Trump bí mật đổi phi cơ. Các nhà báo bị bỏ rơi trên phi cơ mục tiêu nói họ lẽ ra họ phải được thông báo trước. Năm 2000, khi Clinton đổi phi cơ khi rời Pakistan đã thông báo cho các nhà báo.
.
---- Bài sau đây là từ báo The Washington Post, đăng ngày 15/8/2026, nhan đề "Trump secretly switched planes. The journalists left aboard say they deserved a warning" (Trump bí mật đổi phi cơ. Các nhà báo bị bỏ rơi trên phi cơ mục tiêu nói họ lẽ ra họ phải được thông báo trước) của hai nhà báo Scott Nover và Dan Lamothe.
Trump bí mật đổi phi cơ. Các nhà báo bị bỏ rơi trên phi cơ kia nói họ lẽ ra họ phải được thông báo trước
Bài viết của Scott Nover và Dan Lamothe
Nhóm phóng viên tháp tùng Tổng thống Donald Trump trong chuyến đi từ Thổ Nhĩ Kỳ đến Anh vào tháng trước đã hoàn toàn không hay biết về chiến dịch đặc biệt nhằm bí mật chuyển Tổng thống từ chuyên cơ Không lực Một (Air Force One) sang một chiếc phi cơ khác do lo ngại nguy cơ đe dọa từ Iran – một sự việc được tờ The Washington Post đưa tin đầu tiên.
Bốn nhà báo có mặt trên chuyến bay – những người chia sẻ thông tin với điều kiện giấu tên vì chủ bút của họ không cho phép phát ngôn – đã nói với Washington Post rằng họ nhận thấy những điểm bất thường trong chuyến bay; nhiều chi tiết trong số đó chỉ trở nên dễ hiểu khi nhìn lại sự việc.
Giờ đây, các nhà báo bày tỏ sự thất vọng khi Nhà Trắng không minh bạch về chiến dịch này và không hề thông báo cho họ trong suốt chuyến bay hay sau khi hành trình kết thúc; một số phóng viên thậm chí cảm thấy như bị chính phủ lừa dối.
.
Mặc dù thừa nhận rằng bất kỳ nhà báo nào tháp tùng Tổng thống đều chấp nhận một mức độ rủi ro nhất định, họ vẫn cho rằng mình xứng đáng được cung cấp thêm thông tin về những mối nguy hiểm tiềm tàng của chuyến bay cụ thể này.
"Chúng tôi chưa bao giờ có cơ hội để đồng ý hay không với việc bị sử dụng theo cách này," một nhà báo nói. "Chúng tôi không phải là thành viên Không quân hay Mật vụ; chúng tôi không chọn công việc này để rồi đặt bản thân vào tình thế nguy hiểm nhằm bảo vệ Tổng thống."
Hiện chưa rõ liệu các nhà báo và nhân viên chính phủ trên chuyên cơ Không lực Một có thực sự đối mặt với mối đe dọa trực tiếp nào hay không. The Washington Post từng đưa tin rằng CIA đánh giá "độ tin cậy thấp" đối với thông tin về mối đe dọa từ Iran. Chiếc Boeing 747 chở giới truyền thông và các quan chức chính quyền được trang bị nhiều biện pháp an ninh, bao gồm pháo sáng phòng vệ để đối phó với tên lửa và các mối đe dọa khác.
.
Hai quan chức Hoa Kỳ, khi chia sẻ thông tin ẩn danh về việc Tổng thống bí mật rời Ankara, cho biết các phi cơ chiến đấu F-16 đã được triển khai hộ tống vũ trang trong hành trình bay đến Anh của hai chiếc phi cơ này. Một trong số các quan chức này tiết lộ rằng một số phi cơ chiến đấu đã bay ngay sát đầu cánh chiếc phi cơ chở ông Trump trong ít nhất một phần của hành trình.
Tuy nhiên, việc không công khai nước đi đầy bất ngờ này của Tổng thống khiến nhiều nhà báo cho rằng chính quyền đã phá vỡ một cam kết quan trọng đối với đội ngũ phóng viên – những người có nhiệm vụ theo sát và đưa tin về mọi di chuyển của nhà lãnh đạo đất nước. Kết quả là, một số nhà báo có mặt trên chuyến bay sau đó cảm thấy mình đã gặp nguy hiểm khi đi trên chiếc phi cơ vốn không được coi là đủ an toàn cho hành khách chính — khiến giới báo chí nói chung hoang mang, không biết liệu họ có thể tin tưởng Nhà Trắng dưới thời ông Trump sẽ quan tâm đến sự an toàn cá nhân của họ trong khi thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổng thống hay không.
"Sự minh bạch hoàn toàn bị gạt sang một bên, thay vào đó là sự lừa dối trắng trợn," Richard W. Stevenson, trưởng văn phòng đại diện tại Washington của tờ New York Times, phát biểu trong một bài viết trên tờ báo này. "Đó là một tiền lệ tồi tệ. Và việc các nhà báo cùng nhân viên bị đặt vào tình thế đối mặt với nguy cơ tiềm ẩn mà không hề hay biết càng làm cho sự việc trở nên tồi tệ hơn gấp bội."
.
Nhà Trắng đã không phản hồi yêu cầu bình luận về tác động của chiến dịch này đối với giới báo chí. Hầu hết các cơ quan truyền thông có nhà báo tham gia chuyến bay đều từ chối bình luận hoặc không phản hồi các yêu cầu đưa ra ý kiến.
Nhóm phóng viên tháp tùng Tổng thống (thường gọi là "press pool") bao gồm một nhóm các nhà báo luân phiên nhau thực hiện nhiệm vụ gửi tin tức, hình ảnh và video về các hoạt động của Tổng thống cho toàn bộ giới báo chí. Cơ chế này đã được duy trì ổn định từ năm 1937 và được áp dụng lần đầu tiên sau khi Tổng thống James Garfield bị bắn vào năm 1881.
"Có lý do khiến nhóm phóng viên tháp tùng này thường được gọi là 'body watch' (nhóm theo sát nhân vật chủ chốt)," nhà báo kiêm sử gia Garrett Graff nhận định. "Bạn có mặt ở đó để ứng phó trong trường hợp xảy ra sự cố."
.
Chính quyền Trump nhiệm kỳ hai đã đặt nhóm phóng viên này vào tình trạng căng thẳng bất thường do làm đảo lộn nhiều quy tắc vận hành vốn có. Năm ngoái, Nhà Trắng đã giành quyền kiểm soát việc lựa chọn thành phần tham gia nhóm từ Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng — tổ chức vốn đã đảm nhiệm việc chọn lựa luân phiên các cơ quan truyền thông để đưa tin về Tổng thống trong suốt nhiều thập niên qua.
Chuyến bay tới Ankara chở khoảng hơn mười nhà báo tháp tùng ông Trump trong chuyến đi, đến từ các hãng tin như ABC News, Agence-France Presse (AFP), Associated Press, Bloomberg, Getty, New York Times, NPR, Politico, Reuters và One America News.
.
Bốn nhà báo chia sẻ với tờ The Washington Post cho biết họ đã nhận thấy những điều bất thường trước và trong suốt chuyến bay.
Ba trong số các nhà báo này kể lại rằng họ đã nhìn thấy chiếc xe tải phục vụ suất ăn trên đường băng đỗ ở vị trí gần phi cơ một cách bất thường, nhưng không thể đoán ra mục đích của nó.
"Bạn đâu có bao giờ nghĩ đến cảnh Tổng thống sẽ lẻn chui vào trong một chiếc xe thùng chở đồ ăn," một trong số các nhà báo nói. "Ngay cả trong những suy nghĩ táo bạo nhất cũng chẳng ai tưởng tượng ra chuyện đó."
.
Ngay khi phi cơ cất cánh, phi hành đoàn yêu cầu mọi người hạ tấm che cửa sổ xuống — và giữ nguyên như vậy — nhưng từ chối giải thích lý do cho yêu cầu này khi được hỏi. Một số nhà báo cho biết yêu cầu này là bất thường đối với một chuyến công du ngoại giao; họ chia sẻ rằng mình chỉ từng gặp những yêu cầu tương tự khi bay ra vào các vùng chiến sự.
Một nhà báo nhận thấy ông Trump bước nhanh lên cầu thang phi cơ và đã lên đến nơi trước cả khi đoàn xe chở báo chí kịp đỗ lại trên đường băng. Một người khác tỏ ra ngạc nhiên khi ông Trump chọn không trao đổi nhanh hay họp báo ngắn với giới truyền thông trong chặng đầu tiên của chuyến bay gồm hai chặng. Mãi đến khi chuyển sang chiếc chuyên cơ Không lực Một mới (do Qatar tặng) tại Anh vào đêm muộn hôm đó, ông Trump mới quyết định trò chuyện với các phóng viên.
.
AFP, hãng tin có trụ sở tại Pháp và có nhiếp ảnh gia đi cùng chuyến bay, chia sẻ với tờ Washington Post rằng họ lo ngại về những thông tin mới lộ diện liên quan đến chiến dịch này.
"Việc một cơ quan truyền thông phát hiện mình bị cung cấp thông tin sai lệch mà không được đính chính ngay lập tức luôn là vấn đề đáng lo ngại," ông Marc Lavine, giám đốc khu vực Bắc Mỹ của AFP, cho biết. "Điều này đặc biệt nghiêm trọng khi vấn đề có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của các phóng viên — ưu tiên hàng đầu của AFP."
Ông Lavine cho biết hãng tin này đang thảo luận với Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng và phối hợp cùng tổ chức này để giải quyết chuyện này.
.
Ông Charles Herring, chủ tịch của One America News — một đài truyền hình có khuynh hướng bảo thủ cũng có phóng viên trên chuyến bay — cho rằng việc Nhà Trắng từ chối thông báo cho báo chí về một chiến dịch nhạy cảm là điều dễ hiểu.
"Các nhà báo đều hiểu rằng việc tháp tùng Tổng thống Mỹ luôn tiềm ẩn rủi ro," ông nói. Ông ví việc họ chọn đi cùng ông Trump cũng giống như quyết định tham dự bữa tiệc tối của Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng — sự kiện từng bị gián đoạn bởi một tay súng hồi tháng 4 — hay bữa tiệc bù được tổ chức vào tháng 7.
"Đây dường như không phải là quyết định của Nhà Trắng mà thuộc thẩm quyền của các chuyên gia an ninh dày dạn kinh nghiệm nhất của chúng ta," ông Herring nhận định.
.
Hàng loạt tổ chức bảo vệ quyền lợi báo chí đã lên án Nhà Trắng vì thiếu minh bạch về tình trạng của Tổng thống, đồng thời bày tỏ lo ngại về sự an toàn của các nhà báo có mặt trên chuyến bay. “Nếu các phóng viên vô tình bị bỏ lại trên phi cơ như một phần của chiêu đánh lạc hướng an ninh liên quan đến một mối đe dọa có cơ sở, thì đó là điều vô cùng đáng lo ngại,” Mark Schoeff Jr., chủ tịch Câu lạc bộ Báo chí Quốc gia (National Press Club), nhận định. Việc này “đặt ra những câu hỏi nghiêm túc về việc liệu sự an toàn của họ có được cân nhắc thỏa đáng hay không.”
José Zamora thuộc Ủy ban Bảo vệ Nhà báo (Committee to Protect Journalists) cho biết chính quyền Trump có trách nhiệm đảm bảo rằng các nhà báo đưa tin về tổng thống không gặp nguy hiểm. “Minh bạch phải là tiêu chuẩn đối với bất kỳ chính quyền nào, đặc biệt là khi sự an toàn bị đe dọa,” ông nói.
.
Chủ tịch Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng (WHCA), Jacqui Heinrich – một phóng viên của Fox News – đã thông báo với các thành viên vào đầu tuần này rằng bà sẽ gặp gỡ các quan chức Nhà Trắng để truyền đạt những lo ngại của họ. Trong email mà tờ WP có được, bà đề cập đến vấn đề an toàn cho nhà báo nhưng tập trung nhiều hơn vào các vấn đề minh bạch và trung thực.
“Nếu hoàn cảnh dẫn đến việc các phóng viên vô tình truyền tải thông tin không chính xác hoặc gây hiểu lầm, cần phải có cách để báo chí đính chính thông tin sau khi mối lo ngại về an ninh đã qua đi,” bà viết. “Nếu không, các phóng viên có thể sẽ đặt ra những câu hỏi chính đáng về việc liệu thông tin mà họ tự mình quan sát và đưa tin có còn đáng tin cậy hay không.”
Heinrich từ chối bình luận về vấn đề này.
.
CLINTON THÔNG BÁO CHO PHÓNG VIÊN KHI ĐỔI PHI CƠ. TRUMP IM LẶNG.
Vào năm 2000, trong một chuyến bay có động thái tương tự của Tổng thống Bill Clinton khi rời Pakistan, các quan chức Nhà Trắng đã thông báo trước cho Susan Page của tờ USA Today – khi đó là chủ tịch WHCA – về những gì sắp diễn ra theo hình thức không công khai (off-the-record). Đầu tuần này, bà Page đã phá vỡ sự im lặng kéo dài 26 năm qua trong một cuộc phỏng vấn với tờ The Washington Post.
Các nhà báo có mặt trên chuyên cơ Không lực Một (Air Force One) vào tháng 7 cho biết họ không còn lạ với việc tháp tùng tổng thống đến những môi trường nguy hiểm, bao gồm cả các vùng chiến sự. Ngay cả một chuyến đi bình thường cùng tổng thống cũng có thể dẫn đến bạo lực. Ví dụ, tại một cuộc vận động tranh cử năm 2024 ở Butler, Pennsylvania, một số thành viên báo chí đã đứng cách ông Trump – khi đó là ứng cử viên tổng thống tiềm năng của đảng Cộng hòa – chỉ vài bước chân khi một tay súng nổ súng.
Một số nhà báo cảm thấy bất ngờ trước sự bí mật này; trong khi những người khác lại tỏ ra chai sạn trước một chính quyền mà họ cho là luôn thiếu trung thực với họ. Họ khẳng định rằng họ sẽ tôn trọng các yêu cầu vì lý do an ninh nếu được thông báo trước.
“Tôi nghĩ bạn có thể yêu cầu mọi người chấp nhận những rủi ro đó,” một nhà báo nói. “Nhưng bạn cần phải trung thực về điều đó.”
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình