Bằng cấp hay năng lực thực chất? Từ nghi vấn gian lận thi cử tại Ấn Độ đến câu chuyện về giá trị cốt lõi của giáo dục
Thích Thiện Trí
(Lời giới thiệu của Việt Báo: Tác giả bài này là Thượng Tọa Thích Thiện Trí, người từng tham dự phái đoàn Đại học University of the West ở Los Angeles trong chuyến đi ký kết hợp tác giáo dục với các cơ sở giáo dục Phật giáo tại 3 thành phố lớn ở VN. Thầy Thiện Trí cũng được Viện Trưởng University of the West đưa vào ban phỏng vấn, tuyển chọn ứng viên cho chương trình học bổng du học tại Hoa Kỳ dành cho sinh viên Học viện PGVN ở TPHCM. Bài viết này nêu lên tình hình gian lận thi cử tại Ấn Độ, và hiện tượng giá trị văn bằng nhiều nơi bị nghi vấn. Thượng Tọa Thích Thiện Trí không nêu cụ thể các trường hợp nghi vấn "văn bằng mờ ám", nhưng bài viết có thể hiểu là lời cảnh báo nhẹ nhàng để cảnh giác.)
Nghi vấn lộ đề và những bất thường trong kỳ thi tuyển sinh y khoa quốc gia NEET tại Ấn Độ đã làm bùng lên làn sóng phản đối mạnh mẽ trong sinh viên và giới học thuật. Hàng nghìn người xuống đường tại New Delhi và nhiều bang khác, không phải để đòi hỏi đặc quyền, mà để yêu cầu một kỳ thi công bằng, minh bạch và một nền giáo dục thực sự tôn trọng năng lực.
Đằng sau những cuộc biểu tình là một thông điệp rõ ràng: khi niềm tin vào sự công bằng trong giáo dục bị lung lay, tương lai của cả một thế hệ cũng bị đặt trước dấu hỏi.
Trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo, giáo dục không thể chỉ dừng lại ở việc trao bằng cấp. Sứ mệnh quan trọng hơn là phát hiện, nuôi dưỡng và trọng dụng những cá nhân có năng lực thực chất, tư duy độc lập và tinh thần trách nhiệm.
.
Khi niềm tin giáo dục bị thử thách
Phản ứng quyết liệt của sinh viên Ấn Độ đã buộc các cơ quan chức năng phải rà soát lại quá trình tổ chức kỳ thi. Vụ việc nhanh chóng thu hút sự quan tâm của truyền thông quốc tế, tạo sức ép lên hệ thống quản lý giáo dục và đặt ra yêu cầu về trách nhiệm giải trình của những người có thẩm quyền.
Câu chuyện này cho thấy, dù ở bất kỳ quốc gia nào, tính minh bạch vẫn là nền tảng của một nền giáo dục đáng tin cậy. Một kỳ thi chỉ có ý nghĩa khi mọi thí sinh được đặt trong cùng một điều kiện cạnh tranh và kết quả phản ánh đúng năng lực của từng người.
Nếu nguyên tắc ấy bị phá vỡ, đối tượng chịu thiệt thòi đầu tiên chính là những người học tập nghiêm túc, có thực lực và tin tưởng vào sự công bằng của hệ thống.
Từ câu chuyện tại Ấn Độ, tôi nhớ lại một trải nghiệm cá nhân trong hoạt động hợp tác và tuyển chọn sinh viên.
.
Một trải nghiệm trong tuyển chọn học bổng
Năm 2023, tôi có cơ hội tham gia đoàn công tác của University of the West, Hoa Kỳ, về Việt Nam ký kết các biên bản ghi nhớ hợp tác với ba Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, Huế và Hà Nội.
Đoàn do Tiến sĩ Minh Hoa Tạ, Viện trưởng nhà trường, dẫn đầu, cùng sự tham gia của các giáo sư và trưởng khoa.
Sau chương trình ký kết, tôi được nhà trường giao nhiệm vụ tham gia phỏng vấn, tuyển chọn ứng viên cho chương trình học bổng du học tại Hoa Kỳ dành cho sinh viên Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Chương trình có 11 suất học bổng, gồm một suất toàn phần, ba suất hỗ trợ 50% học phí và bảy suất hỗ trợ 45%.
Trước vòng phỏng vấn, các ứng viên phải vượt qua bài kiểm tra tiếng Anh do Học viện tổ chức. Trong số 13 người được lựa chọn, mỗi ứng viên đều trải qua quá trình đánh giá toàn diện, từ khả năng viết, kỹ năng giao tiếp, trả lời câu hỏi trực tiếp đến phần phỏng vấn cá nhân về mục tiêu và định hướng học tập.
Kết quả cuối cùng được đưa ra dựa trên năng lực thể hiện của từng ứng viên.
Một trong những sinh viên nhận học bổng toàn phần hiện theo học chương trình thạc sĩ ngành Chaplaincy, thường được hiểu là Tuyên úy, tại University of the West và dự kiến hoàn thành chương trình vào năm 2026.
Trải nghiệm này càng củng cố trong tôi niềm tin rằng, trong giáo dục, năng lực thực chất phải luôn là một trong những tiêu chí quan trọng hàng đầu.
Bằng cấp chỉ có giá trị khi phản ánh đúng năng lực
Các kỳ thi, bài khảo hạch hay quy trình tuyển chọn không chỉ nhằm kiểm tra kiến thức. Đó còn là cơ chế phát hiện, bồi dưỡng và trao cơ hội cho những nhân tố có tiềm năng đóng góp cho xã hội trong tương lai.
Khi quá trình ấy được tổ chức công bằng, minh bạch, xã hội có cơ hội lựa chọn đúng người, đúng năng lực. Ngược lại, nếu gian lận, tiêu cực hoặc sự thiếu minh bạch xuất hiện, niềm tin vào hệ thống giáo dục sẽ bị xói mòn.
Từ góc nhìn đó, việc sinh viên Ấn Độ lên tiếng bảo vệ sự công bằng trong thi cử cần được nhìn nhận như một biểu hiện của trách nhiệm công dân.
Một nền giáo dục không thể phát triển bền vững nếu kết quả học tập bị chi phối bởi tiêu cực, còn năng lực thật bị che khuất bởi những giá trị hình thức.
Bằng cấp luôn có ý nghĩa. Tuy nhiên, bằng cấp chỉ thực sự có giá trị khi phản ánh đúng tri thức, kỹ năng, phẩm chất và năng lực của người sở hữu.
Điều giáo dục cần hướng tới không phải là số lượng văn bằng được trao, mà là chất lượng của những con người được đào tạo.
Giáo dục phải đặt con người ở vị trí trung tâm
Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban lãnh đạo University of the West, đặc biệt là Tiến sĩ Minh Hoa Tạ, đã tạo điều kiện để tôi tham gia các chương trình hợp tác giáo dục quốc tế, đồng thời có cơ hội đóng góp vào quá trình tuyển chọn và hỗ trợ sinh viên Việt Nam tiếp cận nền giáo dục Hoa Kỳ.
Tôi cũng trân trọng tri ân chư tôn đức lãnh đạo các Học viện Phật giáo Việt Nam, cùng quý thầy, quý ni và các huynh đệ đã dành cho tôi sự đón tiếp chân tình trong lần trở về mái trường cũ.
Là cựu sinh viên khóa IV, niên khóa 1997–2001, của Học viện Phật giáo Việt Nam, tôi tin rằng giá trị cốt lõi của giáo dục, dù trong đời hay trong đạo, vẫn là sự công bằng, minh bạch và tôn trọng năng lực thực chất của mỗi con người.
Đó cũng là nền tảng để xây dựng một thế hệ kế thừa có đủ tri thức, phẩm chất và trách nhiệm đối với cộng đồng, đất nước và xã hội.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình