- Lời kể từ giới khoa học thân cận BS Fauci: sau nhiều năm khoa học bị Cộng Hòa đấu tố và truy bức, không còn lựa chọn nào khác ngoài im lặng
- Vợ của BS Fauci bị sa thải khỏi chức Trưởng phòng Y tế Sinh học của NIH, trong khi cựu cộng sự của ông Fauci, BS David Morens, đã bị chính phủ Trump cáo buộc che giấu hồ sơ liên bang
- Cộng hòa muốn có thắng lợi về mặt chính trị để giải thích những bất nhất và thất bại của Trump thời đại dịch: đó là hình ảnh ông Fauci bị còng tay và bắt giữ
.
Bài viết sau đây của nhóm phóng viên CNN, phỏng vấn các nhà khoa học từng thân cận, quen biết với BS Anthony Fauci và từng biết giới khoa học bị Trump và Cộng Hòa liên tục truy bức kể lại: vì sao BS Fauci giữ im lặng trong cuộc điều trần kiểu đấu tố ở Thượng Viện. Bài viết nhan đề "Inside Fauci’s intensely planned hearing strategy: 'There was no other option'" (Bên trong chiến lược được tính toán kỹ lưỡng của ông Fauci cho phiên điều trần: 'Không còn lựa chọn nào khác') của các phóng viên Adam Cancryn, Sarah Owermohle, trên CNN ngày 31 tháng 7/2026 ghi lại.
.
Tiến sĩ Anthony Fauci đã đến tham dự phiên điều trần đầy cam go tại Thượng viện vào thứ Tư với một mục tiêu duy nhất và khiêm tốn: Bình an vô sự vượt qua phiên họp. Những người thân cận với ông Fauci chia sẻ với CNN rằng vị cựu chuyên gia khoa học hàng đầu của chính phủ cảm thấy mình đã hoàn thành được sứ mệnh đó.
Việc viện dẫn quyền Tu chính án thứ 5 (quyền không tự buộc tội mình) hơn 100 lần đã khiến ông Fauci cung cấp cho các nghị sĩ Cộng hòa tại Thượng viện vô số đoạn video để chia sẻ trên nền tảng X, nhưng đồng thời cũng tước đi cơ hội để họ thực hiện lời hứa truy tố ông tội khai man. Ông kiên quyết không để mình bị lôi kéo trở lại vào những cuộc tranh cãi dai dẳng về đại dịch Covid-19 và nguồn gốc của nó.
Thay vào đó, theo các đồng minh của ông, sự im lặng của ông Fauci đã chuyển hướng sự soi xét của công chúng ngược lại phía các nhà làm luật – những người đã đeo bám ông suốt nhiều năm nhằm tìm kiếm bằng chứng xác thực cho thấy ông xử lý sai cuộc khủng hoảng Covid. Thực tế, một số đồng minh cho rằng cuốn nhật ký thời kỳ đại dịch (bản chưa bị che giấu thông tin) mà Thượng nghị sĩ Paul công bố vài ngày trước đó – trong đó chứa đựng những ghi chép thẳng thắn và đôi khi có phần bất lợi về các cuộc trò chuyện riêng tư cũng như về đồng nghiệp – có lẽ còn gây nhiều bất tiện và tổn hại đến hình ảnh công chúng của ông Fauci hơn cả chính phiên điều trần này.
"Họ đã đi quá đà," một người thân cận với ông Fauci nhận định. "Và tôi nghĩ đa số người dân cả nước đều nhìn nhận đúng bản chất sự việc."
.
Phiên điều trần kéo dài dường như chỉ làm gia tăng thêm cuộc đối đầu kéo dài sáu năm giữa ông Fauci và Thượng nghị sĩ Cộng hòa Rand Paul; vị thượng nghị sĩ tiểu bang Kentucky này đã cam kết sẽ tổ chức bỏ phiếu vào tuần tới về việc buộc tội nhà khoa học 85 tuổi này tội coi thường Quốc hội do từ chối làm chứng. Tuy nhiên, theo những người thân cận, các cố vấn của ông Fauci đã đi đến kết luận trước khi ông ra điều trần rằng ông không còn lựa chọn nào khác ngoài việc liên tục viện dẫn Tu chính án thứ 5, bởi chính quyền Trump từng thể hiện thái độ muốn nhắm mục tiêu vào các đối thủ chính trị, ngay cả khi chỉ dựa vào những bằng chứng đôi khi rất thiếu thuyết phục.
Ông Paul và các thành viên Đảng Cộng hòa khác — bao gồm cả Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ Robert F. Kennedy, Jr. — đã công khai cho rằng mục tiêu chính của phiên điều trần là thu thập bằng chứng cho các cáo buộc khai man mới; những cáo buộc này sẽ không nằm trong phạm vi lệnh ân xá phủ đầu mà ông Fauci đã nhận được từ Tổng thống Joe Biden vào năm 2025.
Đội ngũ của ông Fauci lo ngại rằng nếu ông đồng ý ra làm chứng, phe Cộng hòa sẽ tận dụng bất kỳ sự thiếu nhất quán nào so với các phát ngôn trước đây của ông để làm cơ sở cho những cáo buộc đó, bất kể sự khác biệt có nhỏ đến đâu.
.
"Không còn lựa chọn nào khác," một người thân cận với ông Fauci cho biết. "Rand Paul nắm trong tay hàng triệu tài liệu liên quan đến sự nghiệp kéo dài 50 năm của ông ấy, trong khi (ông Fauci) lại không có tài liệu nào trước mặt để đối chiếu."
Người phát ngôn của ông Fauci từ chối bình luận. Văn phòng của ông Paul cũng không phản hồi yêu cầu bình luận.
Tuy nhiên, một nguồn tin am hiểu sự việc cho biết, do dự đoán phe Cộng hòa sẽ tìm cách thách thức quyền viện dẫn Tu chính án thứ Năm của mình, ông Fauci và đội ngũ đã nhiều lần chỉnh sửa bài phát biểu mở đầu. Mục đích là đảm bảo ông không đề cập đến các hành động của mình trong giai đoạn đại dịch Covid theo cách vô tình làm suy yếu lập luận bảo vệ quyền không tự buộc tội bản thân.
Thay vào đó, ông Fauci đã dành toàn bộ bài phát biểu mở đầu để chỉ trích chính phiên điều trần, cáo buộc ông Paul có "nỗi ám ảnh điên cuồng" muốn tống giam ông. Nguồn tin này cũng cho biết, đội ngũ của nhà khoa học này cố tình không tiết lộ trước kế hoạch viện dẫn Tu chính án thứ Năm, buộc phe Cộng hòa phải chuẩn bị phương án cho mọi tình huống có thể xảy ra.
.
Quyết định viện dẫn quyền hiến định này — cùng với động thái bất thường của phe Cộng hòa khi kéo dài phiên điều trần suốt nhiều giờ và biến nó thành diễn đàn để tiếp tục công kích ông Fauci — đã đưa cựu quan chức y tế hàng đầu này trở lại tâm điểm chú ý của công chúng lần đầu tiên sau ba năm.
Mặc dù ông Fauci đã rời chính phủ vào năm 2023 sau khi trở thành gương mặt gây nhiều tranh cãi trong giai đoạn đầu chính phủ ứng phó với đại dịch Covid-19, ông đã dành phần lớn thời gian nghỉ hưu để tham vấn luật sư và các cố vấn thân cận nhằm đối phó với các cuộc điều tra từ phía Đảng Cộng hòa.
Trong khi đó, một số người thân cận với ông cũng phải gánh chịu hậu quả. Vợ của ông Fauci, bà Christine Grady, nằm trong số các quan chức y tế cấp cao có mối liên hệ với ông bị sa thải hoặc điều chuyển công tác trong đợt cắt giảm nhân sự tại Viện Y tế Quốc gia (NIH) dưới sự chỉ đạo của ông Kennedy. Christine Grady là chuyên gia đạo đức sinh học (bioethicist) bị sa thải ra khỏi giữ chức vụ Trưởng ban Đạo đức Sinh học (head of the Department of Bioethics) tại NIH, và năm 2026 đã gia nhập Đại học Georgetown với tư cách là cố vấn và giảng viên.
Một cựu cộng sự khác của ông Fauci, ông David Morens, đã bị cáo buộc vào tháng 4 vì hành vi che giấu hồ sơ liên bang. Ông Morens, một công chức lâu năm chưa từng có tiền án, đã bị các đặc vụ liên bang trang bị vũ khí và khí tài tác chiến bắt giữ.
Một người thân cận với ông Fauci cho biết, sự việc này càng làm gia tăng lo ngại trong số những người ủng hộ ông về nỗ lực thúc đẩy việc truy tố ông. Họ cho rằng ngay cả khi không đi đến kết án, các cáo buộc mới vẫn có thể giúp ông Paul và các thành viên Đảng Cộng hòa khác giành được thắng lợi về mặt chính trị: đó là hình ảnh ông Fauci bị còng tay và bắt giữ.
.
Tuy nhiên, chưa rõ liệu nước đi về cáo buộc "coi thường Quốc hội" của ông Paul có làm gia tăng thêm rủi ro tiềm tàng cho ông Fauci hay không. Nếu cuộc bỏ phiếu tại ủy ban thành công, ông Paul thường sẽ cần phải vượt qua ngưỡng 60 phiếu thuận tại Thượng viện trước khi cơ quan này có thể chính thức đề nghị Bộ Tư pháp khởi tố hình sự — một kịch bản khó xảy ra vì cần có sự ủng hộ từ Đảng Dân chủ.
Ông Paul khẳng định rằng ông có thể bỏ qua bước bỏ phiếu đó và chuyển thẳng hồ sơ đề nghị xử lý hành vi coi thường Quốc hội tới Bộ Tư pháp, mặc dù chưa rõ liệu động thái này có được chấp nhận hay không.
Ngay cả khi đó, quyền quyết định việc có buộc tội ông Fauci về hành vi coi thường Quốc hội hay không vẫn thuộc về các công tố viên liên bang. Tổng thống Donald Trump vẫn giữ thái độ không cam kết về vấn đề này, bất chấp việc ông thường tỏ ra hào hứng với việc sử dụng hệ thống pháp luật để nhắm vào các đối thủ chính trị.
.
Những người ủng hộ ông Fauci và một số chuyên gia pháp lý đã lập luận rằng ông có quyền viện dẫn Tu chính án thứ 5 bất kể việc đã được ân xá hay chưa, bởi ông vẫn có thể đối mặt với sự truy tố ở cấp tiểu bang hoặc địa phương vì các hành động trong giai đoạn đại dịch Covid, hoặc bị truy tố ở cấp liên bang dựa trên bất kỳ tuyên bố mới nào mà ông đưa ra.
Lập luận này dường như đã gây ra những quan điểm trái chiều ngay cả trong nội bộ Đảng Cộng hòa — những người vốn tìm cách giám sát chặt chẽ ông Fauci. Trong khi ông Paul khẳng định rằng ông Fauci không nên được bảo vệ bởi Tu chính án thứ 5, ông cũng nhiều lần nói rằng bất kỳ lời khai nào cũng có thể bị coi là một "lời nói dối mới" — đồng thời thừa nhận rằng các quyền bảo vệ của ông Fauci là một "vấn đề pháp lý mà tòa án có thể sẽ phải đưa ra phán quyết".
Trong khi đó, Thượng nghị sĩ James Lankford thuộc Đảng Cộng hòa (đại diện tiểu bang Oklahoma) đã phát biểu tại một thời điểm trong phiên điều trần rằng việc không trả lời bất kỳ câu hỏi nào là "quyền" của ông Fauci, mặc dù sau đó ông cũng đặt câu hỏi liệu nhà khoa học này có còn giữ được các quyền đó hay không sau khi đã chọn đưa ra phát biểu mở đầu.
Tuy nhiên, đối với những người ủng hộ và cố vấn của ông Fauci, việc Đảng Cộng hòa tiếp tục theo đuổi các cáo buộc chỉ càng chứng minh tính đúng đắn của quyết định ban đầu: không tham gia phiên điều trần vốn chỉ nhằm mục đích đẩy ông vào tình thế nguy hiểm về mặt pháp lý bằng mọi giá. "Phiên điều trần này chỉ nhằm mục đích bôi nhọ ông ấy, và không có cách nào để ông ấy trả lời những câu hỏi đó theo hướng mang lại kết quả tích cực," Tiến sĩ Paul Offit, Giám đốc Trung tâm Giáo dục về Vắc-xin tại Bệnh viện Nhi đồng Philadelphia và là người quen lâu năm của ông Fauci, nhận định.
"Tất nhiên, ông ấy đã có những hành động và phát ngôn sai lầm, bởi lẽ tất cả chúng ta đều từng làm hoặc nói những điều chưa đúng đắn vào một thời điểm nào đó trong đại dịch này," ông Offit nói. "Nhưng Tiến sĩ Fauci không phải là 'cha đẻ' của loại virus này, và ông ấy cũng không làm bất cứ điều gì với ý đồ xấu xa. Ông ấy chỉ đang nỗ lực để làm mọi việc cho đúng đắn."
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình