Một bộ thử mới, có thể cho biết ngay tại nhà con ve/bọ vừa cắn người có mang vi khuẩn gây bệnh Lyme hay không, dự trù được bán ra trong tháng Tám 2026. Nếu hoạt động như mong đợi, LymeAlert có thể giúp người bị ve cắn biết sớm hơn liệu họ có cần tìm đến bác sĩ hay không.
Mỗi năm có hơn 31 triệu người Mỹ bị ve cắn. Phần lớn không gây bệnh, nhưng một số loài ve có thể truyền nhiều chứng bệnh nguy hiểm, trong đó bệnh Lyme là thường gặp nhất. Ước tính khoảng 476,000 người tại Hoa Kỳ được điều trị bệnh Lyme mỗi năm, nhiều nhất ở vùng Đông Bắc, Trung Đại Tây Dương và miền Trung Tây phía bắc.
Bệnh Lyme do vi khuẩn Borrelia burgdorferi gây ra, thường được truyền sang người qua ve chân đen. Nếu phát giác sớm, bệnh thường có thể chữa bằng thuốc trụ sinh. Nhưng nếu để lâu, bệnh nhân có thể bị đau và sưng khớp, mệt mỏi, nhức đầu, đau bắp thịt và nhiều triệu chứng kéo dài khác.
Điều khó khăn là xét nghiệm máu trong thời gian đầu sau khi bị ve cắn không phải lúc nào cũng tìm ra bệnh. Cơ thể cần thời gian để tạo đủ kháng thể. Theo Erin Dawicki, một chuyên viên y khoa nhi khoa tại Boston và là người đồng sáng lập LymeAlert, xét nghiệm máu trong vòng 30 ngày đầu có thể bỏ sót nhiều trường hợp bệnh còn ở giai đoạn sớm.
Chính kinh nghiệm điều trị trẻ em đã khiến bà Dawicki nghĩ đến một cách khác: thay vì chờ thử người bệnh, tại sao không thử ngay con ve?
LymeAlert được chế tạo theo ý tưởng đó. Sau khi lấy con ve ra khỏi da bằng nhíp, người dùng bỏ nó vào một dụng cụ nhỏ để nghiền nát, pha với dung dịch thử rồi đặt que thử vào. Khoảng 15 phút sau sẽ có kết quả: hai vạch có nghĩa con ve mang vi khuẩn Borrelia burgdorferi; một vạch là không tìm thấy vi khuẩn.
Cách dùng gần giống bộ thử thai hoặc bộ thử COVID tại nhà. Mỗi bộ dự trù bán khoảng $50 và có thể giữ được tới một năm.
Nhóm chế tạo LymeAlert cũng chuẩn bị một chương trình trên điện thoại. Người dùng có thể chụp hình que thử để chương trình đọc kết quả, đồng thời tìm bác sĩ khám bệnh từ xa nếu cần.
Lợi điểm lớn nhất của phương pháp này là thời gian. Các dịch vụ hiện nay cho phép gửi con ve đến phòng thí nghiệm để thử, nhưng phải mất nhiều ngày mới có kết quả. Trong khi đó, Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Dịch Bệnh Hoa Kỳ (Centers for Disease Control and Prevention, gọi tắt là CDC) cho biết trong một số trường hợp có nguy cơ cao, bác sĩ có thể cho một liều doxycycline để phòng bệnh nếu dùng trong vòng 72 giờ sau khi lấy con ve ra.
Tuy nhiên, LymeAlert không phải là một phương tiện chẩn đoán bệnh Lyme.
Một con ve có mang vi khuẩn không có nghĩa người bị nó cắn chắc chắn đã mắc bệnh. Ngược lại, kết quả âm tính cũng không nên được xem như bằng chứng tuyệt đối rằng không có nguy cơ. Theo các chuyên gia được Smithsonian dẫn lời, chỉ khoảng 1% đến 5% các vết ve cắn cuối cùng dẫn đến bệnh Lyme.
CDC hiện cũng không khuyến cáo dùng kết quả thử ve để thay thế việc khám bệnh, vì cả kết quả dương tính giả lẫn âm tính giả đều có thể xảy ra.
Erika Machtinger, chuyên gia về ve tại Đại Học Pennsylvania State, cho rằng LymeAlert có thể hữu ích nếu người dùng hiểu rõ giới hạn của nó. Kết quả thử có thể cung cấp thêm tin tức cho bác sĩ, nhưng không thể trả lời câu hỏi quan trọng nhất: người bị cắn có mắc bệnh Lyme hay không.
Dẫu vậy, nhu cầu phát hiện sớm ngày càng lớn. Phạm vi sinh sống của nhiều giống ve tại Hoa Kỳ đang lan rộng, một phần vì mùa đông ấm hơn, số nai và chuột gia tăng, cùng với những thay đổi của rừng và khu dân cư. CDC ghi nhận nhiều bệnh do ve truyền đã tăng đáng kể trong những thập niên gần đây.
LymeAlert vì thế không phải là chiếc đũa thần chống bệnh Lyme. Nhưng nếu một dụng cụ nhỏ trong tủ thuốc có thể giúp người vừa bị ve cắn biết sớm hơn mình đang đối diện với nguy cơ nào, thì 15 phút ấy đôi khi có thể là một khoảng thời gian đáng giá. (vb)
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình