- Điều tra về cưỡng bức lao động: 600 công nhân nhập cư tại Đài Loan chưa được hoàn trả phí tuyển dụng 2,3 triệu USD; 1.323 người đã nhận được khoản hoàn trả
- Lao động nhập cư từ VN, Phi, Indonesia, Thái Lan khai phải nộp tiền môi giới, có người chi tới 6.000 USD để có việc làm ở Đài Loan
.
---- Theo tin từ Tạp chí Sourcing Journal hôm 13/8/2026 về lao động nhập cư tại Đài Loan: Công nhân ngành dệt may tại Đài Loan vẫn chưa được hoàn trả khoản phí tuyển dụng trị giá 2,3 triệu USD. Bản tin của phóng viên Alexandra Harrell ghi nhận: Tính đến tháng 7/2026, gần 600 lao động nhập cư trong ngành dệt may Đài Loan vẫn chưa nhận được bất kỳ khoản hoàn trả phí tuyển dụng nào, hơn hai năm sau khi một cuộc điều tra về lao động cưỡng bức khiến hàng chục công ty toàn cầu bị đưa vào tầm ngắm điều tra.
Theo tổ chức Transparentem, các nhà cung cấp dệt may Đài Loan và một số đối tác thu mua của họ đã hoàn trả 4,4 triệu USD cho người lao động. Tuy nhiên, các cam kết hiện tại vẫn để lại khoản thiếu hụt khoảng 2,3 triệu USD trong tổng số 8,3 triệu USD nợ.
Báo cáo "On the Mend" (tạm dịch: Trên đà khắc phục) do tổ chức phi lợi nhuận này công bố vào tháng 7 cho thấy, trong số 1.902 công nhân đủ điều kiện, có 1.323 người đã nhận được khoản hoàn trả (dù chỉ là một phần). Các nhà cung cấp dự kiến sẽ hoàn trả khoảng 6 triệu USD — tương đương 72% tổng số tiền được các tổ chức độc lập tính toán — vào cuối năm 2026.
Tiến độ hoàn trả không đồng đều giữa tám nhà cung cấp. Everest Textile đã hoàn tất việc chi trả 1,3 triệu USD vào tháng 4, trong khi Neng Neng kết thúc quy trình hoàn trả vào tháng 2 sau khi thanh toán cho 34 trong số 39 công nhân đủ điều kiện. Theo báo cáo, năm người còn lại không thể liên lạc được hoặc đã trở về nước.
De Licacy Industrial và Far Eastern New Century đã hoàn trả lần lượt 74% và 90% số tiền nợ, đồng thời dự kiến hoàn tất việc chi trả vào tháng 7. Tung Hsin đã hoàn trả 47% và có kế hoạch thanh toán toàn bộ số tiền còn lại vào tháng 12.
.
Các nhà cung cấp khác đặt mục tiêu thấp hơn. Libolon đã hoàn trả 21% trong tổng nghĩa vụ 3,4 triệu USD và chỉ có kế hoạch trả một nửa số tiền này. Lovetex đã hoàn trả 45% trong khoản nợ khoảng 474.000 USD và đặt mục tiêu đạt mức 68%, trong khi Lucky Unique không có kế hoạch hoàn trả nào do thiếu khả năng tài chính.
Các số liệu này phản ánh thông tin mới nhất mà Transparentem có được vào thời điểm báo cáo được công bố. Tổ chức phi lợi nhuận này cho biết họ không có lý do gì để tin rằng De Licacy và Far Eastern đã không đạt được mục tiêu tháng 7, nhưng họ sẽ không thu thập thêm thông tin cập nhật cho đến cuối năm. Do đó, việc hoàn tất thanh toán của các công ty này chưa được xác nhận bởi bên thứ ba độc lập. Transparentem đã công bố các phát hiện ban đầu vào tháng 2 năm 2025 sau khi phỏng vấn hơn 90 lao động di cư đến từ Indonesia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam. Báo cáo đó liệt kê chín nhà cung cấp, trong đó Li Peng và LeaLea được tính là hai đơn vị riêng biệt. Do cả hai công ty đều thuộc tập đoàn Libolon, bản cập nhật tháng 7 đã gộp các khoản hoàn trả của họ lại dưới tên Libolon.
.
Một số công nhân cho biết họ đã chi tới 6.000 USD để có được việc làm tại Đài Loan và phải gánh những khoản nợ mà tổ chức phi lợi nhuận này nhận định là khiến họ dễ trở thành nạn nhân của lao động cưỡng bức hơn.
Các cuộc đánh giá do các bên mua hàng ủy quyền và được thực hiện bởi Verité cùng Dignity in Work for All đã phần lớn xác nhận các phát hiện của Transparentem, đồng thời tính toán mức hoàn trả mà người lao động được hưởng. Các kiểm toán viên thường xác minh việc hoàn trả bằng cách phỏng vấn lại những công nhân đã tham gia vào các đợt đánh giá trước đó. Transparentem cũng liên hệ riêng với một nhóm công nhân để xác nhận rằng họ đã thực sự nhận được tiền.
Đối với những công nhân nhận được tiền, tác động mang lại là rất lớn. Những người được Verité phỏng vấn cho biết họ đã dùng khoản tiền hoàn trả để trả nợ, sửa sang nhà cửa, đóng học phí đại học và chi trả chi phí y tế.
"Cảm giác như một phước lành vậy," một công nhân chia sẻ. "Tôi đã trả hết các khoản nợ tồn đọng và cuối cùng cũng có thể gửi tiền giúp đỡ gia đình mà không cần phải vay mượn nữa."
.
Tuy nhiên, quá trình hoàn trả diễn ra chậm chạp kể từ khi Transparentem lần đầu thông báo các phát hiện của mình cho các bên mua hàng toàn cầu vào tháng 2 năm 2024. Hơn hai năm sau, vẫn còn 579 công nhân đủ điều kiện chưa nhận được bất kỳ khoản hoàn trả nào. Một số cựu nhân viên trở nên khó liên lạc sau khi rời nhà máy hoặc trở về nước.
Transparentem cho biết tổng số cựu công nhân chưa thể liên lạc được—cũng như số tiền họ được hưởng—sẽ chưa thể xác định chính xác cho đến khi tổ chức này nhận được báo cáo xác minh cuối cùng từ tất cả các nhà cung cấp.
Transparentem cho rằng sự chậm trễ này một phần xuất phát từ những bất đồng về việc ai sẽ chi trả cho các hành vi vi phạm xảy ra ở các khâu nằm ngoài phạm vi nhà cung cấp cấp 1 của các thương hiệu. Tổ chức này cho biết các hợp đồng mua hàng đã không quy định rõ quy trình phân chia chi phí khắc phục hậu quả, buộc các công ty phải tự đàm phán về trách nhiệm sau khi vấn đề bị phanh phui.
Mười hai bên mua hàng đã dẫn dắt các nhóm khắc phục hậu quả tại nhà cung cấp, trong khi 13 bên khác thông báo với Transparentem rằng họ đã đóng góp tài chính. Nhóm thứ hai này bao gồm Amer Sports, Cotopaxi, Patagonia, PVH, REI và YKK. Riêng Helly Hansen đã hỗ trợ chi phí kiểm toán thay vì trực tiếp tài trợ cho việc hoàn trả tiền cho công nhân.
.
Cotopaxi đã tham gia vào các nỗ lực khắc phục hậu quả tại Lucky Unique dù không có mối quan hệ kinh doanh nào với nhà cung cấp này. YKK là bên mua duy nhất chủ động thúc đẩy việc hoàn trả tiền cho người lao động tại Lovetex.
Tại Lucky Unique, không một ai trong số 57 công nhân đủ điều kiện nhận lại tiền được chi trả, sau khi nhà cung cấp này rút lại cam kết hoàn trả trước đó. Lovetex đã hoàn trả 45% số tiền còn nợ và, bất chấp sự can thiệp của YKK, dự kiến sẽ dừng lại ở mức khoảng hai phần ba tổng số tiền nợ.
Báo cáo ban đầu của Transparentem đã nêu tên các công ty được yêu cầu hành động tại những nhà cung cấp bị điều tra, nhưng không quy định trách nhiệm tài chính đối với phần thiếu hụt còn lại tại Libolon, Lovetex và Lucky Unique. Transparentem chuyển các câu hỏi về quyết định không cam kết hoàn trả toàn bộ số tiền cho chính các nhà cung cấp giải đáp.
Vấn đề chi trả tài chính còn mập mờ hơn đối với nhiều bên mua khác. Adidas, Gap, H&M Group, Lululemon, Nike, Puma, Ralph Lauren, Target và VF Corporation nằm trong số các công ty từ chối tiết lộ với Transparentem liệu họ có đóng góp vào việc hoàn trả tiền hay không. Amazon, Apple, Columbia và Under Armour nằm trong nhóm không phản hồi yêu cầu cung cấp thông tin mới nhất, trong khi Canadian Tire và Levi Strauss & Co. cho biết họ không đóng góp.
.
Một số bên mua nói với Transparentem rằng họ chỉ chịu trách nhiệm đối với những công nhân làm ra các sản phẩm sử dụng nguyên liệu có thể truy xuất nguồn gốc về phía họ. Transparentem không đồng tình với quan điểm này. Tổ chức này cho rằng các công ty cần giải quyết các hành vi vi phạm vượt ra ngoài phạm vi các nhà máy cấp một của mình và thiết lập các quỹ dự phòng để chi trả cho việc khắc phục hậu quả trước khi vấn đề phát sinh.
Cuộc điều tra cũng thúc đẩy những thay đổi khác ngoài việc hoàn trả tiền. Khi Transparentem bắt đầu cuộc điều tra, bốn trong số tám nhà cung cấp chưa có chính sách tuyển dụng miễn phí (không thu phí người lao động) áp dụng cho ít nhất một số cơ sở của họ. Kể từ đó, cả tám nhà cung cấp đều báo cáo việc áp dụng các chính sách nhằm ngăn chặn tình trạng lao động nhập cư mới tuyển dụng phải gánh chịu chi phí tuyển dụng.
Nỗ lực cải cách cũng đã lan rộng đến các hiệp hội ngành nghề và chính phủ Đài Loan. Vào tháng 12, Hiệp hội Dệt may Đài Loan đã khuyến nghị các nhà máy dệt chi trả toàn bộ chi phí tuyển dụng lao động nhập cư. Hai tháng sau, trong khuôn khổ một hiệp định thương mại với Hoa Kỳ, Đài Loan đã cam kết cấm thu phí tuyển dụng và các chi phí liên quan từ người lao động trong lĩnh vực sản xuất và đánh bắt cá trong vòng ba năm.
Bộ Lao động Đài Loan cũng đã ban hành các hướng dẫn nhằm giúp doanh nghiệp nhận diện rủi ro liên quan đến lao động cưỡng bức. Vào tháng 6, Giám sát viện (Control Yuan) – cơ quan giám sát chính phủ hàng đầu của Đài Loan – đã kết luận rằng các nỗ lực ngăn chặn hiện tại đang không đạt hiệu quả. Ví von hệ thống thanh tra lao động với việc "lau dọn boong tàu trên một con tàu đang bị rò rỉ", tổ chức giám sát này khuyến nghị đưa các tiêu chí nhận diện lao động cưỡng bức của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) vào quy trình thanh tra, loại bỏ phí dịch vụ môi giới hàng tháng và thiết lập cơ chế giải quyết khiếu nại độc lập.
.
Transparentem kêu gọi các nhà cung cấp và bên mua thống nhất trước về phương thức tài trợ cho các biện pháp khắc phục trong tương lai, chẳng hạn như thông qua các quỹ chung hoặc chương trình bảo hiểm. Tổ chức này cũng hối thúc các doanh nghiệp để người lao động và các tổ chức đại diện người lao động tham gia vào quá trình thiết kế các cải cách, thay vì chỉ dựa vào các thương hiệu, nhà cung cấp và hiệp hội ngành nghề.
Một số công nhân cho biết những thay đổi này không chỉ tác động đến thu nhập mà còn ảnh hưởng tích cực đến đời sống hàng ngày tại nhà máy.
"Cảm giác như công ty đã hoàn toàn 'lột xác' vậy," một công nhân chia sẻ với Verité. "Giờ đây, họ đang mang lại cho chúng tôi những gì lẽ ra chúng tôi phải được hưởng."
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình