Tại sao Mỹ ưu đãi thương mại với Trung Quốc để giúp TQ thành siêu cường quốc, trong khi siết phong tỏa Cuba 64 năm qua?
.
Bài viết sau đây rất dài, nhan đề "The Costs of the U.S. Blockade of Cuba" (Những cái giá phải trả cho lệnh phong tỏa Cuba của Hoa Kỳ) đăng hôm Thứ Hai 3/8/2026 trên mạng Znetwork của Margot Pepper, một nhà văn có tác phẩm từng được đề cử giải thưởng "2006 American Book Award", nhà nghiên cứu và là nhà giáo song ngữ tại San Francisco.
Chúng ta nên suy nghĩ rằng, trong khi Mỹ ưu đãi Trung Quốc để kéo TQ ra khỏi Liên sô, dùng thương mại để thay đổi thể chế (và Mỹ thất bại), Mỹ lại phong tỏa Cuba: Quy chế Tối huệ quốc (sau này Hoa Kỳ đổi tên thành Quy chế Quan hệ Thương mại Bình thường - Normal Trade Relations, còn gọi là Permanent Normal Trade Relations hay là PNTR) dành cho Trung Quốc kéo dài tổng cộng 21 năm ở dạng xét duyệt hàng năm trước khi trở thành vĩnh viễn. Thế rồi TQ trở thành siêu cường, tới nổi Trump chiều chuộng, chiêu đãi Tập Cận Bình, khoe cháu gái hát tặng Tập tới hai lần. Cô cháu tên là Arabella Kushner (con gái của Ivanka Trump và Jared Kushner). Sự kiện ngoại giao đặc biệt này đã diễn ra hai lần.
Lần thứ nhất: Biểu diễn trực tiếp tại Mỹ (Ngày 6 tháng 4/2017). Trong chuyến đón tiếp chính thức Chủ tịch Tập Cận Bình và phu nhân Bành Lệ Viện tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, tiểu bang Florida, cô bé Arabella (khi đó 5 tuổi) cùng em trai Joseph đã trực tiếp gặp gỡ và biểu diễn tặng hai vị khách quý. Tại đây, Arabella đã hát ca khúc dân ca nổi tiếng Trung Quốc có tên là "Hoa nhài" (Mo Li Hua / Jasmine Flower), đồng thời ngâm các bài thơ cổ thời Đường và đọc sách "Tam Tự Kinh".
-- Xem video Youtube dài 2:49 phút, cháu của Trump hát mừng Tập:
https://www.youtube.com/watch?v=TjfHwp8Nyuk
Lần thứ nhì: Khi Tổng thống Trump công du tới Bắc Kinh, trong buổi tiệc trà thân mật tại Tử Cấm Thành, Trump đã dùng một chiếc máy tính bảng để khoe một đoạn video mới của Arabella với vợ chồng Chủ tịch Tập Cận Bình.Trong đoạn clip này, bé mặc trang phục sườn xám truyền thống, gửi lời chào bằng tiếng Trung: "Cháu chào ông Tập. Cháu chào bà Bành".Sau đó, cô bé tiếp tục hát bài hát thiếu nhi truyền thống "Cánh đồng của chúng ta" (Wǒmen de tiányě) và đọc thơ cổ TQ.
Tại sao phong tỏa Cuba, một nước rất nhỏ? Nhà văn Margot Pepper viết hôm 3/8/2026 trên Znetwork như sau.
.
Những cái giá phải trả cho lệnh phong tỏa của Hoa Kỳ đối với Cuba
-- Margot Pepper
Việc chính quyền Trump cáo buộc cựu Chủ tịch Cuba Raúl Castro, việc Mỹ triển khai tàu mẫu hạm USS Nimitz cùng các tàu chiến, và các biện pháp gần đây nhằm gây sức ép buộc các quốc gia không cung cấp dầu cho Cuba, tất cả đều nhằm mục đích ép buộc thay đổi chế độ tại hòn đảo này. Những chính sách này là một phần trong chiến dịch lâu dài của Hoa Kỳ chống lại chính phủ Cuba—vốn được luật hóa từ năm 1962 thông qua lệnh cấm vận—và đã tạo ra tình trạng có thể được mô tả là "Thời kỳ Đặc biệt Mới" của Cuba, tương đương với "Thời kỳ Đặc biệt" ban đầu vào những năm 1990s sau khi mất đi sự hỗ trợ từ Liên Xô. Cuộc cách mạng Cuba chống lại chế độ độc tài Batista do Hoa Kỳ hậu thuẫn đã tồn tại được 64 trong số 67 năm dưới sự kìm kẹp của cái mà các quan chức Hoa Kỳ gọi là "lệnh cấm vận". Người dân Cuba lại gọi đó là "el bloqueo" (lệnh phong tỏa), với lập luận rằng tác động của nó gây ra sự cô lập về mặt vật lý chẳng khác nào một cuộc phong tỏa quân sự. Gác lại những đau thương, khoản tiền mà Hoa Kỳ đã chi ra để thực thi chính sách cô lập kinh tế này—cuộc phong tỏa kéo dài nhất trong lịch sử—lẽ ra có thể được sử dụng để giải quyết các nhu cầu xã hội cấp thiết ngay tại Hoa Kỳ. Điều này đặt ra câu hỏi: Liệu lệnh phong tỏa này có xứng đáng với cái giá phải trả hay không? Và nếu có, thì nó mang lại lợi ích cho ai?
.
Theo tài liệu "Hướng dẫn Thực hành về Luật Nhân đạo" (The Practical Guide to Humanitarian Law) của tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (Doctors Without Borders), phong tỏa là một hành động chiến tranh nhằm cô lập đối phương, làm gián đoạn hoạt động kinh tế và ngăn chặn việc vận chuyển các nguồn cung thiết yếu. Trong khi đó, lệnh cấm vận là biện pháp một quốc gia cấm các công ty hoặc công ty con của mình kinh doanh với một quốc gia khác, thay vì can thiệp vào hoạt động của các bên thứ ba. Thông qua cái thực chất là một cuộc phong tỏa kinh tế trên quy mô rộng hơn, Hoa Kỳ đã nhiều lần ngăn cản Cuba giao thương với các quốc gia khác. Khi Tổng thống Donald Trump ngày càng có những động thái cứng rắn hơn, Liên Hợp Quốc đã chỉ trích chính sách của chính quyền ông---áp đặt thuế quan lên bất kỳ quốc gia nào cung cấp dầu cho Cuba---là hành vi vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế.
Đầu năm nay, dấu hiệu của một cuộc phong tỏa quân sự đã lộ rõ khi Lực lượng Tuần duyên Hoa Kỳ chặn một tàu chở dầu nhiên liệu của Colombia đang trên đường đến Cuba tại vị trí cách hòn đảo này 70 dặm, theo thông tin từ tờ New York Times. Theo Dân Biểu Joe Courtney (tiểu bang Connecticut), chính phủ Hoa Kỳ hiểu rõ rằng phong tỏa là một hành động chiến tranh. Trong một thông cáo báo chí gần đây, ông cho biết: "Trên thực tế, các quy định của luật pháp quốc tế về vấn đề phong tỏa đã được thiết lập từ năm 1909 tại Hội nghị Hải quân London—một hội nghị mà Hoa Kỳ đã tham gia và Thượng viện Hoa Kỳ cũng đã bỏ phiếu thông qua—trong đó xác định phong tỏa là một hành động chiến tranh."
Chính vì lý do này mà cho đến nay, các chính quyền Hoa Kỳ vẫn kiên quyết gọi những biện pháp trừng phạt đó là "lệnh cấm vận" (embargo). Việc tìm hiểu nguồn gốc của chiến dịch kinh tế nhắm vào Cuba, cũng như những tác động của nó đối với Cuba và các khu vực khác, sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tình hình hiện tại giữa Hoa Kỳ và Cuba.
.
Nguồn gốc của "Lệnh cấm vận"
Theo Ủy ban Giải quyết Yêu cầu Bồi thường Nước ngoài của Hoa Kỳ (U.S. Foreign Claims Settlement Commission), lý do ban đầu được đưa ra cho lệnh cấm vận vào đầu những năm 1960s là việc Cuba tịch thu "tài sản thuộc sở hữu của Hoa Kỳ trị giá khoảng 1,8 tỷ USD". Ngược lại, phía Cuba lập luận rằng trước đó trong thế kỷ này, Hoa Kỳ đã nắm quyền kiểm soát 70% diện tích đất đai và ba phần tư ngành công nghiệp chủ chốt của Cuba---ngành mía đường. Carollee Bengelsdorf, trong cuốn "The Problem of Democracy in Cuba" (Vấn đề Dân chủ tại Cuba), đã mô tả tình trạng này như một sự "tịch thu trên thực tế" nền kinh tế Cuba bởi Hoa Kỳ. Đến những năm 1950s, do hậu quả của việc Hoa Kỳ vơ vét của cải và di sản từ thời cai trị của thực dân Tây Ban Nha, cứ sáu người Cuba thì có năm người sống trong những túp lều tạm bợ hoặc vô gia cư; 80% cư dân Havana phải chịu cảnh đói nghèo và thất nghiệp; và hai phần ba trẻ em Cuba không được đến trường.
Dữ liệu điều tra dân số của Cuba trong những năm đó cho thấy chỉ 3% người dân nông thôn có nhà ở đạt chuẩn, chỉ 10% được sử dụng nước máy hoặc điện, và hơn một nửa dân số Cuba sống trong những ngôi nhà không có tường hoặc sàn bê tông. Người dân Cuba cho rằng những hoàn cảnh đó đã không để lại cho họ lựa chọn nào khác vào năm 1959 ngoài việc trục xuất người Mỹ ("Yanquis") và giành lại lãnh thổ cũng như các doanh nghiệp của mình, hệt như cách người Mỹ từng trục xuất người Anh vào năm 1776. Hệ quả là một cuộc di cư ồ ạt của khoảng một phần tư triệu người—chủ yếu là những người giàu có từng trung thành với chế độ Batista—những người hiện tạo thành nhóm vận động hành lang người Mỹ gốc Cuba chống lại Castro.
.
Nếu chúng ta yêu cầu Cuba chịu trách nhiệm về khoản yêu cầu bồi thường trị giá khoảng 4,5 tỷ USD của Hoa Kỳ --- xuất phát từ 5.911 vụ được Ủy ban Giải quyết Yêu cầu Bồi thường Nước ngoài của Hoa Kỳ (FCSC) xác nhận đối với chính phủ Cuba về các vụ tịch thu tài sản diễn ra chủ yếu trong giai đoạn 1960–1961 --- thì thật khó để hình dung Hoa Kỳ sẽ nợ những người Anh trung thành với Hoàng gia (Loyalists) và chính Hoàng gia Anh bao nhiêu sau 250 năm.
Do chịu áp lực từ nhóm vận động hành lang của người Mỹ gốc Cuba, cả chính quyền Cộng hòa lẫn Dân chủ tại Hoa Kỳ đều bỏ qua sự tương đồng này. Để trả đũa, vào năm 1962, Tổng thống John F. Kennedy đã viện dẫn Đạo luật Giao dịch với Kẻ thù năm 1917 --- cơ sở pháp lý cho lệnh cấm vận thương mại --- cho phép Hoa Kỳ phong tỏa tài sản của Cuba và cấm các giao dịch tài chính. Sau đó, vào năm 1966, Đạo luật Helms-Burton đã siết chặt lệnh phong tỏa kinh tế bằng cách trừng phạt các công ty nước ngoài có hoạt động kinh doanh tại Cuba. Năm 1992, trong bối cảnh tác động từ sự sụp đổ của Liên Xô ngày càng trầm trọng, Tổng thống George H. W. Bush đã ký Đạo luật Torricelli, cấm các công ty con của doanh nghiệp Mỹ ở nước ngoài giao thương với Cuba.
Từ năm 2017 đến 2021, bằng cách viện dẫn các điều khoản chưa được kích hoạt trước đó của Đạo luật Helms-Burton, ông Trump đã đưa Cuba trở lại danh sách các quốc gia bảo trợ khủng bố, hạn chế đi lại và chuyển tiền về nước, đồng thời khuyến khích các vụ kiện chống lại những công ty "buôn bán" hoặc kinh doanh dựa trên các tài sản đã bị quốc hữu hóa sau cuộc Cách mạng Cuba năm 1959. Động thái này đã mở đường cho phán quyết năm 2026 của Tòa án Tối cao, cho phép Công ty Havana Docks (có trụ sở tại Mỹ) kiện bốn hãng tàu du lịch vì đã cập cảng tại Havana — những cảng vốn đã bị chính phủ Cuba quốc hữu hóa trước năm 1960.
Gần đây, các động thái tấn công Cuba của ông Trump đã phản ánh rõ nét hơn chiến lược "gây sức ép tối đa" trên quy mô rộng hơn của ông; chiến lược này kết hợp các biện pháp trừng phạt kinh tế nghiêm ngặt và cô lập quốc tế nhằm lật đổ các chính quyền đối địch tại Mỹ Latinh và Trung Đông, đặc biệt nhắm vào Iran, Cuba và Venezuela. Sắc lệnh hành pháp ngày 29 tháng 1 năm 2026 của ông Trump đã mở rộng chiến dịch "gây sức ép tối đa" bằng cách áp thuế lên các quốc gia cung cấp nhiên liệu cho Cuba; đồng thời, sắc lệnh ngày 1 tháng 5 năm 2026 cho phép Hoa Kỳ tịch thu tài sản của các cá nhân nước ngoài bị phát hiện có hành vi "buôn bán" các tài sản đã bị quốc hữu hóa hoặc nằm trong danh sách cấm vận.
.
Cái giá mà Hoa Kỳ phải trả cho chính sách gây sức ép tối đa
Hầu hết các quốc gia đều ủng hộ các nghị quyết của Liên Hợp Quốc phản đối hành động của Hoa Kỳ đối với Cuba. Các chuyên gia Liên Hợp Quốc gọi lệnh phong tỏa này là "hình thức cưỡng ép kinh tế đơn phương cực đoan" vi phạm luật pháp quốc tế. Họ cho rằng lệnh phong tỏa cản trở "quyền phát triển của người dân Cuba, đồng thời xâm phạm các quyền của họ về lương thực, giáo dục, y tế, cũng như nước sạch và vệ sinh môi trường." Trong suốt 34 năm liên tiếp kể từ năm 1992, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua với đa số áp đảo các nghị quyết yêu cầu chấm dứt lệnh phong tỏa kinh tế của Hoa Kỳ đối với Cuba, với lý do lệnh này vi phạm luật pháp quốc tế. Các cuộc bỏ phiếu hàng năm luôn ghi nhận hơn 180 quốc gia phản đối lập trường của Hoa Kỳ, trong khi thường chỉ có Hoa Kỳ và Israel bỏ phiếu chống lại các nghị quyết này.
Công chúng Hoa Kỳ đã tỏ ra hoài nghi về lệnh phong tỏa trong nhiều thập niên qua. Một cuộc thăm dò của Trung tâm Nghiên cứu Pew năm 2016 cho thấy 73% người Mỹ ủng hộ việc chấm dứt lệnh phong tỏa. Gần đây hơn, một cuộc thăm dò do YouGov thực hiện vào ngày 25 tháng 2 năm 2026 cho thấy chưa đến một phần ba người dân Hoa Kỳ tán thành lệnh phong tỏa, và chỉ 13% ủng hộ việc tấn công Cuba. Chỉ 5% người Mỹ coi Cuba là một mối đe dọa nghiêm trọng. Để so sánh, 4% người Mỹ cũng coi Canada là một mối đe dọa. Một cuộc thăm dò của tổ chức Data for Progress năm 2024 cho thấy chỉ khoảng một phần tư người Mỹ phản đối việc dỡ bỏ các hạn chế đi lại đến quốc đảo này.
.
Những tỷ lệ này có thể sẽ cao hơn nếu công chúng nhận thức được rằng lệnh phong tỏa đang gây thiệt hại cho chính chúng ta nhiều hơn là cho Cuba. Tổ chức Cuba Policy Foundation ước tính rằng Hoa Kỳ đang mất tới 4,84 tỷ USD mỗi năm về doanh thu bán hàng và xuất cảng. Tác giả nghiên cứu viết: "Nếu lệnh cấm vận được dỡ bỏ, người nông dân Mỹ trung bình sẽ cảm nhận được sự thay đổi trong cuộc sống của họ chỉ trong vòng hai đến ba năm."
Với mức 4,84 tỷ USD mỗi năm trong suốt 64 năm, Hoa Kỳ đã bỏ lỡ khoản tiền lên tới 310 tỷ USD—số tiền gần như đủ để cung cấp nhà ở cho mọi người vô gia cư trên cả nước. (Theo Bộ Gia cư và Phát triển Đô thị Hoa Kỳ (HUD), số lượng người vô gia cư vào năm 2024 đã lên tới đỉnh điểm là 771.480 người. Con số này tương đương khoảng 402.000 USD cho mỗi cá nhân vô gia cư, chỉ thấp hơn một chút so với mức giá niêm yết trung vị của nhà ở là 425.000 USD.)
Mặc dù điều này không giải quyết được các nguyên nhân mang tính hệ thống dẫn đến tình trạng vô gia cư, nhưng nó sẽ là một giải pháp mang tính đột phá. Việc so sánh với chi phí nhà ở chỉ là một cách để hình dung về quy mô của con số đó. Tổng số tiền 310 tỷ USD cũng có thể mang lại 1.890 USD cho mỗi người trong số 164 triệu người nộp thuế của cả nước.
.
Mặt khác, như Helen Yaffe đã đề cập trong một bài viết trên tạp chí Jacobin hồi đầu năm nay: “Trong báo cáo thường niên gửi Liên Hợp Quốc năm 2025, Cuba ước tính tổng thiệt hại tích lũy do lệnh phong tỏa của Hoa Kỳ gây ra là hơn 170 tỷ USD. Con số thiệt hại này tăng dần qua từng năm, riêng giai đoạn từ tháng 3 năm 2024 đến tháng 2 năm 2025 đã lên tới 7,6 tỷ USD.” Điều này nâng tổng thiệt hại mà Cuba phải gánh chịu tính đến nay lên khoảng 178 tỷ USD – con số tương đương hơn một nửa mức 310 tỷ USD mà Hoa Kỳ đã chi ra cho đến thời điểm hiện tại.
Lệnh phong tỏa cũng khiến người dân Hoa Kỳ mất cơ hội tiếp cận các thành tựu y học đột phá của Cuba. Năm 2008, Cuba đã ra mắt Cimavax – loại vắc-xin ung thư phổi đầu tiên trên thế giới giúp kéo dài sự sống cho bệnh nhân, đồng thời cải thiện khả năng hô hấp và phục hồi cảm giác thèm ăn.
Năm 2022, Cuba giới thiệu NeuroEPO, loại thuốc giúp đảo ngược quá trình suy giảm nhận thức ở bệnh nhân mắc bệnh Alzheimer. Người tiêu dùng Hoa Kỳ cũng không thể tiếp cận vắc-xin ngừa viêm màng não B đầu tiên trên thế giới; các loại vắc-xin Covid hiệu quả cao của Cuba; Heberprot-P – thuốc điều trị vết loét bàn chân do tiểu đường ở mức độ nặng, giúp giảm đáng kể nguy cơ phải cắt bỏ chi dưới; các công nghệ hỗ trợ người khiếm thính; phương pháp điều trị bệnh viêm võng mạc sắc tố (một nhóm các bệnh hiếm gặp ảnh hưởng đến võng mạc); và PPG – loại thuốc giảm cholesterol phổ biến có tác dụng phụ là tăng cường khả năng sinh lý.
.
Trước khi phải đối mặt với chính sách “gây áp lực tối đa”, quốc đảo xã hội chủ nghĩa này đã đảm bảo được cho toàn bộ người dân những điều mà quốc gia giàu có nhất thế giới không làm được: dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao miễn phí, giáo dục đại học và sau đại học miễn phí, trợ giá thực phẩm và các dịch vụ tiện ích, cùng tỷ lệ tội phạm bạo lực và sở hữu súng đạn ở mức rất thấp.
Tại Hoa Kỳ, theo dữ liệu từ các nguồn như Cục Thống kê Dân số, tính đến năm 2024, có gần 14% dân số (tương đương 47,9 triệu người) rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực và 26,7 triệu người không có bảo hiểm y tế. Ngược lại, theo Cơ quan Nghiên cứu Kinh tế thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), trước năm 2018, tỷ lệ mất an ninh lương thực tại Cuba chỉ dao động ở mức khoảng 2,5%.
Sau đại dịch và chiến dịch "gây áp lực tối đa" của ông Trump, tính đến năm 2023, Cơ quan Nghiên cứu Kinh tế thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) ước tính rằng gần 12,8% dân số Cuba rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực. Ngày nay, hệ quả từ chiến dịch gia tăng sức ép của ông Trump đối với Cuba đã khiến các tổ chức độc lập, chẳng hạn như Tổ chức Quan sát Nhân quyền Cuba, báo cáo rằng có tới 78% người dân Cuba phải bỏ bữa.
.
Một báo cáo gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (CEPR), dựa trên dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, cũng chỉ ra rằng việc thắt chặt các biện pháp trừng phạt của Hoa Kỳ đối với Cuba bắt đầu từ năm 2017 nhiều khả năng là nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng đột biến trong tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh tại nước này. Trong nhiều thập niên, Cuba duy trì tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh thấp hơn (4 ca trên 1.000 ca sinh sống) so với Hoa Kỳ (6 ca trên 1.000 ca sinh sống). Tuy nhiên, báo cáo cho thấy tỷ lệ này đã tăng lên kể từ năm 2018, đạt mức 9,9 vào năm 2025, dẫn đến tổng cộng 1.800 ca tử vong ở trẻ sơ sinh trong khoảng thời gian 7 năm.
Mặc dù Cuba có hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn dân, nhưng do cạn kiệt nguồn dự trữ nhiên liệu, các bệnh viện thiếu điện để vận hành lồng ấp và thực hiện phẫu thuật, còn các hiệu thuốc thì thiếu hụt thuốc men. Tuy nhiên, Cuba vẫn có những chỉ số khả quan hơn so với Hoa Kỳ ở các lĩnh vực khác:
.
- Nhà ở: Gần như không có người vô gia cư tại Cuba. Luật Cải cách Đô thị năm 1960 đã chuyển đổi người thuê nhà thành chủ sở hữu, nhờ đó 85% người dân Cuba sở hữu nhà riêng và không phải trả thuế tài sản hay lãi suất mua nhà. Sau năm 1985, khoản thanh toán mua nhà không được vượt quá 10% tổng thu nhập hộ gia đình. Trong khi đó, các khoản vay thế chấp mua nhà tại Hoa Kỳ thường chiếm hơn 38% tiền lương.
- Tỷ lệ biết chữ: Theo Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), tỷ lệ người trưởng thành biết chữ ở Cuba (99,8%) cao hơn so với Hoa Kỳ (97%).
- Việc làm: Tỷ lệ thất nghiệp của Cuba chỉ ở mức 1,8% theo dữ liệu của CIA, so với mức 4,3% tại Hoa Kỳ.
.
Những tổn hại đối với người dân Cuba
Mặc dù con số thiệt hại 310 tỷ USD của Hoa Kỳ lớn hơn về mặt giá trị tuyệt đối, nhưng rõ ràng Cuba đã phải gánh chịu hậu quả nặng nề hơn nhiều khi xét đến quy mô và nguồn lực của quốc gia này. Nhiều nguồn tin giấu tên từ cả Cuba và Mỹ khi trao đổi cho bài viết này đã đề cập đến vô vàn khó khăn: những đống rác thu hút côn trùng và dịch bệnh (có người kể lại cảnh bắt gặp một cá nhân đang lục lọi đống rác để tìm thức ăn), tình trạng mất điện kéo dài 20–22 giờ khiến máy bơm nước ngừng hoạt động, hay việc người dân phải bỏ tắm và nhịn ăn.
Bà Ellen Rosenzweig – người từng sống tại Cuba suốt 20 năm và là vợ của một nhạc sĩ thuộc ban nhạc huyền thoại Los Van Van – chia sẻ: "Nếu có điện vào lúc 3 giờ sáng, bạn buộc phải thức dậy ngay lúc đó để hứng nước đầy bồn và nấu nướng cho cả ngày." Một hệ quả từ chiến dịch "gây áp lực tối đa" của ông Trump là làn sóng di cư ồ ạt khiến 10% dân số rời bỏ Cuba – chủ yếu là những người trẻ có trình độ chuyên môn ra đi vì lý do kinh tế – và con số này vẫn đang tiếp tục gia tăng.
Trước nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump, sự tháo vát của người dân Cuba đã giúp họ xoay xở vượt qua lệnh cấm vận (el bloqueo). Đất nước này từng trụ vững qua cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong "Thời kỳ Đặc biệt" (những năm 1990s sau khi Liên Xô sụp đổ), sự đình trệ của ngành du lịch do đại dịch, cũng như nhu cầu tự chế phụ tùng thay thế cho hệ thống giao thông và lưới điện đã cũ kỹ vốn có nguồn gốc từ Mỹ. Tuy nhiên, mỗi cuộc khủng hoảng ấy lại càng phơi bày rõ hơn "gót chân Achilles" của Cuba – một điểm yếu mà Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio đã không ngần ngại nhắm vào để tấn công.
.
Medea Benjamin, tác giả và đồng sáng lập tổ chức phản chiến Code Pink, nhận xét trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại: “Tất cả các phần đều được sắp xếp để khiến mong muốn ám ảnh cuối cùng là chiếm được Cuba dường như có thể thực hiện được”. Trong một bài báo gần đây về Những giấc mơ chung đáp lại bản cáo trạng của Castro về cái chết của bốn đặc vụ Anh em Cứu hộ [Brothers to the Rescue] đã thiệt mạng vào năm 1996 khi máy bay của họ bị bắn hạ ở Cuba, Benjamin mô tả các nhóm cực đoan chống Cuba đã giết chết hơn 74 thường dân Cuba như thế nào và các Anh em Cứu hộ đặc biệt nhận được cảnh báo về “25 hành vi vi phạm nghiêm trọng và có hệ thống đối với không phận Cuba” trước khi máy bay bị bắn rơi. (Anh em Cứu hộ là một tổ chức lưu vong của người Cuba có trụ sở tại Miami, khởi đầu là một nhóm tìm kiếm và cứu hộ những người di cư Cuba nhưng đã gây tranh cãi về mặt chính trị do các hoạt động chống Castro và các chuyến bay gần không phận Cuba.)
"Chủ nghĩa chống cộng tương tự đã tồn tại trong nhiều thập niên và những người Cuba ở Miami như Marco Rubio cảm thấy cuối cùng họ cũng có thể thực hiện được ước mơ của mình. Sự ủng hộ mạnh mẽ này dành cho Học thuyết Monroe thời hiện đại---'Học thuyết Donroe'---đến trực tiếp từ Rubio," cô giải thích. Thuật ngữ này là cách chơi chữ của Donald Trump và chính sách năm 1823 do Tổng thống James Monroe thiết lập đã phát triển để biện minh cho sự can thiệp quân sự ở Mỹ Latinh.
.
Rubio là động lực chính cho các chiến dịch gây áp lực tối đa của chính quyền Trump. Ông được hỗ trợ bởi các mạng lưới chính trị người Mỹ gốc Cuba chống Castro có ảnh hưởng, bao gồm cả vận động hành lang của người Mỹ gốc Cuba, gia đình Fanjul (một gia đình người Mỹ gốc Cuba nổi tiếng với việc xây dựng đế chế bất động sản và đường trị giá hàng tỷ đô la), và chủ sở hữu quá cố của Las Vegas Sands, Sheldon Adelson, một nhà tài trợ bảo thủ với mục đích chính là duy trì sự hỗ trợ của Hoa Kỳ cho Israel.
Trước những khó khăn kinh tế của chúng ta ở Hoa Kỳ, ngày càng có nhiều tiếng nói kêu gọi chấm dứt mối thù truyền kiếp vô đạo đức và tốn kém này. Sau cuộc gặp với Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel và Ngoại trưởng Bruno Rodríguez Parrilla vào mùa xuân năm nay, các Dân biểu Hạ viện Hoa Kỳ Pramila Jayapal và Jonathan Jackson đã đưa ra một tuyên bố. Họ viết: "Đây là hình phạt tập thể tàn khốc - thực chất là một cuộc ném bom kinh tế vào cơ sở hạ tầng của đất nước - đã gây ra thiệt hại vĩnh viễn. Nó phải dừng lại ngay lập tức".
.
Đầu năm nay, Dân Biểu James McGovern đã giới thiệu H.R. 7521, Đạo luật Thương mại Hoa Kỳ-Cuba năm 2026, sẽ dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa. Thật không may, luật vẫn chưa được lên kế hoạch để bỏ phiếu.
Zoila Benitez, người đứng đầu một cơ quan thông tấn Cuba đã nghỉ hưu, cho biết: “Đó là một cuộc phong tỏa thất bại vì nó đã không có tác dụng trong 64 năm qua”. “Các biện pháp trừng phạt dầu mỏ đã tạo ra một cuộc khủng hoảng nhân đạo và không ai đáng phải trải qua điều đó”. Benitez di cư đến Hoa Kỳ vào năm 2021 sau một vụ tai nạn ở cầu thang không có đèn và đột nhiên không có thiết bị thay khớp y tế do lệnh trừng phạt của Trump. Cô nhớ những người thân yêu và căn hộ xinh đẹp với sàn đá cẩm thạch mà cô đã giúp xây dựng. Giống như nhiều người Cuba di cư, cô tin rằng Cuba cần thay đổi sang dân chủ đa đảng - có thể bao gồm nhiều đảng phái chính trị hơn - nhưng bác bỏ sự can dự của Hoa Kỳ.
.
Một cuộc thăm dò gần đây của Viện Nghiên cứu Cuba cho thấy 75% người Mỹ gốc Cuba ở Nam Florida – chủ yếu là người ủng hộ Rubio và Trump – cũng nói rằng lệnh phong tỏa không có tác dụng.
Tài xế Uber Uber ở Florida, Ryan Stone, nói với tôi: "Tôi 100% ủng hộ việc nước Mỹ đi đúng làn đường của mình thay vì lãng phí tiền bạc. Tôi nghĩ chúng ta nên bỏ phiếu về vấn đề này hàng năm và nó phải mang tính dân chủ."
Jean, một cựu tài xế người Colombia đang tị nạn ở Florida, đã bị mất giấy phép vận tải đường bộ thương mại vì lệnh hành pháp mà Trump ban hành vào tháng Ba. “Es una tonteria—Đó là một trò đùa,” anh ấy nói về lệnh phong tỏa một cách khinh suất. Mặt khác, khi tôi hỏi nữ tiếp viên khách sạn Yanet về việc liệu cô ấy có ủng hộ cuộc xâm lược của Hoa Kỳ hay không, cô ấy nói bằng tiếng Tây Ban Nha: "Xâm lược? Tôi gọi đó là sự can thiệp."
Trong khi việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa sẽ nâng cao mức sống của người dân Cuba và vạch trần những sai lầm thực sự của chính phủ Cuba, nền kinh tế Cuba vẫn sẽ phải gánh chịu di sản thuộc địa với tư cách là nước sản xuất trước tiên là đường và sau đó là du lịch. Các điều kiện thương mại không bình đẳng về mặt lịch sử luôn coi các nước thuộc địa trước đây là nhà cung cấp nguyên liệu thô và dịch vụ, trợ cấp cho mức sống cao ở các nước công nghiệp hóa. Sẽ rất hữu ích khi nhớ đến sân chơi không bình đẳng này mỗi khi so sánh với Cuba.
Chủ tịch nước Cuba ngụ ý rằng các vụ ám sát kiểu bắt chước ở Iran và các vụ bắt cóc ở Venezuela sẽ không có tác dụng ở Cuba cũng như việc chiếm đóng cũng vậy. “Thực tế là chúng tôi có một ban lãnh đạo tập thể… có hàng trăm người có khả năng đảm nhận trách nhiệm đó và đưa ra quyết định tập thể,” Díaz-Canel giải thích trên NBC, “…một học thuyết được gọi là Chiến tranh toàn dân… mọi phụ nữ Cuba và mọi người đàn ông Cuba đều có một sứ mệnh, một mục đích, một mục tiêu để bảo vệ, một vị trí và vị trí để bảo vệ trong việc phòng thủ.”
.
Tương lai của Cuba
Bất chấp những khó khăn, hơn một nửa dân số Cuba (5,2 triệu trong tổng số 9,7 triệu người) đã xuống đường ăn mừng di sản của Cách mạng Cuba và kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động 1/5. Sau đó cùng tháng, có 6.230.973 người---tương đương 80% dân số trên 16 tuổi của cả nước---đã ký vào bản kiến nghị lên án lệnh phong tỏa năng lượng và cam kết bảo vệ chủ quyền của Cuba.
Gần đây, Mexico, Trung Quốc và Nga đã cam kết tiếp tục giao thương với Cuba. BBC đưa tin rằng "Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi Hoa Kỳ ngừng sử dụng các biện pháp 'cưỡng ép' và 'đe dọa' đối với đồng minh của mình, trong khi Điện Kremlin cho rằng áp lực đang đè nặng lên Havana 'gần như là hành động bạo lực'." Trung Quốc đang hợp tác với Cuba để phát triển cơ sở hạ tầng năng lượng mặt trời. Tình hình này cho thấy đây không phải là một cuộc chiến mà Trump và Rubio có thể nhanh chóng giành phần thắng.
Trước năm 1959, Cuba bị chi phối bởi các sòng bạc, nạn mại dâm và tội phạm có tổ chức. Nhìn vào các khoản đầu tư, những nước đi chính trị và các mối quan hệ thân thiết trong quá khứ của Trump, có thể thấy ông dành sự ưu ái đặc biệt cho các sòng bạc, phòng khiêu vũ và những hòn đảo. Liệu cái giá đắt đỏ của lệnh phong tỏa có xứng đáng để đổi lấy việc đưa Cuba trở lại trạng thái bất bình đẳng như thời kỳ dưới chế độ Batista, nhưng nay lại mang thương hiệu Trump?
.
Trước khi Trump triển khai chiến dịch "gây áp lực tối đa", thực tế là một quốc gia nghèo khó, từng là thuộc địa lại có thể đáp ứng các nhu cầu cơ bản của người dân---đồng thời vượt trội hơn Hoa Kỳ ở nhiều chỉ số quan trọng---đã làm nổi bật việc Hoa Kỳ hoàn toàn có thể làm điều tương tự với chi phí thấp. Và có lẽ đây chính là động cơ thực sự của lệnh phong tỏa cũng như cái giá lớn nhất mà nó gây ra: ngăn cản người dân tự mình thực hiện những sự so sánh đó. Nói cách khác, tại sao chính phủ Hoa Kỳ lại sẵn sàng chi 310 tỷ USD, cộng thêm cái giá không thể đong đếm được của một cuộc xâm lược tiềm tàng, chỉ để ngăn công chúng Mỹ tự đưa ra những so sánh của riêng họ?
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình