Trump dội bom Iran, văng miểng tới Châu Á: du lịch Việt Nam thê thảm
Bản tin sau đây của thông tấn AP có tựa đề "Soaring prices during the Iran war jeopardize travel to tourism-dependent countries in Asia" (Giá cả leo thang trong cuộc chiến tại Iran đe dọa du lịch tại các quốc gia phụ thuộc vào ngành này ở châu Á) đăng hôm Thứ Bảy 30/5/2026.
Khi mùa hè đang cận kề, tình trạng giá cả leo thang cùng những hệ lụy khác từ cuộc chiến với Iran đang gây áp lực nặng nề lên nền kinh tế vốn phụ thuộc vào du lịch của các quốc gia Đông Nam Á, bao gồm Thái Lan và Việt Nam.
Mùa cao điểm du lịch hè của khu vực này đang gặp rủi ro, khi chi phí nhiên liệu máy bay tăng cao kết hợp với sự bất định về lệnh ngừng bắn dẫn đến việc hủy chuyến bay và đẩy giá vé lên mức cao hơn.
Ngành du lịch tại châu Á vẫn chưa thể phục hồi hoàn toàn sau đại dịch COVID-19. Giờ đây, nhiều quốc gia đang phải chật vật đối phó với những hệ quả của cuộc chiến đối với nguồn cung và giá năng lượng toàn cầu—những tác động vốn ập đến châu Á đầu tiên và gây thiệt hại nặng nề nhất. Một số gia đình đang cắt giảm các chuyến du lịch khi chi phí đổ xăng và mua sắm nhu yếu phẩm ngày càng trở nên đắt đỏ trên phạm vi toàn cầu. Lượng du khách tại một số địa điểm vốn được coi là biểu tượng của du lịch nay đã trở nên thưa thớt hơn.
“Khi giá xăng dầu cứ thế leo thang còn lượng khách du lịch lại sụt giảm, thì làm sao chúng tôi có thể kiếm sống đây?” ông Siv Pech, một tài xế xe tuk-tuk 58 tuổi tại Siem Reap—nơi tọa lạc quần thể đền Angkor Wat hàng thế kỷ tuổi của Campuchia—bộc bạch.
Du lịch được xem là huyết mạch kinh tế đối với nhiều quốc gia đang phát triển. Ngành này đóng góp gần 13% vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Thái Lan và gần 9% tại Việt Nam; đồng thời tạo nền tảng cho hàng triệu việc làm tại Campuchia. Du khách mang lại nguồn ngoại tệ vô cùng thiết yếu cho các nền kinh tế vốn phụ thuộc vào nhập khẩu như Philippines và Nepal.
Nguồn thu ngoại tệ từ du lịch này trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, trong bối cảnh giá dầu tăng vọt do chiến tranh đang đẩy chi phí nhập khẩu nhiên liệu lên cao—đặc biệt là đối với những khu vực trên thế giới vốn phụ thuộc vào Eo biển Hormuz (nằm ngoài khơi bờ biển Iran) như một tuyến đường huyết mạch để vận chuyển phần lớn lượng dầu khí tiêu thụ.
Bà Jitsai Santaputra thuộc The Lantau Group—một công ty tư vấn trong lĩnh vực năng lượng—nhận định rằng cuộc chiến này sẽ là yếu tố quyết định xem doanh nghiệp du lịch nào có thể trụ vững đủ lâu để hưởng lợi từ sự trở lại của du khách trong tương lai. “Việc hai sự kiện này—đầu tiên là đại dịch và giờ là chiến tranh—liên tiếp ập đến chỉ trong vòng năm năm quả thực là một thảm họa đối với ngành du lịch,” bà chia sẻ. Xung đột tại Iran đẩy chi phí du lịch lên cao
Tình trạng thiếu hụt nhiên liệu máy bay và chi phí tăng vọt đã buộc Vietnam Airlines, tập đoàn AirAsia có trụ sở tại Malaysia, Cathay Pacific của Hồng Kông cùng nhiều hãng hàng không khác phải cắt giảm chuyến bay hoặc điều chỉnh lại lịch trình.
Các hãng hàng không châu Âu cũng đang phải đối mặt với áp lực tương tự từ những vấn đề này.
Việc đóng cửa không phận trên khắp Vịnh Ba Tư vào giai đoạn đầu của cuộc xung đột, cùng với việc đóng cửa gián đoạn tại một số sân bay trong khu vực Vịnh, đã cắt đứt các điểm dừng nối chuyến quan trọng đối với những chuyến bay đi châu Á, hoặc buộc các máy bay thương mại phải bay theo những lộ trình dài hơn và tốn kém hơn.
Giá vé máy bay đã tăng vọt, với việc các hãng hàng không như Air India và Cathay Pacific áp dụng mức tăng mạnh đối với phụ phí nhiên liệu.
Phụ phí nhiên liệu của Cathay Pacific đối với các chuyến bay tầm trung đã tăng vọt từ mức 264 đô la Hồng Kông (34 USD) trước khi xảy ra xung đột lên mức 633 đô la Hồng Kông (80 USD). Đối với các chuyến bay đường dài, mức phụ phí này đã tăng từ 569 đô la Hồng Kông (73 USD) lên 1.362 đô la Hồng Kông (174 USD).
"Giá nhiên liệu máy bay vẫn đang duy trì ở mức rất cao" và đã làm gia tăng áp lực về chi phí, bà Lavinia Lau – Giám đốc Khách hàng và Thương mại của Cathay – cho biết. Bà cũng nhận định rằng du khách hiện đang có xu hướng đặt vé sát ngày khởi hành hơn, một dấu hiệu cho thấy sự bất an ngày càng gia tăng.
Sandra Awodele – một cây bút du lịch tự do sống tại khu vực Washington – thường lên kế hoạch cho các chuyến du lịch quốc tế quanh năm, và cô từng hy vọng rằng mùa hè này sẽ là thời điểm cô hiện thực hóa được ước nguyện đặt chân đến châu Á – một mục tiêu đã nằm trong danh sách những điều cần làm (bucket list) của cô từ lâu.
Vào tháng 3/2026, cô bắt đầu lên kế hoạch cho một kỳ nghỉ tại Thái Lan mà cô đã mong chờ từ lâu, với dự định dành từ một đến hai tuần để khám phá vùng đất này. Tuy nhiên, kế hoạch của cô đã bị đình trệ ngay khi cô kiểm tra giá vé máy bay.
"Tôi đã xem qua các lựa chọn chuyến bay, và đó cũng chính là lúc mọi chuyện kết thúc," Awodele chia sẻ.
Ở dưới mặt đất, chi phí nhiên liệu leo thang tại khu vực Đông Nam Á – nơi vốn phụ thuộc nhiều vào ngành du lịch – đang gây áp lực nặng nề lên các tài xế taxi và tài xế xe công nghệ.
Pech – một tài xế xe tuk-tuk tại Campuchia – cho biết trước đây anh từng kiếm được tới 20 USD mỗi ngày nhờ chở khách du lịch đi tham quan quanh Siem Reap. Giờ đây, thu nhập đó đã sụt giảm thê thảm, chỉ còn khoảng 5 USD mỗi ngày.
Tiền xăng cho xe đã ngốn hết một nửa số tiền kiếm được đó. Phần còn lại chỉ đủ để chi trả cho bữa ăn. "Có những ngày, tôi chẳng kiếm nổi dù chỉ một xu," anh nói. Đông Nam Á có thể sẽ trải qua một mùa hè ảm đạm
Du lịch đóng vai trò thiết yếu đối với nền kinh tế của nhiều quốc gia trong khu vực; theo Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới, lĩnh vực này chiếm gần 11% tổng hoạt động kinh tế của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trong năm 2019.
Một phân tích của Moody's Analytics ước tính rằng những tác động từ cuộc chiến tranh có khả năng làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế trên toàn khu vực Châu Á - Thái Bình Dương từ 0,1 đến 0,4 điểm phần trăm vào năm 2026.
"Cuộc xung đột này sẽ gây áp lực lên tăng trưởng, chủ yếu thông qua việc đẩy chi phí sản xuất và giá cả tiêu dùng lên cao, cùng với sự sụt giảm nhu cầu từ bên ngoài đối với các hoạt động thương mại và du lịch," ông Albert Park, chuyên gia kinh tế trưởng tại Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), nhận định.
Theo một báo cáo gần đây của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), giá vé máy bay tăng cao và niềm tin du lịch suy giảm có thể nhanh chóng tác động tiêu cực đến sinh kế của các hộ gia đình cũng như nguồn thu ngân sách nhà nước tại những nền kinh tế mà lượng khách du lịch đến là nguồn tạo việc làm, thu nhập và ngoại tệ chính.
Bà Lê Tuyết Lan – chủ một chuỗi cơ sở lưu trú dạng "bed-and-breakfast" (phòng nghỉ kèm bữa sáng) tại Hà Nội và Thành phố HCM (tức là, TP Sài Gòn) – cho biết: "Du lịch thường là khoản chi tiêu đầu tiên mà mọi người cắt giảm khi nền kinh tế gặp khó khăn."
Trong những thời điểm khủng hoảng, du khách thuộc phân khúc hạng sang thường có xu hướng chuyển sang các lựa chọn tầm trung; du khách tầm trung lại chuyển sang các khách sạn bình dân; và phân khúc thị trường giá rẻ nhất sẽ trở thành nhóm dễ bị tổn thương nhất.
"Điều này sẽ gây xáo trộn toàn bộ ngành công nghiệp du lịch," bà nhận định.
--- Các quốc gia phụ thuộc vào du lịch phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất
Ông Santaputra thuộc Tập đoàn The Lantau Group tại Bangkok – một trong những thành phố thu hút nhiều khách du lịch nhất Đông Nam Á – chia sẻ: "Du lịch là một ngành công nghiệp quy mô lớn tại Thái Lan, và hiện tại chúng tôi đang cảm nhận rất rõ những tác động từ tình hình này."
Theo số liệu từ Bộ Du lịch và Thể thao Thái Lan, lượng khách du lịch đến nước này trong tháng 4 đã sụt giảm 7% so với cùng kỳ năm ngoái; trong đó, lượng khách đến từ châu Âu giảm gần 16%, còn lượng khách từ khu vực Trung Đông giảm tới 57%.
Tại quốc gia láng giềng Campuchia, bà Sokha Sambo – chủ nhà hàng Sambo Khmer & Thai nổi tiếng tại Siem Reap – cho biết giá khí hóa lỏng (LPG) dùng để nấu nướng tăng cao đã gây áp lực nặng nề lên ngân sách của bà, khiến việc chế biến món cà ri xanh trứ danh của nhà hàng gặp nhiều khó khăn.
Bà Sambo – người đang sử dụng 14 nhân viên – bày tỏ: "Tôi rất lo ngại về tình trạng lạm phát giá khí đốt và các mặt hàng tiêu dùng. Điều này khiến hoạt động kinh doanh kém hiệu quả hơn và gây khó khăn trong việc chi trả lương cho nhân viên."
Theo số liệu từ Sở Du lịch tỉnh Siem Reap, trong bốn tháng đầu năm 2026, tổng lượng khách du lịch quốc tế và nội địa đến địa phương này đã sụt giảm 37,5% so với cùng kỳ năm trước.
"Tình hình này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến tất cả chúng tôi," bà Sambo chia sẻ.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình