Ngân hàng Goldman Sachs: Eo biển Hormuz có thể không bao giờ phục hồi hoàn toàn. Phí bảo hiểm hàng hải tăng vọt. Nhiều công ty lên kế hoạch tránh đi qua eo biển này.
.
Ngân hàng đầu tư đa quốc Goldman Sachs nhận định Eo biển Hormuz có thể không bao giờ phục hồi hoàn toàn — và khu vực Vịnh đang dần thích nghi với thực tế mới. Tin này đăng trên tập san National Security Journal. Eo biển Hormuz có thể vẫn là một điểm nóng địa chính trị quan trọng.
Mặc dù thỏa thuận hứa hẹn dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ trong vòng 30 ngày và khôi phục lưu lượng tàu bè như thời điểm trước chiến tranh, tương lai của eo biển này vẫn còn nhiều bất định.
Biên bản ghi nhớ nêu rõ rằng "hoạt động của tàu thương mại sẽ bắt đầu ngay lập tức". Tuy nhiên, văn bản này cũng thừa nhận sự cần thiết phải để Iran dỡ bỏ thủy lôi và các chướng ngại vật trên eo biển; phía Iran cho biết họ sẽ bắt đầu công việc này trong vòng 30 ngày kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực.
Giai đoạn rà phá thủy lôi trong thỏa thuận có thể kéo dài và tốn kém. Tuy nhiên, hiện đã có những tuyến đường mà tàu thuyền Iran đang sử dụng vốn dĩ đã thông thoáng; điều thực sự có nguy cơ gây trở ngại lớn lại nằm ở những diễn biến trong tương lai.
Một Iran tự tin hơn có thể tìm cách thu "phí" trong tương lai.
Mặc dù Tổng thống Trump từng tuyên bố việc đi qua eo biển này sẽ "vĩnh viễn miễn phí", phía Iran lại khẳng định rằng sau khi thời hạn 60 ngày kết thúc, họ sẽ phối hợp với Oman và thảo luận cùng các quốc gia ven biển khác để "xác định cơ chế quản lý và các dịch vụ hàng hải trong tương lai" tại eo biển này.
Trước đó, các quan chức Iran từng tuyên bố sẽ "thu phí" cho các "dịch vụ" không xác định trong thời gian tới.
Phí và lệ phí về bản chất là một. Trong trường hợp xảy ra xung đột hoặc khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trở nên táo bạo hơn, rất có thể Iran sẽ tìm cách đóng cửa hoặc kiểm soát Eo biển Hormuz.
Mục tiêu địa chính trị dài hạn của Iran là hợp thức hóa chủ quyền đối với tuyến đường thủy này.
Tehran có thể tận dụng các chiến thuật bất đối xứng như sử dụng thủy lôi, máy bay không người lái (drone) và áp đặt các loại phí có chọn lọc để khẳng định quyền kiểm soát và tái phong tỏa eo biển này.
Và còn có cả lực lượng ủy nhiệm của Iran tại Yemen. Mặc dù Iran thường tuyên bố rằng các lực lượng ủy nhiệm của họ hoạt động độc lập, nhưng thực tế hoàn toàn không phải vậy.
Các nhóm dân quân do Tehran hậu thuẫn tại Iraq, cùng với Hamas, Hezbollah và lực lượng Houthi ở Yemen, đều nhận sự hỗ trợ từ Iran và hành động theo chỉ đạo của chính quyền nước này.
Trong bất kỳ cuộc xung đột nào tại Trung Đông trong tương lai, lực lượng Houthi sẽ tìm cách ngăn chặn và hạn chế lưu thông hàng hải trên Biển Đỏ. Vào đầu tuần trước, nhóm phiến quân Yemen đã tuyên bố cấm hoàn toàn hoạt động "hàng hải của kẻ thù" – nhắm cụ thể vào các tàu thuộc sở hữu hoặc có liên quan đến Israel – đồng thời đe dọa biến eo biển Bab al-Mandab thành một chiến trường đối đầu quân sự thực sự.
Hai ngày sau, vào ngày 10 tháng 6, một chiếc tàu nhỏ hoạt động ngoài khơi Yemen được cho là đã quấy nhiễu một tàu thương mại ở gần khu vực Bab al-Mandab.
Trong giai đoạn 2024-2025, lực lượng Houthi đã tấn công hơn 190 tàu thương mại trên Biển Đỏ, gây gián đoạn nghiêm trọng cho hoạt động thương mại toàn cầu.
Mặc dù việc thực hiện một cuộc phong tỏa vật lý toàn diện là rất khó khả thi, nhưng nguy cơ bị tấn công bằng máy bay không người lái (drone) và tên lửa vẫn gây tác động đáng kể đến thương mại toàn cầu.
Ngay cả những lời đe dọa cũng đủ để khiến phí bảo hiểm hàng hải tăng vọt và làm dấy lên lo ngại về an toàn cho thủy thủ đoàn, buộc nhiều hãng vận tải biển lớn phải thay đổi hoàn toàn lộ trình di chuyển của tàu.
Liệu Houthi có thể "đóng cửa" Biển Đỏ hay không? Câu trả lời là không; họ không đủ năng lực quân sự để làm điều đó. Hơn nữa, kể từ sau cuộc khủng hoảng kênh đào Suez, các tàu thuyền đã quen với việc sử dụng tuyến đường dài vòng qua Sừng châu Phi. Tuyến đường này tốn kém hơn?
Chắc chắn là vậy, nhưng nó an toàn hơn và tước bỏ lợi thế gây sức ép của nhóm phiến quân này.
Các công ty năng lượng đang lên kế hoạch tránh đi qua eo biển: Các công ty năng lượng và các nhà sản xuất tại vùng Vịnh đang lên kế hoạch tránh eo biển Hormuz bằng cách chuyển hướng dòng chảy dầu thô qua các đường ống trên đất liền để dẫn trực tiếp ra vùng biển thoáng.
Các nhà điều hành lớn thuộc sở hữu nhà nước đang khẩn cấp xây dựng các siêu dự án đường ống mới nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào khu vực Vịnh Ba Tư. Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz đã buộc ngành hậu cần năng lượng toàn cầu phải thay đổi phương thức vận hành trên quy mô lớn, và các công ty dầu khí không muốn lặp lại tình cảnh tàu thuyền bị mắc kẹt tại đó.
Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng đường ống dẫn dầu nối từ phía Tây sang phía Đông.
Dự án này dự kiến hoàn thành vào năm 2027; hiện đã hoàn tất gần 50% khối lượng công việc và sẽ giúp tăng gấp đôi công suất xuất cảng từ cảng Fujairah – cảng nằm ở Vịnh Oman, bên ngoài eo biển Hormuz.
"Hiện nay, quá nhiều nguồn cung năng lượng toàn cầu vẫn phải đi qua quá ít các điểm nghẽn huyết mạch," ông Sultan Ahmed Al Jaber, Giám đốc điều hành của Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC), phát biểu trong một cuộc phỏng vấn tại Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council).
"Đây không chỉ đơn thuần là vấn đề kinh tế," ông Al Jaber nói thêm. “Trên thực tế, điều này tạo ra một tiền lệ nguy hiểm khi chấp nhận việc một quốc gia đơn lẻ có thể khống chế tuyến đường thủy quan trọng nhất thế giới.”
Saudi Arabia đã đẩy mạnh lưu lượng vận chuyển qua đường ống Đông-Tây lên hơn 7,5 triệu thùng mỗi ngày, cho phép xuất cảng dầu thô qua cảng Yanbu trên Biển Đỏ.
Ngân hàng đầu tư Goldman Sachs dự đoán rằng eo biển có thể sẽ không bao giờ phục hồi hoàn toàn về mức lưu lượng giao thông trước xung đột.
Nhiều quốc gia châu Á phụ thuộc vào Trung Đông về nhu cầu dầu mỏ, như Nam Hàn và Nhật Bản, đang tìm kiếm các nhà cung cấp thay thế từ Hoa Kỳ, Canada, Venezuela, Azerbaijan và Nga. Và hai quốc gia đã ký một thỏa thuận hợp tác năng lượng toàn diện.
Thỏa thuận này bao gồm các kế hoạch dự trữ chung, tăng cường chia sẻ thông tin và thiết lập khuôn khổ hoán đổi dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Mặc dù những dự án này không thể thay thế lượng dầu chảy qua eo biển mỗi ngày, nhưng mỗi thùng dầu từ một nguồn thay thế sẽ làm giảm đòn bẩy mà Iran có thể sử dụng trong tương lai.
Những người chỉ trích Tổng thống Trump cho rằng việc không giành được quyền kiểm soát vĩnh viễn hoặc giải quyết năng lực hạt nhân cơ bản của Iran trong cuộc xung đột ban đầu là một sai lầm, trong khi những người ủng hộ coi việc mở lại tuyến đường thương mại quan trọng này là một chiến thắng chiến lược.
Những vấn đề này sẽ vẫn là những điểm vướng mắc và chắc chắn sẽ không được Hoa Kỳ và Iran đồng thuận trong thời gian đàm phán 60 ngày.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình