Toàn cầu: bạo lực tấn công học sinh, thầy cô, trường học tăng hơn 40%. Trong đó có 1.416 vụ tấn công nhắm vào giáo dục trong năm 2025 (tăng 64% so với 2024) đặc biệt là tại Myanmar, Palestine và Ukraine.
Bản báo cáo sau là từ trang Common Dreams với tường trình của Jessica Corbett về hiện tượng mới, nhan đề "'A Global Crisis': Report Reveals Over 40% Rise in Violent Attacks on Education" ('Cuộc khủng hoảng toàn cầu': Báo cáo cho thấy các vụ tấn công bạo lực nhắm vào giáo dục tăng hơn 40%). Bản dịch như sau.
Khủng hoảng toàn cầu: bạo lực tấn công giáo dục tăng hơn 40%
-- Jessica Corbett
Theo một báo cáo được công bố hôm thứ Hai bởi một liên minh quốc tế, từ Dải Gaza đến Ukraine và nhiều nơi khác, các vụ tấn công bạo lực nhắm vào học sinh, giáo viên và trường học đã gia tăng mạnh mẽ trong những năm gần đây.
Báo cáo có tiêu đề "Giáo dục bị tấn công 2026" (Education Under Attack 2026) ghi nhận ít nhất 8.566 vụ tấn công vào lĩnh vực giáo dục và các trường hợp lực lượng quân sự sử dụng cơ sở giáo dục trong khoảng thời gian từ đầu năm 2024 đến cuối năm ngoái; con số này thể hiện mức tăng hơn 40% so với giai đoạn hai năm trước đó.
"Chúng tôi tin rằng mức tăng thực tế còn cao hơn nhiều," bà Felicity Pearce, nhà nghiên cứu chính của báo cáo thuộc Liên minh Toàn cầu Bảo vệ Giáo dục khỏi các cuộc Tấn công (GCPEA: Global Coalition to Protect Education from Attack), cho biết trong một tuyên bố. "Xung đột leo thang, khả năng tiếp cận nhân đạo bị hạn chế và tình trạng mất thông tin trên diện rộng đồng nghĩa với việc nhiều vụ tấn công không bao giờ được báo cáo."
Các vụ tấn công trong giai đoạn 2024-2025 đã gây tổn hại cho ít nhất 10.600 học sinh, nhà giáo dục và các nhân viên khác tại 83 quốc gia, bao gồm cả 55 quốc gia không có xung đột vũ trang đang diễn ra. GCPEA ghi nhận tỷ lệ xảy ra các vụ việc cao nhất tại Colombia, Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC), Ethiopia, Haiti, Palestine và Ukraine; trong khi đó, Cameroon, Myanmar, Nigeria và Yemen là những nơi có số lượng người bị tổn hại hoặc thiệt mạng cao nhất.
"Cameroon tiếp tục đối mặt với các cuộc khủng hoảng an ninh chồng chéo, gây ảnh hưởng nặng nề đến dân thường trong giai đoạn 2024-2025, với đặc điểm là tình trạng bạo lực dai dẳng ở vùng Cực Bắc và xung đột vũ trang kéo dài tại các vùng Tây Bắc và Tây Nam," báo cáo giải thích. GCPEA đã ghi nhận ít nhất 67 vụ tấn công vào trường học, 85 vụ tấn công nhắm vào học sinh và nhân viên, cùng 11 báo cáo về việc quân đội sử dụng các cơ sở giáo dục.
Đã một thập niên trôi qua kể từ khi chính phủ Colombia và Lực lượng Vũ trang Cách mạng Colombia (FARC: Revolutionary Armed Forces of Colombia) ký kết các hiệp định hòa bình, nhưng GCPEA vẫn ghi nhận ít nhất 160 báo cáo về các vụ tấn công vào cơ sở giáo dục, 129 báo cáo về các vụ tấn công nhắm vào học sinh và nhân viên, cùng 107 báo cáo về việc quân đội sử dụng trường học. Tại CHDC Congo, khi "xung đột vũ trang leo thang" giữa Phong trào 23 tháng 3 (được Lực lượng Quốc phòng Rwanda hậu thuẫn) và lực lượng vũ trang quốc gia Congo (được quân đội Burundi và các nhóm dân quân đồng minh hỗ trợ), đã xảy ra ít nhất 350 vụ tấn công vào trường học, 15 vụ tấn công nhắm vào học sinh và nhân viên, cùng 313 trường hợp các cơ sở này bị sử dụng cho mục đích quân sự.
"Xung đột tại Ethiopia tiếp tục ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận giáo dục của hàng triệu trẻ em," ấn phẩm này nêu rõ. GCPEA đã ghi nhận khoảng 100 vụ tấn công vào trường học và 7 vụ tấn công nhắm vào học sinh cùng nhân viên—dù thừa nhận những khó khăn trong công tác giám sát và báo cáo—cũng như khoảng 1.200 trường học bị sử dụng cho mục đích quân sự, một mức tăng mạnh so với giai đoạn trước.
"Khi các băng nhóm vũ trang tại Haiti hợp nhất và giành quyền kiểm soát nhiều khu vực hơn trong nước, tình trạng bạo lực leo thang bao gồm các vụ tấn công vào trường học, học sinh và nhân viên, cũng như việc sử dụng trường học cho mục đích quân sự, làm gián đoạn việc học tập của hơn 1,2 triệu trẻ em," theo báo cáo. Cụ thể, đã có ít nhất 339 vụ tấn công vào trường học, 55 vụ tấn công nhắm vào học sinh và nhân viên, cùng 27 báo cáo về việc sử dụng các cơ sở này cho mục đích quân sự.
Tại Myanmar, "khi xung đột nội bộ leo thang giữa chính quyền quân sự nắm quyền vào tháng 2 năm 2021 và các nhóm kháng chiến vũ trang," GCPEA đã ghi nhận 212 vụ tấn công vào trường học, 18 vụ tấn công nhắm vào học sinh và nhân viên, cùng 84 trường hợp bị quân đội chiếm đóng.
Trong khi xung đột vũ trang giữa chính phủ Nigeria và các nhóm vũ trang phi nhà nước vẫn tiếp diễn trong giai đoạn báo cáo, số vụ tấn công vào trường học đã giảm nhẹ xuống còn 9, trong khi số vụ tấn công nhắm vào học sinh và nhân viên vẫn ở mức 14—tuy nhiên, ít nhất 90 người đã thiệt mạng hoặc bị thương và hơn 700 người bị bắt cóc. Đã có ít nhất 5 vụ việc quân đội sử dụng trường học.
"Israel tiếp tục thực hiện hành vi bạo lực mang tính diệt chủng đối với người dân Palestine ở Gaza," báo cáo cho biết, đồng thời ghi nhận sự gia tăng các vụ tấn công vào trường học, học sinh và giáo viên tại cả dải ven biển—nơi hầu hết các cơ sở giáo dục đã bị "hư hại nghiêm trọng"—và khu vực Bờ Tây bị chiếm đóng. Trên khắp Palestine, GCPEA đã xác định được ít nhất 620 vụ tấn công vào trường học, 2.400 vụ tấn công nhắm vào học sinh và nhân viên, cùng 10 trường hợp các cơ sở giáo dục bị sử dụng cho mục đích quân sự. Trong khi các lực lượng Ukraine tiếp tục chiến đấu chống lại quân xâm lược Nga, GCPEA đã ghi nhận hơn 900 vụ tấn công nhắm vào các trường học cùng ít nhất một trường hợp trường học bị sử dụng cho mục đích quân sự. Báo cáo cũng chỉ ra rằng "1.611 trường học đã bị hư hại hoặc phá hủy kể từ khi cuộc xâm lược toàn diện bắt đầu, trong đó có ít nhất 339 trường bị phá hủy hoàn toàn", buộc 741.000 trẻ em phải học theo hình thức kết hợp và 443.000 em khác phải học hoàn toàn trực tuyến.
Tại Yemen, "một thỏa thuận ngừng bắn mong manh phần lớn vẫn được duy trì trong suốt năm 2024 và 2025", nhưng cuộc xung đột dai dẳng giữa chính phủ được quốc tế công nhận, lực lượng Houthi và các bên liên quan trong khu vực đã dẫn đến ít nhất 16 vụ tấn công vào trường học, 62 vụ tấn công nhắm vào học sinh và nhân viên, cùng 63 trường hợp cơ sở giáo dục bị sử dụng cho mục đích quân sự.
Bà Lisa Chung Bender, Giám đốc GCPEA, chia sẻ với tờ The Guardian rằng những phát hiện trong báo cáo "là lời cảnh báo rằng các chuẩn mực toàn cầu từng bảo vệ trẻ em đang dần sụp đổ".
"Đó là lời cảnh báo rằng thế giới đang trượt dài đến một nơi mà ngay cả những đứa trẻ nhỏ tuổi nhất cũng không còn được an toàn trước các cuộc tấn công", bà nói. "Và cũng là lời cảnh báo rằng nếu chúng ta không kiên quyết giữ vững ranh giới này ngay bây giờ, chúng ta có thể sẽ vĩnh viễn đánh mất nó."
Báo cáo kêu gọi sự ủng hộ đối với Tuyên bố về Trường học An toàn (Safe Schools Declaration), đồng thời đưa ra các khuyến nghị dành cho chính phủ và các tổ chức xã hội dân sự.
Báo cáo này được công bố ngay sau tài liệu mới nhất từ tổ chức Explosive Weapons Monitor (tổ chức giám sát việc sử dụng vũ khí nổ) phát hành tuần trước; tài liệu này ghi nhận ít nhất 22.616 dân thường thiệt mạng do vũ khí nổ tại 65 quốc gia và vùng lãnh thổ trong năm ngoái. Tổ chức giám sát này đã ghi nhận 1.416 vụ tấn công nhắm vào lĩnh vực giáo dục trong năm 2025 – tăng 64% so với năm 2024 – đồng thời đặc biệt lưu ý đến tình hình tại Myanmar, Palestine và Ukraine.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình