- LS Nhà Trắng thú nhận trước tòa: Không cần biết ý nghĩa khoa học, Nhà Trắng chỉ gõ máy qua các từ khóa liên hệ tới công bằng, đa dạng, giới tính, sắc tộc, vaccine để xóa 2 tỷ USD tài trợ hơn một ngàn cuộc nghiên cứu khoa học của hệ đại học UC
- UC: Trump vi hiến khi cắt quỹ khoa học tại các đại học ở các tiểu bang bầu cho bà Kamala Harris, không cắt ở các tiểu bang bầu cho Trump
- Các đại học UC: giới khoa học thất vọng vì nhiều bệnh nan y đang nghiên cứu sẽ để cho các nước khác nghiên cứu
.
Theo báo CalMatters, Nhà Trắng thừa nhận đã dùng từ khóa để hủy các khoản tài trợ nghiên cứu trị giá hàng tỷ đô la tại California. Bản tin của phóng viên Mikhail Zinshteyn ghi nhận: Chính quyền Trump đã hủy bỏ các khoản tài trợ nghiên cứu trị giá 2 tỷ đô la dành cho các giáo sư tại Đại học California (UC). Đội ngũ pháp lý của họ cho biết họ có bằng chứng chứng minh việc hủy bỏ này là vi hiến.
Các cơ quan liên bang – những đơn vị đã hủy hơn một nghìn khoản tài trợ nghiên cứu tại Đại học California vào năm ngoái – thừa nhận rằng họ đã sử dụng các từ khóa liên quan đến sự đa dạng, giới tính, tâm lý do dự về vắc-xin và COVID-19 để sàng lọc và loại bỏ những dự án đi ngược lại các ưu tiên của chính quyền Trump.
Đây là lời thừa nhận mà các luật sư đại diện cho các giáo sư nghiên cứu coi là bằng chứng cho thấy các cơ quan này đã hủy bỏ trái phép gần 2 tỷ đô la tiền tài trợ. Đây là diễn biến quan trọng trong vụ kiện do các nhà nghiên cứu tại UC đệ trình chống lại chính quyền Trump nhằm khôi phục vĩnh viễn các khoản tài trợ của họ. Đội ngũ pháp lý của các nhà nghiên cứu hiện đang yêu cầu thẩm phán bỏ qua bước xét xử thông thường và chính thức tuyên bố rằng Nhà Trắng đã nhiều lần vi phạm Hiến pháp, bao gồm cả Tu chính án thứ Nhất. Một phiên điều trần về vấn đề này đã được lên lịch vào ngày 20 tháng 10/2026.
.
Các cơ quan liên bang đã đưa ra lời thú nhận về việc sử dụng từ khóa trong các văn bản thỏa thuận có chữ ký, được nộp lên tòa án liên bang vào tuần trước trong vụ kiện mang tên "Thakur kiện Trump" (vốn đã kéo dài từ mùa xuân năm ngoái).
Các luật sư đại diện cho nguyên đơn cho biết, các thỏa thuận trong hồ sơ tòa án cho thấy các cơ quan này "không hủy bỏ bất kỳ khoản tài trợ nào dựa trên cáo buộc không tuân thủ các điều khoản của khoản tài trợ", mà thay vào đó sử dụng "các tiêu chí chung thay vì đánh giá cụ thể mức độ tuân thủ hoặc hiệu quả thực hiện của từng khoản tài trợ". Các luật sư của các giáo sư UC hiện lập luận rằng lời thú nhận này chứng minh ba hành vi vi phạm Hiến pháp trên diện rộng:
-- Bằng cách sử dụng công cụ tìm kiếm từ khóa để rà soát hàng trăm khoản tài trợ và hủy bỏ chúng hàng loạt thay vì xem xét từng dự án dựa trên giá trị thực tế, chính quyền Trump đã nhắm mục tiêu vào các nghiên cứu bị coi là bất lợi về mặt chính trị; hành động này vi phạm Tu chính án thứ Nhất.
-- Khi hủy bỏ 283 khoản tài trợ của Bộ Năng lượng dành cho các tiểu bang có đa số cử tri bỏ phiếu cho bà Kamala Harris trong cuộc bầu cử năm 2024, đồng thời giữ nguyên hàng trăm khoản tài trợ dành cho các tiểu bang "đỏ" (ủng hộ Đảng Cộng hòa), chính quyền Trump đã trừng phạt sai trái các nhà nghiên cứu chỉ vì họ sống tại những tiểu bang mà Nhà Trắng phản đối về mặt chính trị.
-- Việc chính quyền Trump chấm dứt các khoản tài trợ trị giá hàng tỷ đô la mà không chuyển hướng số tiền đó sang các cơ hội tài trợ khác đã vi phạm Hiến pháp; lý do là họ đã không chi tiêu ngân sách theo đúng các yêu cầu cụ thể mà Quốc hội đã quy định trong luật về cách sử dụng quỹ nghiên cứu.
.
Vào ngày 16 tháng 7, CalMatters đã gửi email cho Bộ Tư pháp Hoa Kỳ—cơ quan chịu trách nhiệm biện hộ pháp lý cho các cơ quan liên bang—để hỏi xem liệu họ có đồng ý rằng các quy định của cơ quan cấp tài trợ liên bang đồng nghĩa với việc chính quyền Trump đã vi phạm quyền hiến định của các nhà nghiên cứu hay không. Người phát ngôn của Bộ Tư pháp đã không phản hồi trước thời điểm bài viết được đăng tải.
.
Diễn biến vụ kiện
Thẩm phán phụ trách vụ án, bà Rita F. Lin, đã nhiều lần đứng về phía các giáo sư thuộc hệ thống Đại học California (UC) và ban hành một số lệnh sơ bộ buộc các cơ quan liên bang phải khôi phục các khoản tài trợ trong khi bà xem xét toàn diện nội dung vụ kiện. Các lệnh này bao gồm việc khôi phục hàng trăm khoản tài trợ tại UCLA—những khoản vốn đã bị chính quyền Trump tìm cách đình chỉ do cáo buộc rằng trường đại học này dung túng cho tư tưởng bài Do Thái và cho phép phụ nữ chuyển giới thi đấu trong các đội thể thao nữ.
Những cáo buộc đó cũng là cơ sở cho yêu cầu từ Nhà Trắng, buộc UCLA phải nộp phạt 1,2 tỷ đô la nếu không muốn đối mặt với hàng loạt lệnh đình chỉ tài trợ nghiên cứu tiếp theo. Tuy nhiên, nhiều tháng trước khi ông Trump đưa ra yêu cầu dàn xếp đó, UCLA đã thực hiện các bước nhằm giải quyết vấn đề bài Do Thái trong khuôn viên trường, bao gồm việc thành lập một nhóm công tác để đề xuất các biện pháp tạo ra môi trường thân thiện hơn cho sinh viên Do Thái.
Trong một lệnh sơ bộ liên quan đến một vụ kiện khác nhưng có cùng tính chất, bà Lin—người được Tổng thống Biden bổ nhiệm—đã chỉ trích chính quyền vì đã phớt lờ những nỗ lực kể trên của UCLA. Bà Lin viết rằng lý do mà chính quyền Trump đưa ra để chấm dứt các khoản tài trợ đã không "đề cập đến các biện pháp khắc phục mà UCLA đã thực hiện để giải quyết những vấn đề được nêu."
Hiện nay, các luật sư đại diện cho các giáo sư trong vụ kiện Thakur đang đề nghị bà Lin đưa ra phán quyết cuối cùng yêu cầu khôi phục các khoản tài trợ, thay vì chỉ là lệnh sơ bộ. Ngay cả khi điều đó xảy ra, các cơ quan liên bang vẫn có thể quyết định kháng cáo phán quyết của bà Lin lên tòa án cấp cao hơn.
.
Các luật sư đại diện cho các giáo sư trong vụ kiện Thakur viết rằng mức độ ảnh hưởng của vụ việc này là "cực kỳ lớn". Nếu Nhà Trắng "được phép chấm dứt nguồn tài trợ này, các nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh và nhân viên chương trình – những người dựa vào các khoản tài trợ để theo đuổi sự nghiệp cả đời mình – sẽ phải gánh chịu những tổn hại nghiêm trọng về danh tiếng và sự nghiệp."
Các luật sư cảnh báo về những phương pháp chữa bệnh cứu người sẽ không bao giờ được phát triển, những hiểu biết mới về bệnh tật sẽ không được khám phá, và sự suy giảm vị thế toàn cầu của đất nước với tư cách là một cường quốc hàng đầu trong lĩnh vực nghiên cứu được nhà nước tài trợ.
.
Sử dụng từ khóa để nhắm mục tiêu vào các khoản tài trợ không được ưa chuộng
Theo một báo cáo của CalMatters dựa trên các tài liệu mới nộp lên tòa án, các cơ quan chức năng thừa nhận đã sử dụng từ khóa theo nhiều cách khác nhau.
Bộ Giao thông Vận tải đã xác định sáu khoản tài trợ cho các dự án trị giá khoảng 42 triệu USD để chấm dứt, vì các dự án này hướng tới "sự công bằng trong giao thông", ưu tiên "các cộng đồng yếu thế", hoặc tập trung vào "đa dạng hóa lực lượng lao động ngành giao thông" và "sự công bằng".
Việc chấm dứt ba trong số các khoản tài trợ do một giáo sư tại UC Davis chủ trì đã khiến 77 nhà nghiên cứu phải từ bỏ 79 dự án đang thực hiện. Các luật sư của bên nguyên đơn cho biết những người đứng đầu dự án cũng buộc phải sa thải hoặc chật vật tìm nguồn tài trợ thay thế cho hơn 40 trợ lý nghiên cứu là sinh viên đại học và nghiên cứu sinh.
.
Viện Y tế Quốc gia (NIH) thừa nhận đã sử dụng một công cụ tìm kiếm nội bộ để đánh dấu các khoản tài trợ dành cho Đại học California (UC) có đề cập đến các cụm từ như "công bằng y tế", "đa dạng lực lượng lao động", "phân biệt chủng tộc mang tính hệ thống" và "xu hướng tính dục". Riêng NIH đã đình chỉ hoặc hủy bỏ hơn 1.000 khoản tài trợ cho UC – bao gồm gần 700 khoản tại UCLA – liên quan đến vắc-xin, nghiên cứu ung thư và sự chênh lệch về kết quả y tế. Con số này mới được tiết lộ trong một tài liệu tòa án; trước đó, vào năm ngoái, UCLA cho biết có khoảng 500 khoản tài trợ của NIH bị chấm dứt. Cơ quan nghiên cứu y tế này cũng tuyên bố rằng có khả năng DOGE – cơ quan liên bang tồn tại trong thời gian ngắn do tỷ phú Elon Musk lãnh đạo vào năm 2025 – đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để nhắm mục tiêu chấm dứt các khoản tài trợ.
Các luật sư của bên nguyên đơn đã viết thư gửi thẩm phán, khẳng định rằng những lời thừa nhận này cho thấy các cơ quan chức năng đã "xác định các quan điểm mà họ muốn ngăn chặn, tìm kiếm trong số các khoản tài trợ những dự án thể hiện các quan điểm đó, và chấm dứt các khoản tài trợ này dựa trên cơ sở đó". Các luật sư viết rằng hành động này vi phạm quyền tự do ngôn luận theo Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Hoa Kỳ dành cho các nhà nghiên cứu. Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) – một trong những cơ quan bị nêu tên trong vụ kiện – đang trong quá trình dàn xếp với các luật sư đại diện cho các giáo sư thuộc Đại học California (UC) nhằm tránh các thủ tục pháp lý kéo dài.
Tuần trước, một thẩm phán tòa án liên bang tại Massachusetts đã đưa ra phán quyết gây bất lợi cho chính quyền Trump liên quan đến thẩm quyền chấm dứt các khoản tài trợ và đình chỉ giải ngân ngân sách liên bang. Trong nhiều quyết định hủy bỏ tài trợ, Nhà Trắng thường viện dẫn lý do rằng dự án đó "không còn đáp ứng... các ưu tiên của cơ quan". California cùng 22 tiểu bang khác đã đệ đơn kiện, lập luận rằng chính quyền liên bang không có cơ sở pháp lý hay thẩm quyền hủy bỏ tài trợ dựa trên các mục tiêu chương trình mới hoặc ý muốn của Nhà Trắng sau khi các khoản tài trợ này đã được phê duyệt và cấp phát. Thẩm phán đã chấp nhận lập luận này.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình