- Nhà nghiên cứu Nghia Nguyen viết bản phúc trình Public Citizen, kêu gọi Quốc Hội giám sát: Trump lặng lẽ ký ít nhất 38 thỏa thuận quốc tế về khoáng sản, nhưng chỉ công bố tên 11 nước, và giấu tên 27 quốc gia.
- Các nhà đầu tư Mỹ trong đó có người thân cận gia đình Trump ký kết khai thác bất kể quyền người lao động, nhân quyền hay môi trường.
.
---- Bản tin sau đây có tựa đề "What Is the White House Hiding in Its Minerals Deals?" (Nhà Trắng đang che giấu điều gì trong các thỏa thuận về khoáng sản?) của phóng viên Sophie Hurwitz đăng trên Mother Jones hôm Thứ Năm ngày 6 tháng 8/2026. Dịch như sau.
.
Nhà Trắng đang che giấu điều gì trong các thỏa thuận về khoáng sản?
-- Sophie Hurwitz, Mother Jones
Hôm nay, tổ chức giám sát bảo vệ người tiêu dùng Public Citizen đã công bố một báo cáo chi tiết về mạng lưới các thỏa thuận khoáng sản thiết yếu đầy bí mật mà chính quyền Trump đã thực hiện trên toàn thế giới. Báo cáo này – được chia sẻ độc quyền với Mother Jones – cho thấy số lượng thỏa thuận mà chính quyền tuyên bố công khai không khớp với số lượng quốc gia thực tế đã ký kết các thỏa thuận này.
Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra chi tiết nhiều cách thức mà các thỏa thuận này có thể khai thác các quốc gia đang chìm trong xung đột bạo lực, cũng như cách chúng có thể mang lại lợi ích cho những người phe cánh của Tổng thống Trump.
"Đây hiện là một mạng lưới khổng lồ các thỏa thuận đang được đàm phán kín mà không có bất kỳ sự giám sát hay xem xét nào từ công chúng," bà Melinda St. Louis, giám đốc nhóm nghiên cứu Global Trade Watch thuộc Public Citizen, cho biết. "Ngay cả với những thông tin họ công bố, các con số cũng không khớp nhau."
.
Rõ ràng là Donald Trump và chính quyền của ông đang đặc biệt chú trọng đến các loại khoáng sản thiết yếu – như coban, lithium và than chì – những nguyên liệu được sử dụng cho nhiều mục đích đa dạng, từ sản xuất pin đến chế tạo tên lửa. "Mức độ tham gia trực tiếp của Tổng thống Trump vào vấn đề này thực sự rất đáng chú ý," bà St. Louis nhận định.
Ông Trump đã ban hành 12 sắc lệnh hành pháp liên quan đến khoáng sản thiết yếu kể từ đầu nhiệm kỳ thứ hai, và Hoa Kỳ cũng đã tham gia hàng loạt thỏa thuận thương mại về lĩnh vực này. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của Public Citizen, không có cơ sở dữ liệu công khai nào liệt kê chi tiết các thỏa thuận đó là gì, những quốc gia nào tham gia, hay ai là người hưởng lợi. Hơn nữa, nhiều động thái trong số này – vốn dựa trên các sắc lệnh hành pháp – không cần sự phê chuẩn của Quốc hội.
.
"Thông tin đầy đủ nhất hiện có đến từ một bản thông tin tóm tắt của Bộ Ngoại giao vào tháng 2 năm 2026; tài liệu này nêu rõ rằng có ít nhất 38 thỏa thuận quốc tế về khoáng sản thiết yếu đã hoàn tất hoặc đang trong quá trình đàm phán vào thời điểm đó," báo cáo hôm nay cho biết. Tuy nhiên, bản thông tin đó chỉ nêu tên 11 quốc gia tham gia, nghĩa là có tới 27 quốc gia không được nhắc đến. Quá trình rà soát các tài liệu hiện có của Public Citizen chỉ xác nhận được sự tồn tại của một số thỏa thuận trong số đó.
"Chưa đến một nửa số biên bản ghi nhớ được công bố đã được công khai toàn bộ nội dung, và chỉ có hai trong số đó do chính phủ Hoa Kỳ công bố," theo họ viết. Các thỏa thuận còn lại chỉ được biết đến rộng rãi nhờ việc quốc gia đối tác công bố chúng. Chính quyền Biden từng ưu tiên các thỏa thuận thương mại về khoáng sản thiết yếu—chẳng hạn như thỏa thuận ký với Nhật Bản—với lý do đảm bảo nguồn lực cho quá trình chuyển đổi xanh là ưu tiên hàng đầu. "Tất nhiên, dưới thời chính quyền Trump, ngay cả cái cớ về chuyển đổi năng lượng sạch cũng không còn được nhắc đến nữa. Mục đích thực sự là thâu tóm các loại khoáng sản này phục vụ cho trí tuệ nhân tạo (AI), ưu thế quân sự, v.v.," St. Louis nhận định. Đặc biệt, Tổng thống rất chú trọng đến việc giành ưu thế quân sự trước Trung Quốc.
.
"Ông Trump và các cộng sự đều sử dụng giọng điệu mang tính 'ngày tận thế', cho rằng vấn đề này liên quan đến an ninh quốc gia và tương lai của nền văn minh phương Tây," theo Nghia Nguyen, tác giả chính của báo cáo, cho biết. "Tôi nghĩ điều đó phần nào lý giải tại sao chính phủ lại dồn nhiều nguồn lực vào vấn đề này đến vậy." Hàng loạt báo cáo chỉ ra rằng các nhà thầu quốc phòng đang chịu áp lực phải hạn chế phụ thuộc vào nguồn cung linh kiện vũ khí từ Trung Quốc, trong khi chính phủ Mỹ đang tìm kiếm các loại khoáng sản tương tự ở bất cứ đâu có thể.
Đôi khi, chính các thành viên trong gia đình ông Trump cũng có thể hưởng lợi. Một nhóm nhà đầu tư Mỹ, bao gồm hai người con trai của Tổng thống, đã tiếp cận được một trữ lượng vonfram khổng lồ chưa được khai thác tại Kazakhstan (một loại khoáng sản được sử dụng rộng rãi trong đầu đạn tên lửa, máy bay chiến đấu và chip máy tính) thông qua một thỏa thuận do chính phủ làm trung gian.
Các thỏa thuận với những quốc gia khác thậm chí còn mang tính khai thác triệt để hơn. Các thỏa thuận "khoáng sản đổi lấy an ninh" mà chính quyền Trump ký với Ukraine và Cộng hòa Dân chủ Congo đã chuyển giao quyền kiểm soát một phần ngành khai khoáng của các nước này cho các bên phía Mỹ ngay trong bối cảnh họ đang xảy ra xung đột vũ trang.
Thỏa thuận giữa Mỹ và Cộng hòa Dân chủ Congo thậm chí có thể chỉ là cái cớ để ép quốc gia này sửa đổi hiến pháp. "Trên thực tế, thỏa thuận mang lại những ưu đãi tài chính và quy định cực kỳ lớn cho các công ty khai khoáng Mỹ, đồng thời trao cho chính phủ Mỹ quyền kiểm soát chưa từng có đối với nguồn tài nguyên khoáng sản của Congo," báo cáo của tổ chức Public Citizen nêu rõ. "Đây là những thỏa thuận ràng buộc nhưng lại thiếu vắng các biện pháp bảo vệ thiết thực về quyền lợi người lao động, nhân quyền hay môi trường."
Ngoài ra, tại Zambia, như tờ New York Times đã đưa tin, Bộ Ngoại giao Mỹ từng cân nhắc việc gắn viện trợ y tế với một thỏa thuận khoáng sản thiết yếu trị giá 2 tỷ USD.
"Trong nỗ lực thúc đẩy hoạt động khai khoáng, chính quyền Trump đang đặt tốc độ lên trên trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp và các tiêu chuẩn đạo đức," theo các nhà nghiên cứu viết.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình