vào cuối năm nay và 79 USD/thùng vào năm 2027. Trong phiên giao dịch ngày thứ Sáu, giá dầu Brent giao kỳ hạn gần nhất đã chốt ở mức 103,54 USD/thùng; trong khi đó, mức giá khởi điểm của loại dầu này vào đầu năm nay chỉ xoay quanh ngưỡng 60 USD/thùng.
Cuộc xung đột này đã gây gián đoạn nguồn cung lên tới hơn một tỷ thùng dầu. Các chi phí liên quan đến vận chuyển, bảo hiểm và cước phí vận tải nhiều khả năng sẽ chậm bình ổn trở lại hơn so với giá dầu thô.
Giám đốc điều hành của Adnoc—tập đoàn năng lượng quốc doanh thuộc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE)—mới đây cho biết: ngay cả khi cuộc xung đột chấm dứt ngay lập tức, dòng chảy dầu mỏ qua Eo biển Hormuz vẫn sẽ cần ít nhất bốn tháng để khôi phục đạt mức 80% so với thời điểm trước chiến tranh. Ông ước tính rằng phải đến quý I hoặc quý II của năm sau, dòng chảy này mới có thể trở lại mức lưu lượng toàn phần như trước đây.
Cuộc xung đột cũng để lại một khoản chi phí sửa chữa và khắc phục hậu quả vô cùng lớn. Công ty phân tích năng lượng Rystad Energy ước tính rằng tổng chi phí sửa chữa và khôi phục các tài sản liên quan đến lĩnh vực năng lượng trong khu vực—vốn bị hư hại do chiến tranh—có thể lên tới con số khổng lồ: 58 tỷ USD.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình