Ảnh: từ trang nhà FIFA 2026.
Chỉ còn ít ngày nữa là Giải Bóng Đá Thế Giới (World Cup) sẽ bắt đầu từ ngày 11/6 cho đến 19/7/2026.
Năm nay có ba nước được FIFA – Fédération Internationale de Football Association – viết theo tiếng Pháp (Liên Đoàn Bóng Đá Thế Giới, thành lập năm 1930) giao cho đứng ra tổ chức, đó là Hoa Kỳ, Canada và Mễ Tây Cơ, nhưng chính yếu là Hoa Kỳ.
Có 48 nước trên thế giới được vào tranh đua kỳ này và được chia ra làm 12 nhóm, mỗi nhóm có 4 nước đá luân phiên, lấy tên từ Group A đến Group L theo thứ tự A,B,C,D. Dĩ nhiên ba nước chủ nhà như Hoa Kỳ, Mexico và Canada đều được vào mà không cần phải tranh tài trước đó.
Đặc biệt năm nay một nước có thành tích khá và được xem là gạo cội trong làng đá banh lại bị loại lần thứ ba, tức là đã đứng ngoài World Cup vào các năm 2018, 2022 và 2026. Đó là nước Ý Đại Lợi. Tại Ý người ta gọi nó là La Coppa Mondiale!
Nước Ý là một nước có truyền thống đá banh hay, có nhiều cầu thủ nổi tiếng được cả thế giới mến mộ nhiều năm.
Xin ghi lại đây một vài chi tiết về các nước vô địch thế giới và thắng nhiều World Cup nhất:
- 5 lần thắng : Ba Tây (Brazil) 1958, 1962, 1970, 1994, 2002
- 4 lần thắng : Đức (Germany) 1954, 1974, 1990, 2014
- 4 lần thắng: Ý (Italy) 1934, 1938, 1982, 2006
- 3 lần thắng: Á Căn Đình (Argentina) 1978, 1986, 2022
- 2 lần thắng: Pháp (France) 1998, 2018
- 2 lần thắng : Uruguay 1930, 1950
- 1 lần thắng: Anh Quốc (England) 1966 - và Tây Ban Nha (Spain) 2010
Tính ra như trên Giải World Cup chỉ bị gián đoạn một thời gian trong thời Đệ Nhị Thế Chiến kể từ ngày thành lập năm 1930!
Như vậy nước Ý là một “cường quốc” về đá banh chỉ thua có Ba Tây mà thôi. Nhưng tại sao bây giờ họ bị loại ba lần liên tiếp trong 12 năm liền? Có lẽ cả nước Ý và ủng hộ viên đá banh Ý cũng lấy làm mắc cở và thất vọng nhiều.
Người viết bài này đã du học tại Ý từ năm 1971 và cũng có nhiều lần vui buồn lẫn lộn không ít khi đến mùa World Cup cứ mỗi 4 năm. Năm 1970 World Cup được tổ chức tại Mexico. Tôi còn nhớ trước ngày xảy ra World Cup năm 1974, truyền hình Ý cho chiếu lại hai trận bán kết và chung kết của năm 1970 mà trong đó Ý đã tham dự rất...hay. Ở vòng bán kết Ý đụng Tây Đức (West Germany lúc đó) báo chí gọi trận đá này là “trận đấu của thế kỷ – The match of the Century – vì gây ra hồi hộp từng giây phút. Năm đó Ý thắng Tây Đức với tỷ số 4-3 với một đặc biệt là 5 goals trong số 7 goals đều được làm bàn trong lúc đá thêm giờ phụ trội. Lúc đó Ý có các cầu thủ rất hay như Facchetti , Mazzola (đá cho đội Internazionale), Rivera (đá cho đội Milan) và Riva (đá cho đội Cagliari), thủ môn là Albertosi và các cầu thủ khác đều đá giỏi trong vai trò của mình. Phía bên Tây Đức chúng ta đã thấy xuất hiện cầu thủ nỗi tiếng Beckenbauer và Muller lúc đó rồi.
Nhưng khi vào chung kết Ý gặp Ba Tây của Pelé lúc đó và thua với tỷ số 4-1. Tôi còn nhớ khi đó tôi đang học ở Milano tại trường Università Commerciale Luigi Bocconi (giống như Harvard của Mỹ) và nghe người dân Ý phê bình về việc ông huấn luyện viên là ông Ferrucio Valcareggi đã dùng sai anh tiền vệ tấn công (attacking midfielder) chống laị đội Ba Tây của Pelé. Hai anh tiền vệ tấn công giỏi của Ý lúc đó là Sandro Mazzola và Gianni Rivera. Họ có vai trò như nhau và là linh hồn của cả đội.
Ban đầu ông ta cho anh Mazzola chơi thật lâu nhưng sau khi Ý thua Ba Tây khá đậm thì ông ta rút Mazzola ra và cho Rivera vào thế. Lúc đó đã “too late” rồi!
Dân Ý cho rằng đây là một quyết định sai lầm của ông huấn luyện viên (HLV). Đó là vị họ thích Rivera nhiều hơn Mazzola. Nhưng nghĩ cho cùng, vua phá luới thế giới Pelé lúc đó còn chơi rất hay, khó mà thắng đội của anh ta!
Tuy nhiên lúc đó cả nước Ý đều xem các cầu thủ của mình là “anh hùng” và gọi các anh này là “I Messicani” - các anh “Mễ Tây Cơ” để đánh dấu một mùa World Cup tranh hùng đáng ghi nhớ nhất.
Như đã nói ở trên, lần Wolrd Cup kế tiếp là năm 1974, tổ chức tại Tây Đức. Nước Ý với bao kỳ vọng từ kết quả của 4 năm trước đã không đem về thắng lợi gì khá mà bị thua đậm. Lúc này có xuất hiện cầu thủ nổi tiếng Johan Cruyff của Hoà Lan. Nước Hoà Lan lúc đó đã tạo ra ấn tượng nhiều với lối chơi mới mà tiếng Ý gọi là “calcio totale”, tức là cả đội ai cũng có thể tấn công, thủ hay ở trung phong tùy theo lúc mà không nhất thiết phải “giữ yên” vai trò của mình trong sân. Calcio Totale hay đá banh toàn diện đã làm nên một lối chơi mới mà các cầu thủ phải đáp ứng. Vào những năm 70’s hay 80’s lối chơi này khá phổ biến tại Âu Châu, dẫn đầu là đội Hoà Lan.
Phải chờ 4 năm sau, 1978, nước Ý lại cung cấp cho chúng ta các trận đá hấp dẫn, gay cấn hơn. Nước chủ nhà là Á Căn Đình. Năm đó Ý chơi rất hay và có sự xuất hiện của các cầu thủ nỗi tiếng về sau. HLV là ông Enzo Bearzot, một người sinh ra ở vùng Bắc Ý gần biên giới với nước Áo (Austria).
Ông ta đã tụ tập được các cầu thủ hay nhất nhì trên nhiều vai trò khác nhau. Hàng tấn công phải kể đến một cầu thủ trẻ đang lên là Paolo Rossi. Cận vệ có Gentile và Scirea. Tiền vệ có Tardelli. Thủ môn là anh Dino Zoff, lúc đó là thủ môn cho đội banh Juventus , một trong những đội banh hàng đầu của nền bóng đá Ý Đại Lợi.
Năm đó đội của ông HLV Bearzot tất cả cầu thủ chơi đều ăn rơ với nhau và rất hay. Hạng nhất World Cup năm 1978 là Á Căn Đình, hạng nhì là Hoà Lan, hạng ba là Ba Tây và Ý đứng hạng thứ tư, tạo niềm tin lớn và hy vọng nhiều cho kỳ kế tiếp 1982 tại Tây Ban Nha. Cũng năm 1978 cầu thủ Antonio Cabrini được trao cho Giải Cầu Thủ trẻ nhất đá hay (Best Young Player). Cabrini cũng như Rossi có lối chơi nhanh nhẹn và thanh tao với những chuyển động đầy duyên dáng, mượt mà trên sân cỏ!
Rồi thế giới đã chứng kiến một đội được xem như hoàn hảo của World Cup năm 1982 tại Madrid , Tây Ban Nha.
Ý đã giành chức vô địch FIFA World Cup 1982 được tổ chức tại Tây Ban Nha, sau khi đánh bại Tây Đức với tỷ số 3–1 trong trận chung kết diễn ra vào ngày 11 tháng 7 năm 1982. Lúc đó kẻ viết bài này đã qua Mỹ được ba năm.
Tôi còn nhớ lúc đó phải đi làm ban đêm mà cũng cố gắng theo dõi trên TV không thiếu trận nào. Cái máu mê bóng đá đã theo tôi từ Ý qua Mỹ lúc nào không hay.
Năm đó tiền đạo Paolo Rossi đã đoạt cả danh hiệu Chiếc giày vàng (với 6 bàn thắng) lẫn danh hiệu Quả bóng vàng đầu tiên trong lịch sử, trong khi thủ môn 40 tuổi Dino Zoff trở thành cầu thủ lớn tuổi nhất từng nâng cao chiếc cúp vô địch.
Phải kể đến công của HLV Enzo Bearzot đã làm việc nhiều năm xây dựng nên đội vô địch này.
Kể từ đó đội Ý tuy có tham dự World Cup nhưng không có làm nên tăm tiếng gì , mãi đến 24 năm sau là năm 2006 nước Ý mới đoạt lại cup vô địch thế giới diễn ra tại Germany.
Ý đã đánh bại đội chủ nhà Đức với tỷ số 2-0 sau hiệp phụ trong trận bán kết FIFA World Cup 2006, diễn ra vào ngày 4 tháng 7 năm 2006 tại Dortmund. Khi loạt sút luân lưu đã cận kề ở phút thứ 119, Fabio Grosso đã thực hiện một cú cứa lòng đẹp mắt để mở tỷ số trận đấu. Ngay sau đó, ở phút thứ 121, Alessandro Del Piero đã ấn định chiến thắng bằng một pha phản công chớp nhoáng. Cuối cùng Ý đã giành chức vô địch FIFA World Cup 2006 sau khi đánh bại Pháp với tỷ số 5-3 trên chấm luân lưu, trong trận đấu kết thúc với tỷ số hòa 1-1 sau hai hiệp phụ. Trận chung kết lịch sử này đã diễn ra vào ngày 9 tháng 7 năm 2006 tại sân Olympiastadion ở Berlin, Đức. Lúc này Ý đã có một đội hoàn toàn mới và các danh thủ nỗi tiếng khi trước đã về hưu hết. HLV là ông Marcello Lippi. Thủ môn là Gianluigi Buffon. Cũng như Dino Zoff anh chơi cho đội banh Juventus của Torino.
Pháp dẫn trước từ sớm nhờ pha đá phạt đền của Zinédine Zidane ở phút thứ 7. Ý gỡ hòa ở phút thứ 19 bằng một pha đánh đầu của Marco Materazzi từ quả phạt góc của Andrea Pirlo. Có phần không hay là trong hiệp phụ (phút thứ 110), Zidane bị rút thẻ đỏ trực tiếp vì húc đầu vào ngực Materazzi, qua đó khép lại sự nghiệp bóng đá huyền thoại của anh ngay trong trận đấu chuyên nghiệp cuối cùng. Loạt sút luân lưu: Ý thực hiện thành công cả năm quả phạt đền (Pirlo, Materazzi, De Rossi, Del Piero, Grosso).
Về phía Pháp, David Trezeguet sút bóng trúng xà ngang, tạo điều kiện để Fabio Grosso ghi bàn thắng quyết định, giúp Ý giành chức vô địch World Cup lần thứ tư.
Kể từ lần vô địch thế giới lần thứ tư này, đội tuyển Ý tuy có vào tham dự World Cup nhưng không làm nên “trò trống” gì. Tệ haị hơn nữa là kể từ năm 2018 Ý bị loại liên tiếp ba lần, không tranh nổi một ghế vào tham dự World Cup. Họ thua cả các nước yếu nhất trong vòng loại từ đầu như thua Bosnia và Herzegovina là hai nước nhỏ tách ra từ Nam Tư (Yugoslavia) cũ. Thua Nam Tư? Mamma Mia!
Ảnh chụp lại từ Youtube.
Khi tôi còn ở bên Ý vào những năm 1970’s thì đội đá banh Ý là một đội mạnh nhất nhì Âu Châu, chỉ “sợ” Anh, Đức hay Pháp, Hoà Lan mà thôi. Còn mấy nước nhỏ kia đều chơi dưới cơ Ý xa, có chơi thì Ý ăn dễ dàng. Ngay cả Hoa Kỳ dân Ý cũng xem như là đàn em, hậu sinh trong lãnh vực đá banh. Vào những năm đó Hoa Kỳ chưa có phát triển nhiều về môn thể thao này, dân Mỹ cho là quá boring và đá chi mà có lúc gần cả hai tiếng đồng hồ mà không “score” goals nào. Chính ông Ngoại Trưởng Kissinger đã đem bóng đá vào Hoa Kỳ và giúp cho nó phổ thông như hôm nay!
Đó là quá khứ. Trong khi người ta tiến bộ về đá banh thì nước Ý với tư cách là một đội của quốc gia, của người Ý chính gốc thì lại mang về nhiều kết quả không tốt tí nào! Tại sao vậy?
Khi bị loại ra khỏi World Cup ba lần liên tiếp ai cũng lấy làm thắc mắc kể cả dân Ý.
Dĩ nhiên khi nhìn lại tình hình bóng đá tại Ý ngày nay, có một vài nhận xét mà người viết bài này cũng đã nhìn ra mấy năm nay. Đó là khi tôi xem các trận đá banh của Serie-A của Ý, tôi thấy có cái gì không ổn.
Các đội lớn nổi tiếng như Juventus, Milan, Inter, Roma, Firenze, Lazio, Napoli, Torino, Atalanta của Bergamo đều mua các cầu thủ ngoại quốc từ năm châu về đá. Nhìn vào các khuôn mặt của họ, chúng ta biết ngay họ không phải là dân Ý.
Chúng ta có thể cho đây là một hậu quả của Globalization ảnh hưởng trên ngành bóng đá, tốt hay xấu sẽ hạ hồi phân giải.
Những cầu thủ nước ngoài có thu nhập cao nhất tại giải của Serie-A Ý bao gồm: Dušan Vlahović (Juventus - Serbia): 22.2 triệu euro/năm ; Lautaro Martínez (Inter Milan - Argentina): 16.6 triệu euro/năm; Paulo Dybala (Roma - Argentina): 12.9 triệu euro/năm.
Hakan Çalhanoğlu (Inter Milan - Thổ Nhĩ Kỳ): 11.1 triệu euro/năm ; Jonathan David (Juventus - Canada): 11.1 triệu euro/năm; Kevin De Bruyne (Napoli - Bỉ): 11.1 triệu euro/năm.
Trong khi đó các cầu thủ hay nhất chính thống người Ý đều được trả lương it hơn nhiều !
Thí dụ như: Nicolò Barella của Internazionale 6.5 million euro, Federico Dimarco Internazionale 6.0 - 7.4 million euro, Lorenzo Pellegrini AS Roma 6.0 - 6.5 million euro, Gianluca Mancini AS Roma 6.0 - 6.5 million euro, Alessandro Bastoni Internazionale 5.5 - 6.0 million euro , Manuel Locatelli Juventus 5.0 - 6.0 million euro.
Chúng ta biết là cả Âu Châu các Câu Lạc Bộ (CLB) đá banh đều có chính sách làm như nhau khi mua cầu thủ ngoại quốc. Riêng tại Âu Châu kể từ khi có thị trường chung thì việc đi lại làm ăn của cư dân của các nước nghèo qua nước giàu hơn là không tránh khỏi. Một anh đá banh kha khá của Serbia, Slovia hay Romania thì dĩ nhiên mơ được về đá cho Juventus, Real Madrid, Milan, PSG của Pháp hay Bayern Munich của Đức.
Về phía các CLB, trừ trường hợp các tay “giỏi, nổi tiếng” thì họ mua được cầu thủ giá tương đối rẻ ở các nước ngoài Âu Châu, họ ký hợp đồng tốt hơn cho vấn đề tài chính của họ. Đó chỉ nói về Âu Châu thôi.
Tình trạng còn tệ hơn khi các CLB vươn tay qua đến Nam Mỹ, Phi Châu, Ả Rập hay một vài nước Á Châu thì tình trạng tỷ lệ người ngoại quốc đá cho các CLB Ý nói
riêng và cả Âu Châu nói chung càng làm cho chúng ta không ít ngạc nhiên. Khi một CLB Ý mà có quá nhiều cầu thủ ngoại quốc thì chúng ta có nên gọi đó là Italian Team không? Lấy thí dụ làm “tifosi – fans” cho Juventus đâu có còn ý nghĩa nhiều là ủng hộ và hãnh diện về Italia? Ủng hộ ông chủ của Juventus thì có.
Theo thống kê đây là các con số khó tin nhưng có thật!
Ở tại Ý, các cầu thủ nước ngoài chiếm xấp xỉ 69.1% tổng số lần ra sân tại Serie A, với 367 trên tổng số 536 cầu thủ (68.5%) đến từ nước ngoài. Chỉ từ 31% đến 34% số cầu thủ trên sân là người Ý.
Trong số đó cầu thủ đến từ nước Pháp là đông nhất , có 28 người , tỷ lệ 7.6%,
sau đó là Tây Ban Nha, 23 người, 6.3%, Ba Tây 20 người , 5.4%, Hoà Lan 17 người, 4.6 %... Phi Châu có Cote d’Ivoire 9 người, 2.5 %, Senegal 7 người , 1.9 %, Marocco 7 người, 1.9 %, Nigeria 6 người, 1.6 %. vv
Nhìn vào các trận đấu của các Club Serie-A của Ý chúng ta thấy nhan nhãn người nước ngoài đến chơi. Điều này tốt hay xấu? Chúng ta khó mà biết rõ được.
Nhưng một điều chắc chắc là toàn cầu hóa các CLB của Ý đã làm cho đội đá banh quốc gia của Ý yếu đi nhiều, ít nhất là trong lúc này nếu họ không tìm ra giải pháp để cứu vãn.
Nhưng tại sao lại yếu đi? Điều dễ hiểu là các CBL tranh nhau “đầu tư” vào các cầu thủ ngoại quốc mua được mà bỏ quên các “mầm non” có tương lai trong giới thanh thiếu niên đang hâm mộ chơi đá banh. Trong vòng mấy thập kỷ qua, nước Ý
có “sản xuất” ra một Mazzola, Rivera hay Rossi mới nào không? Trong các CBL lớn của Ý các trận làm bàn được nhắc đến đều do cầu thủ ngoại quốc thực hiện.
Liên Đoàn Túc Cầu Ý Đại Lợi, the FIGC (Federazione Italiana Gioco Calcio) cũng lên tiếng và cho rằng cần có cải tổ sâu rộng và xem xét lại cách làm sao cho đội quốc gia Ý đá giỏi như xưa, như trước thời mấy anh ngoại quốc tràn vào sân cỏ Ý !!!
Người ta nói đến vấn đề kỹ thuật, văn hoá hay cách tổ chức của đội quốc gia. Một khi nước Ý không đầu tư vào giới trẻ gốc Ý, tạo cơ hội và phương tiện cho họ tham gia bóng đá ngay tại các địa phương nhỏ bé, thì quốc gia tìm đâu ra nhân tài? Thay vào đó họ trả tiền cho cầu thủ ngoại quốc hy vọng nhóm cầu thủ này sẽ đem về lợi ích tài chính cho CLB của mình.
Ai cũng nhắm vào túi tiền và nhìn vào cái “balance sheet” thì thử hỏi làm sao đội tuyển quốc gia có cầu thủ giỏi, khá lên được?
Các nước Âu Châu khác có lẽ cũng nằm trong tình trạng như Ý Đại Lợi. Nhưng tôi tin là họ làm khá hơn FIGC và các CLB của Ý. Bằng chứng là họ vẫn không bị ảnh hưởng cho lắm bởi sự hiện diện của cầu thủ ngoại quốc một khi ra tranh tài.
Không biết trong tương lai cả nước Ý làm sao ra khỏi cuộc khủng hoảng này. Không phải là một bài toán dễ mà cần một cuộc cải tổ và “ cách mạng” sâu rộng!
Xin quý vị nghe một vài suy nghĩ sau đây..
Những phản ứng mạnh mẽ nhất từ các tên tuổi lừng danh của bóng đá Ý bao gồm:
Paolo Maldini: Hậu vệ huyền thoại này đã đưa ra một nhận định đầy gay gắt khi tuyên bố: "Lỡ hẹn một kỳ World Cup là một lời cảnh tỉnh. Lỡ hẹn hai kỳ là một cuộc khủng hoảng... Nhưng lỡ hẹn ba kỳ liên tiếp thì quả là một nỗi nhục nhã hoàn toàn. Khi khoác lên mình chiếc áo đội tuyển Ý, bạn mang theo cả lịch sử, trách nhiệm và niềm kiêu hãnh. Giờ đây, tôi không còn nhìn thấy sự khát khao ấy nữa."
Alessandro Del Piero: Cầu thủ vô địch World Cup 2006 đã bày tỏ cả sự giận dữ lẫn nỗi bàng hoàng, cho rằng đội tuyển Ý đã trở thành "trò cười của bóng đá quốc tế". Anh khẳng định việc không thể vượt qua vòng loại ở ba kỳ World Cup liên tiếp là điều "thực sự không thể tha thứ", đồng thời thừa nhận rằng đội hình hiện tại còn kém xa so với những tiêu chuẩn lịch sử của đội tuyển Ý.
Gennaro Gattuso: Hiện là huấn luyện viên trưởng của đội tuyển Ý—cũng là một cựu cầu thủ từng vô địch năm 2006—đã lộ rõ vẻ suy sụp tột độ. Dù vẫn lên tiếng bảo vệ những nỗ lực của các cầu thủ trên sân cỏ—đặc biệt là sau thất bại đầy đau thương ở vòng play-off—nhưng ông cũng thừa nhận rằng phán quyết này "thật đau đớn, thực sự rất đau đớn" và rằng sẽ cần thời gian để có thể chấp nhận được thực tại nghiệt ngã này.
Tóm lại nhìn vào kết quả hôm nay của đội tuyển quốc gia Ý, chúng ta thấy việc toàn cầu hóa thị trường, trong đó có thị trường của môn đá banh đã không làm cho bóng đá của người Ý khá ra, mạnh ra, văn minh ra mà nó làm hại nhiều hơn là có lợi, nếu nhìn về bình diện của đội quốc gia Ý Đại Lợi.
Võ Văn Thiệu
Mùa World Cup 2026
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình