Đi chợ Lễ Tưởng niệm Chiến sĩ Trận vong: Giá xăng tăng 28%, vé máy bay tăng 21%, cà phê tăng 18%, cà chua tăng 40%
Theo bản tin trên báo 24/7 Wall St. hôm Thứ Ba 26/5/2028: Giá xăng tăng 28%, vé máy bay tăng 21%, cà phê tăng 18%, thậm chí xúc xích (hot dogs) cũng đắt hơn năm ngoái 11%.
Sơ lược:
. Các yếu tố đầu vào về năng lượng và hàng hóa đang thúc đẩy lạm phát trên diện rộng trong các danh mục du lịch và thực phẩm: giá dầu thô WTI đã tăng vọt, đẩy giá xăng tăng 28%, vé máy bay tăng 21%, thịt bò tăng 16% và cà chua tăng 40% so với cùng kỳ năm trước.
. Tân Chủ tịch Fed Kevin Warsh đang phải đối mặt với áp lực lạm phát, với chỉ số PCE toàn phần ở mức 4% và PCE lõi ở mức 3%, trong khi tâm lý người tiêu dùng đã sụt giảm mạnh xuống mức 49,8 và mức tăng trưởng tiền lương (3%) đang tụt hậu so với đà biến động giá cả hàng hóa.
.
Lễ Tưởng niệm (Memorial Day) vốn dĩ mang lại cảm giác như một vòng đua chiến thắng để bước vào mùa hè: bình xăng đầy ắp, thùng giữ nhiệt chất đầy đồ ăn thức uống, vali đã nằm gọn trong cốp xe. Tuy nhiên, năm nay, cảm giác đó lại là một cú sốc về giá cả. Một hình ảnh tổng hợp được Ed Elson – người dẫn chương trình podcast "Prof G Markets" – chia sẻ trên nền tảng X vào ngày 25 tháng 5, đã liệt kê bảy danh mục hàng hóa thiết yếu chịu ảnh hưởng bởi lạm phát, so sánh với dịp cuối tuần lễ này của năm ngoái; và những con số hiện ra thật sự gây chấn động.
Những danh mục dẫn đầu đà tăng giá bao gồm: xăng tăng 28%, vé máy bay tăng 21%, cà phê tăng 18%, thịt bò tăng 16%, xúc xích nóng tăng 11% và khách sạn tăng 4%. Yếu tố bất ngờ nhất, đứng đầu danh sách này, lại chính là cà chua. Một pound cà chua hiện có giá cao hơn 40% so với dịp Lễ Tưởng niệm năm ngoái – đây là mức tăng đơn lẻ lớn nhất trong toàn bộ dữ liệu thống kê, và là một con số vốn rất ít được nhắc đến trên các phương tiện truyền thông cho đến nay.
Mỗi danh mục đều ẩn chứa một câu chuyện riêng. Khi kết hợp lại, chúng phác họa nên một bức tranh lạm phát rộng lớn hơn nhiều so với những số liệu tổng hợp chính thức thường được công bố.
Hãy bắt đầu với lĩnh vực năng lượng. Giá dầu thô WTI đã chốt phiên ở mức 112,25 USD/thùng vào ngày 18 tháng 5 – tăng xấp xỉ 26 USD chỉ trong vòng một tháng và đang nằm ở mức phân vị thứ 98 trong biên độ biến động giá của 12 tháng gần nhất. Tình trạng thắt chặt công suất lọc dầu tại Mỹ, cùng với khoản phụ phí rủi ro dai dẳng liên quan đến khu vực Trung Đông, chính là những yếu tố còn lại góp phần đẩy giá lên cao.
Chính khoản chi phí nhiên liệu đó cũng xuất hiện trên báo cáo thu nhập của các hãng hàng không; tại đó, nhờ vào chính sách kiểm soát công suất bay chặt chẽ hậu đại dịch cùng nhu cầu du lịch giải trí vẫn duy trì ở mức cao, các hãng bay đã có thêm dư địa để điều chỉnh và định giá vé. Giá thịt bò và xúc xích (hot dogs) tăng cao bắt nguồn từ việc đàn gia súc tại Mỹ giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều thập niên, tình trạng hạn hán tại các tiểu bang chăn nuôi trọng điểm, cùng chi phí thức ăn chăn nuôi leo thang. Đối với cà phê, câu chuyện lại xoay quanh yếu tố thời tiết: những lo ngại về mùa vụ thu hoạch tại Brazil và Việt Nam đang đụng độ với nhu cầu tiêu thụ toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao.
Giá cà chua phản ánh sự gián đoạn trong chuỗi cung ứng nông sản cũng như những thiệt hại do thời tiết gây ra tại các vùng trồng trọt—những tác động mà các nhà bán lẻ thực phẩm đã chuyển trực tiếp vào giá bán trên kệ hàng. Ngành khách sạn, với mức tăng 4%, lại là một trường hợp ngoại lệ đầy kỷ luật; điều này cho thấy mảng lưu trú trong ngành du lịch vẫn chưa đạt được "quyền định giá" mạnh mẽ như các hãng hàng không.
Về mặt chính thức, bức tranh lạm phát hiện nay có vẻ êm dịu hơn so với những hình ảnh thoáng qua kể trên, nhưng mức độ hạ nhiệt lại không được như kỳ vọng của Cục Dự trữ Liên bang (Fed). Chỉ số Giá Tiêu dùng (CPI) đã chạm mức 333,020 điểm trong tháng 4, tăng từ mức 320,795 điểm của một năm trước đó.
Chỉ số lạm phát Chi tiêu Tiêu dùng Cá nhân (PCE) tổng thể đã tăng 4% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 3; trong đó, nhóm năng lượng tăng tới 14%, còn chỉ số PCE lõi (không bao gồm năng lượng và thực phẩm) tăng 3%. Chỉ số tâm lý người tiêu dùng của Đại học Michigan đã sụt giảm xuống mức 49,8 điểm trong tháng 4—một mức nằm sâu trong vùng báo hiệu suy thoái kinh tế—và những áp lực tài chính mà người dân Mỹ đang cảm nhận hoàn toàn không phải là sự ảo tưởng.
Người tiếp quản chiếc ghế nóng này chính là ông Kevin Warsh, người đã chính thức đảm nhận vai trò Chủ tịch Fed vào thứ Sáu, ngày 22 tháng 5. Như trang "24/7 Wall St." đã nhận định gần đây, ông Warsh đang tiếp quản một Fed mà tại đó, các khoản chi tiêu vốn cho cơ sở hạ tầng AI đang đảo ngược xu hướng giảm phát kéo dài suốt nhiều thập niên qua; và dữ liệu kinh tế công bố hôm nay lại mở ra một "mặt trận" mới: nhóm hàng hóa tiêu dùng thiết yếu.
Mục tiêu lãi suất quỹ liên bang hiện đang neo ở mức 4% sau ba đợt cắt giảm kể từ tháng 9 năm ngoái. Với danh tiếng là một người có quan điểm "diều hâu" (thắt chặt chính sách), nhiều khả năng ông Warsh sẽ chọn phương án tạm dừng thay vì tiếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ thêm nữa. Tuy nhiên, áp lực chính trị nhằm duy trì khả năng cắt giảm lãi suất trong các lựa chọn chính sách sẽ là rất lớn.
Giai đoạn lạm phát bùng nổ 2021-2022 từng chứng kiến giá xăng vượt mốc 5 USD/gallon, giá xe hơi cũ tăng hơn 40%, và các kệ hàng thực phẩm chao đảo dữ dội do sự đứt gãy của chuỗi cung ứng. Dữ liệu hiện tại tuy chưa đạt đến mức độ căng thẳng tột đỉnh như giai đoạn đó, nhưng nó lại đánh dấu một sự tăng tốc trở lại đáng kể so với bối cảnh tương đối êm dịu trong giai đoạn 2023-2025.
Thu nhập bình quân theo giờ của người lao động đã đạt mức 37,41 USD trong tháng 4, tăng từ mức 36,28 USD của một năm trước đó. Liệu đà tăng lương có bắt kịp với giá xăng, thịt bò và nông sản hay không chính là câu hỏi trọng tâm về thu nhập thực tế trong mùa hè này.
Đối với những người Mỹ bình thường, các cuộc tranh luận chính sách chỉ là chuyện thứ yếu so với những buổi tiệc nướng ngoài trời. Các kế hoạch cho mùa hè giờ đây đã trở nên đắt đỏ hơn. Chỉ báo cần theo dõi trong hai tháng tới là liệu doanh số bán lẻ—vốn đã đạt mức 757,1 tỷ USD trong tháng 4—có sụt giảm đột ngột hay không, khi người tiêu dùng bắt đầu thắt chặt chi tiêu đối với các khoản không thiết yếu—chẳng hạn như việc phải đổ đầy bình xăng vốn không thể tránh khỏi, hay một chuyến bay mà giờ đây họ bỗng thấy mình không còn đủ khả năng chi trả.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình