Cơ nguy ký sinh trùng và mầm bệnh: hơn 1.500 tàu thuyền bị kẹt ở eo biển Hormuz nhiều tháng có thể gây ô nhiễm hệ sinh thái lềnh bềnh
.
Bạn đã từng sống ở ven các sông nơi thành phố Sài Gòn hay Hà Nội hẳn là đã biết sợ các kênh nước đen, nơi ô nhiễm thê thảm. Bây giờ, các nhà khoa học đang cảnh báo tình hình ô nhiễm nước ở nơi 1,500 tàu hàng hay tàu dầu đang bị kẹt ở 2 đầu Eo biển Hormuz... tất nhiên là, tình hình phải là ô nhiễm lềnh bềnh.
Báo Live Science ghi nhận: Các nhà khoa học cảnh báo nguy cơ xảy ra sự kiện "siêu lây lan" sinh học khi hơn 1.500 tàu thuyền đang neo đậu bất động tại eo biển Hormuz.
Các nhà khoa học cảnh báo rằng một sự kiện "siêu lây lan" sinh học vi trùng có thể sắp xảy ra khi hơn 1.500 tàu thuyền vẫn tiếp tục neo đậu bất động tại eo biển Hormuz đang bị phong tỏa; tình trạng này có nguy cơ gây ra những tác động nghiêm trọng đối với sức khỏe con người và hệ sinh thái biển toàn cầu.
Trong một nghiên cứu được công bố ngày 22 tháng 7 trên tạp chí Biological Invasions, các nhà khoa học giải thích cách hàng trăm tàu thương mại đang neo đậu ở hai bên eo biển trở thành nơi cư trú cho các vi sinh vật biển, tảo, rong biển, hàu và các loài động vật không xương sống khác. Vấn đề nằm ở chỗ, một khi các con tàu này bắt đầu di chuyển trở lại, những sinh vật này sẽ bị phát tán đi khắp thế giới.
"Quy mô và thời gian neo đậu hàng loạt chưa từng có của các tàu thương mại cỡ lớn trong mùa xuân và mùa hè vừa qua đã tạo điều kiện lý tưởng cho một sự kiện 'siêu lây lan' các loài sinh vật biển xâm lấn," Mario Tamburri, giáo sư tại Trung tâm Khoa học Môi trường thuộc Đại học Maryland kiêm tác giả chính của nghiên cứu, cho biết trong một tuyên bố.
Cuộc chiến liên quan đến Iran đang gây ra những tác động tàn phá trên toàn thế giới. Sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công vào Iran ngày 28 tháng 2, Tehran đã đáp trả bằng cách hạn chế giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz -- một tuyến đường vận tải huyết mạch nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và là nơi vận chuyển 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, theo số liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ.
Tuy nhiên, những tác động kinh tế từ việc đóng cửa tuyến đường thủy này trong thời gian dài chỉ là một phần của vấn đề.
Mặc dù việc tàu chở hàng neo đậu một hoặc hai ngày tại hầu hết các cảng là chuyện thường thấy, các tác giả nghiên cứu cho biết những sinh vật này -- vốn đến từ khắp nơi trên thế giới và hiện đang hòa trộn, lây lan giữa các con tàu đang neo đậu -- thực sự bắt đầu phát triển mạnh mẽ sau khoảng 10 ngày tàu không hoạt động.
.
Các nhà nghiên cứu viết rằng khi tàu thuyền neo đậu lâu hơn 10 ngày, các sinh vật này bắt đầu xâm chiếm một cách "mạnh mẽ" do lớp phủ đặc biệt bảo vệ tàu khỏi sự bám bẩn bắt đầu giảm hiệu quả. Và một khi những sinh vật này được đưa vào các môi trường mới, chúng có thể tàn phá nghiêm trọng hệ sinh thái tại địa phương. "Rất khó dự đoán các cuộc xâm lấn sinh học ở môi trường biển, nhưng một số loài hoàn toàn có khả năng định cư tại các môi trường sống mới và gây ra những tác động đáng kể về mặt môi trường cũng như kinh tế," Tamburri chia sẻ với Live Science qua email.
Ông Tamburri dẫn chứng trường hợp của loài trai vằn (Dreissena polymorpha) tại khu vực Ngũ Đại Hồ (Great Lakes). Theo Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), loài nhuyễn thể vốn có nguồn gốc từ Châu Âu và Châu Á này được cho là đã du nhập vào Mỹ trong thập niên 1980 thông qua lượng nước dằn tàu được xả ra từ các tàu chở hàng cỡ lớn của Châu Âu.
Tác động của các loài xâm lấn này rất sâu rộng: Theo Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ (NPS), chúng lọc bỏ tảo -- nguồn thức ăn thiết yếu của các loài bản địa -- và bám chặt vào các loài trai bản địa, khiến chúng không thể di chuyển, kiếm ăn hay sinh sản. Ngoài ra, chúng còn gây tắc nghẽn đường ống và hệ thống cấp nước, đòi hỏi chi phí khắc phục lên tới hàng triệu đô la.
.
NPS lưu ý rằng mỗi con trai vằn cái có thể đẻ hàng nghìn quả trứng; do đó, một khi quần thể đã hình thành và ổn định, gần như không còn cách nào hiệu quả để loại bỏ chúng.
Bên cạnh việc cạnh tranh gay gắt về không gian sống và nguồn tài nguyên với các loài bản địa, các loài xâm lấn còn có nguy cơ phát tán mầm bệnh.
"Một trong những mối lo ngại ít được chú ý hơn từ các cuộc xâm lấn sinh học là nguy cơ phát tán các giai đoạn lây nhiễm của ký sinh trùng và mầm bệnh; chúng có thể tồn tại trong các khoang chứa nước dằn tàu hoặc bám vào các sinh vật sống trên thân tàu," April Blakeslee, Phó Giáo sư Sinh học tại Đại học East Carolina, cho biết trong email gửi tới Live Science. Bà Blakeslee nói thêm rằng ký sinh trùng và mầm bệnh do tàu thuyền mang đến có thể lây lan sang các loài bản địa, gây ảnh hưởng đến những loài có giá trị sinh thái hoặc thương mại cao, thậm chí đe dọa sức khỏe con người.
Nói cách khác, các loài này có thể phát tán mầm bệnh lây nhiễm cho động vật hoang dã và con người tại địa phương, cũng như gây hại cho ngành đánh bắt và nuôi trồng thủy sản.
.
Ông Tamburri cho biết các khu vực có nguy cơ cao nhất là những cảng biển đầu tiên mà tàu ghé vào sau khi rời khỏi vùng Vịnh, nếu các cảng này có điều kiện nhiệt độ và độ mặn tương đồng; cụ thể là các cảng tại Ấn Độ, Singapore, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Hoà Lan và một số cảng ở Trung Đông.
Vậy làm thế nào để ngăn chặn sự kiện "siêu lây lan" này trước khi nó xảy ra? Theo các nhà nghiên cứu, việc làm sạch tàu thuyền ngay dưới nước trước khi chúng rời khỏi vùng Vịnh có thể giúp giảm thiểu đáng kể sự phát tán của các sinh vật này. Việc đánh giá rủi ro từ các tàu cụ thể trước khi khởi hành, cũng như thiết lập mạng lưới giám sát và hệ thống phát hiện sớm tại các cảng có nguy cơ cao, cũng có thể giúp hạn chế thiệt hại.
"Mặc dù những hậu quả về con người và kinh tế do các sự kiện như cuộc chiến ở Trung Đông luôn là ưu tiên hàng đầu, nhưng không thể bỏ qua các tác động đến hệ sinh thái," các nhà nghiên cứu viết.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình