Miami: Đường phố Little Haiti vắng tanh, 330.000 người chờ bị trục xuất
.
Bài sau đây là của báo USA Today, ấn bản hôm Thứ Năm ngày 20/8/2026, tựa đề "'The streets are empty': How Miami's Little Haiti reacted to losing TPS" ('Đường phố vắng tanh': Phản ứng của khu Little Haiti ở Miami trước việc mất quy chế TPS).
MIAMI – Jean-Marie Denis kéo cửa cuốn kim loại lên và mở khóa hiệu sách của mình tại Little Haiti – nơi bày bán các cuốn sách in bằng tiếng Creole và tiếng Pháp.
Cửa hàng của ông nằm ngay cạnh khu phức hợp văn hóa Little Haiti; tòa nhà này được thiết kế theo phong cách kiến trúc "gingerbread" (nhà gỗ trang trí cầu kỳ) của Haiti vào đầu thế kỷ trước, nổi bật với tông màu vàng và xanh mòng két rực rỡ đặc trưng vùng Caribe. Gần đó là một nhà thờ Cơ đốc giáo của người Haiti, nhà hàng Haiti mang tên Piman Bouk, những bức tranh tường với dòng chữ "Cứu với! Haiti đang bị bóp nghẹt", và một trường tiểu học mang tên Toussaint Louverture – người lãnh đạo cuộc nổi dậy của nô lệ nhằm giải phóng quốc đảo này.
Ông Denis – người còn được biết đến với biệt danh Jan Mapou, lấy theo tên hiệu sách Libreri Mapou của mình – từ lâu đã là một nhân vật quen thuộc tại khu Little Haiti ở Miami. Đây là nơi trú ẩn từ những năm 1970s cho người dân Haiti chạy trốn khỏi các chế độ độc tài và bất ổn chính trị. Khu vực này vẫn luôn là trái tim lịch sử của cộng đồng người Haiti lớn nhất tại Mỹ, trải qua nhiều biến cố như trận động đất năm 2010, vụ ám sát tổng thống năm 2021 và sự sụp đổ của chính quyền dẫn đến tình trạng các băng đảng lộng hành.
.
Tuy nhiên, một sự im lặng đầy ám ảnh đã bao trùm khu phố kể từ khi chính quyền Trump chấm dứt quy chế bảo vệ tạm thời (TPS) dành cho người nhập cư Haiti tại Mỹ vào ngày 5 tháng 8/2026. Những người từng tìm kiếm nơi nương náu nay lại nơm nớp lo sợ bị trục xuất.
"Họ không muốn lộ diện," ông Denis nói. "Họ không dám bước chân ra ngoài."
Không nơi nào chịu ảnh hưởng nặng nề bởi sự thay đổi này hơn Florida – nơi sinh sống của gần một nửa trong số 330.000 người Haiti đang hưởng quy chế TPS tại Mỹ, với phần lớn tập trung ở Nam Florida.
Theo các nhà hoạt động cộng đồng, tại những khu vực tập trung đông người Haiti như Little Haiti, sự thay đổi này đã làm đảo lộn cuộc sống ở mọi khía cạnh.
Nó khiến nhiều người không thể làm việc hợp pháp và đẩy các doanh nghiệp vào cảnh chật vật vì thiếu hụt cả nhân công lẫn khách hàng. Nó ngăn cản nhiều người bước ra đường để đi khám bệnh hay đưa con đến trường vào ngày khai giảng – vốn đã bắt đầu từ ngày 13 tháng 8 tại Quận Miami-Dade. Đồng thời, tình trạng này cũng thổi bùng nỗi sợ hãi về việc chạm mặt Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), khiến các địa điểm tụ họp văn hóa của một cộng đồng vốn được định hình bởi nhiều thế hệ người Mỹ gốc Haiti trở nên vắng vẻ, đìu hiu. "Các cơ sở kinh doanh vắng tanh. Nhà thờ vắng lặng. Đường phố cũng chẳng một bóng người. Mọi người hoàn toàn phải lẩn trốn," bà Santra Denis, thành viên của Liên minh Chuyên gia Mỹ gốc Haiti (Haitian American Professionals Coalition), cho biết. "Tình cảnh thật sự rất tồi tệ."
.
Bộ An ninh Nội địa gần đây từ chối tiết lộ liệu các đặc vụ của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) có nhắm mục tiêu vào những người Haiti đã mất quy chế TPS (Quy chế Bảo vệ Tạm thời) hay không. Bộ này cho biết những người tự nguyện rời đi có thể nhận khoản hỗ trợ 2.600 USD cùng vé máy bay miễn phí để về nước. Bộ cũng nhận định rằng chương trình này đã trở thành một "chương trình ân xá trên thực tế, mặc dù Quốc hội chưa bao giờ có ý định biến nó thành cơ chế vĩnh viễn."
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã ban hành khuyến cáo "Không đi lại" đối với Haiti, cảnh báo về tình trạng tội phạm, khủng bố, bắt cóc và bất ổn xã hội.
Tại Nam Florida, nhiều người hiện đang phải đối mặt với những lựa chọn mà họ coi là bất khả thi.
Haiti vẫn là nơi nguy hiểm và bất ổn. Việc tìm nơi trú ẩn ở một quốc gia khác, chẳng hạn như Canada, vốn đã đầy thách thức, nay lại càng khó khăn hơn khi luôn bị đe dọa bởi nguy cơ bị trục xuất khỏi Mỹ. Ở lại đồng nghĩa với việc chấp nhận rủi ro bị chia cắt khỏi những đứa con sinh ra tại Mỹ, cũng như nguy cơ mất nhà cửa và cơ sở kinh doanh.
"Đây là một trong những thời khắc khó khăn nhất trong lịch sử của chúng tôi," Cha Reginald Jean-Mary, người đã dẫn dắt Nhà thờ Công giáo Notre Dame d'Haiti ở khu Little Haiti suốt 25 năm qua, chia sẻ. "Tôi chưa từng chứng kiến tác động tiêu cực nào lớn đến thế của chính sách nhập cư đối với cộng đồng người Haiti."
.
Việc chấm dứt TPS gây ra những hệ lụy kinh tế tại Nam Florida
Ngay trước buổi trưa tại khu Little Haiti, đầu bếp Wilkinson "Ken" Sejour đang nhễ nhại mồ hôi giữa cái nóng của Miami khi vận chuyển nguyên liệu vào một trong những nhà hàng Chef Creole của mình. Đối diện với khu vực ăn uống ngoài trời có mái lợp tranh là tấm biển ghi câu khẩu hiệu quen thuộc của ông: "Người Haiti này biết nấu ăn!"
Là con của cha mẹ người Haiti nhưng sinh ra tại Bahamas, ông Sejour linh hoạt chuyển đổi giữa tiếng Creole Haiti, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Anh khi trò chuyện với nhân viên và khách hàng. Ông điều phối các đầu bếp chuẩn bị những món ăn đặc trưng như thịt heo chiên griot, bánh chiên ốc biển và chuối chiên.
Kể từ khi quy chế TPS bị hủy bỏ, ông đã phải đối mặt với nhiều khó khăn. Ông mất 14 nhân viên do họ không còn giấy phép lao động, buộc ông phải xoay xở vất vả để duy trì hoạt động của cả bảy nhà hàng. Những khách hàng người Haiti đã mất TPS vừa không còn tiền để ăn tiệm, vừa không muốn mạo hiểm xuất hiện ở nơi công cộng.
.
Ông Sejour, người đã sống tại Miami từ năm 1974, từng bỏ phiếu cho ông Trump nhưng giờ đây cho biết ông cảm thấy hối tiếc về quyết định đó.
"Tôi không nói là phải vi phạm pháp luật. Nhưng ít nhất hãy... dành thời gian để thực sự tìm ra một giải pháp. Họ đã bén rễ tại đây. Họ đã sống ở đây một thời gian dài... Thật không công bằng khi buộc họ phải rời đi ngay lập tức," ông nói.
Việc mất đi lực lượng lao động người Haiti đã gây ảnh hưởng lan rộng đến nhiều ngành nghề tại Nam Florida.
Theo ông Phillip Connor – nghiên cứu viên tại Trung tâm Di cư và Phát triển thuộc Đại học Princeton (dựa trên phân tích của các tổ chức FWD.us, Haitian Bridge Alliance và UndocuBlack Network) – tại khu vực đô thị Miami mở rộng, ước tính có khoảng 52.000 người Haiti đang hưởng quy chế TPS (Tình trạng Bảo vệ Tạm thời) từng làm các công việc như lao động nông nghiệp, đầu bếp, trợ lý điều dưỡng, chăm sóc cảnh quan, giúp việc gia đình và nhân viên an ninh.
Công đoàn Service Employees International Union cho biết, khoảng 60 nhân viên sân bay là thành viên của công đoàn này đã mất việc tại sân bay Fort Lauderdale; họ từng đảm nhận các công việc như dọn vệ sinh khoang máy bay, bốc xếp hành lý, hỗ trợ xe lăn và an ninh sân bay.
Bà Denise Bellville, Giám đốc điều hành Hiệp hội Chăm sóc tại nhà Florida (Home Care Association of Florida), cho biết hai cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc tại nhà trong khu vực đã phải đóng cửa sau khi mất 85 trong tổng số 86 nhân viên.
Một đơn vị cung cấp dịch vụ khác là Jewish Community Services of South Florida cũng mất 18 nhân viên người Haiti; những người này vốn đã xây dựng được mối quan hệ gắn bó lâu dài với các đối tượng được chăm sóc, bao gồm cả những người cao tuổi từng sống sót qua thảm họa Holocaust.
Bà Farah Larrieux, 47 tuổi – người đã sống tại Mỹ theo diện TPS từ năm 2010 – cho biết bà buộc phải ngừng cung cấp dịch vụ cho một số khách hàng trong công ty truyền thông của mình. Bà cũng đã mất một công việc bán thời gian trong ngành dịch vụ khách sạn.
Bà đã nộp đơn xin tị nạn, mặc dù việc này không đảm bảo được miễn trừ khỏi nguy cơ bị trục xuất. Trong thời gian chờ đợi, bà Larrieux đã thành lập một mạng lưới toàn quốc dành cho những người Haiti hưởng quy chế TPS nhằm vận động gia hạn các biện pháp bảo vệ. Bà chia sẻ rằng nhiều người nhập cư Haiti đã xây dựng cuộc sống tại đây, đóng góp cho cộng đồng và thực hiện nghĩa vụ đóng thuế.
"Chúng tôi cảm thấy như đang sống trong một cơn ác mộng," bà nói. "Bởi vì bạn sẽ tự hỏi: liệu đây có thực sự là nước Mỹ hay không?"
.
Câu hỏi đặt ra cho nhiều người Haiti từng có quy chế TPS là: Giờ sẽ ra sao?
Harlaine Dominique, 38 tuổi, cư dân Coral Springs, đang bắt đầu công việc điều dưỡng lưu động tại Massachusetts thì quy chế TPS (Tình trạng Được bảo vệ Tạm thời) chấm dứt vào đầu tháng này. Do không còn được phép làm việc hợp pháp, cô đã bay về Nam Florida ngay trong ngày hôm đó.
Dominique, người đến từ Haiti khi còn nhỏ, từng làm việc ở tuyến đầu ngành y tế trong đại dịch. Giờ đây, cô cho biết mình không muốn ở lại một đất nước không còn chào đón mình nữa.
Cô đã cân nhắc việc tận dụng kỹ năng điều dưỡng để chuyển đến Úc, Canada, New Zealand hoặc Pháp. Tuy nhiên, mọi việc không hề đơn giản. Ngoài ra, một cuộc tranh chấp quyền nuôi con cũng khiến các lựa chọn của cô trở nên phức tạp hơn; con trai cô hiện không có hộ chiếu.
"Nếu hôm nay tôi bị ICE (Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan) bắt giữ, tôi sẽ bị chia cắt khỏi con trai mình. Tôi sẽ buộc phải rời đi mà không có thằng bé," cô nói.
Cô cho biết mình không hề lẩn trốn, vì những người Haiti được cấp TPS trước đó đã phải cung cấp địa chỉ cư trú. Tuy nhiên, cô lại không thể đi làm.
"Đầu óc tôi đang quay cuồng suy nghĩ xem bước tiếp theo nên làm gì," cô chia sẻ. "Tôi bị thông báo rằng mình không được phép làm việc tại Hoa Kỳ, mặc dù tôi vẫn phải chi trả các hóa đơn sinh hoạt tại đây."
.
Theo ông Paul Christian Namphy, giám đốc chính trị của Family Action Network Movement (FANM) - một tổ chức vận động vì cộng đồng người Haiti tại Miami, một số người đang tính đến chuyện trở về các thành phố nhỏ hơn ở Haiti như Cap-Haïtien, bất chấp những nguy hiểm và sự khan hiếm cơ hội kinh tế tại đó.
Ông Namphy cho biết, những người khác lại cân nhắc di cư sang Canada, Chile hoặc Brazil – những nơi mà một số người từng sống trước khi đến Hoa Kỳ. Một số người đang nộp đơn xin tị nạn tại Mỹ, nhưng tỷ lệ được chấp thuận đã giảm xuống dưới 5% theo số liệu của Hội đồng Nhập cư Hoa Kỳ (American Immigration Council). Các thành viên trong gia đình có thể nộp đơn bảo lãnh để họ ở lại, nhưng quy trình này có thể mất nhiều thời gian.
"Tôi rất muốn thu xếp hành lý và rời đi ngay. Đất nước này không còn muốn tôi nữa. Ai lại muốn ở lại một nơi mà mình không được chào đón chứ? Nhưng tôi đang bị mắc kẹt. Việc phải xa rời con trai là điều tôi không thể chấp nhận được," cô nói. "Đó chính là điều khiến tôi trằn trọc không ngủ được mỗi đêm."
.
Các gia đình sống trong lo âu, chờ đợi hành động từ ICE
Natacha, một người mẹ 44 tuổi ở Bắc Miami, cũng giống như bao người khác – đang cố thủ trong nhà và chờ xem chuyện gì sẽ xảy ra. (Cô yêu cầu USA TODAY không nêu họ của mình vì lo sợ bị ICE nhắm tới.)
Cô hiếm khi rời khỏi nhà, nơi cô sống cùng năm người con, trong đó có một người là công dân Hoa Kỳ mắc hội chứng Down. Cô từng e ngại không dám đưa một người con khác đi khám bệnh về tai. Khi đến ngày tựu trường, chồng cô đã thuyết phục cô giữ các con ở nhà.
"Hãy chờ thêm một chút đã, vì có thể đó là một cái bẫy," anh nói với cô.
Mặc dù các nhà hoạt động chưa ghi nhận những đợt truy quét quy mô lớn hay công khai, họ cho biết những người từng được hưởng quy chế TPS (Tình trạng Bảo vệ Tạm thời) đang bị bắt giữ theo các trường hợp riêng lẻ, chẳng hạn như khi bị cảnh sát dừng xe vì vi phạm giao thông. Thamara Labrousse, người đứng đầu Trung tâm Cộng đồng Haiti Sant La, cho biết có một người đàn ông đã bị chặn lại vì hỏng đèn hậu và bị bắt giữ khi đang ra ngoài mua pizza.
Một số người có quy chế TPS tại Florida đã nhận được thông báo phải ra hầu tòa di trú; theo các nhà hoạt động, điều này thường dẫn đến lệnh trục xuất. Nhiều người tự hỏi liệu họ có bị buộc phải đeo thiết bị giám sát ở cổ chân hay không, giống như trường hợp một số người ở Springfield, Ohio. Đó cũng là nơi ông Trump – trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2024 – đã đưa ra tuyên bố không có bằng chứng rằng người nhập cư Haiti ăn thịt thú cưng.
Tờ Miami Herald đưa tin vào tháng 7 rằng các quan chức Hoa Kỳ đã cảnh báo chính phủ Haiti về việc sẽ có ít nhất hai chuyến bay mỗi tuần chở khoảng 200 người sau khi các biện pháp bảo vệ theo diện TPS chấm dứt. Các chuyến bay này đã hạ cánh xuống Cap-Haïtien. Hãng tin Reuters đưa tin rằng Cục Hàng không Liên bang (FAA) đã đình chỉ các chuyến bay đến sân bay Port-au-Prince vào tháng 11 năm 2024 sau khi ba máy bay thương mại của Hoa Kỳ bị trúng đạn.
Chính quyền Trump chưa cho biết liệu họ có định trục xuất người Haiti sang các nước thứ ba hay không.
Một số gia đình đang chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất. Theo các tổ chức phi lợi nhuận chuyên hỗ trợ và vận động chính sách, họ đang làm hộ chiếu cho những đứa con sinh ra tại Hoa Kỳ, ủy quyền cho người thân đáng tin cậy cùng đứng tên tài khoản ngân hàng và lập giấy ủy quyền cho con cái trong trường hợp họ bị trục xuất và phải để con lại. Tuy nhiên, họ cũng cho biết nhiều người khác vẫn còn chậm trễ trong việc đưa ra những quyết định quan trọng như vậy.
Và còn cả những tổn thương về mặt tinh thần nữa, bà Labrousse chia sẻ. Trẻ em bị tổn thương tâm lý khi chứng kiến cha mẹ mình lo âu. Phụ nữ cũng trở nên e ngại hơn trong việc trình báo các vụ bạo lực gia đình.
"Tôi chưa từng thấy mức độ tổn thương và trầm cảm cao đến thế," Ủy viên Hội đồng Quận Miami-Dade, bà Marleine Bastien, người đã kêu gọi Quốc hội gia hạn quy chế TPS (Tình trạng Được bảo vệ Tạm thời) cho công dân Haiti, chia sẻ. "Người dân Haiti vốn là những người có đức tin kiên định. Vậy mà tôi lại nghe các bậc phụ huynh hỏi mình: 'Thưa Ủy viên, chúng tôi đã làm gì sai? Phải chăng Chúa đã bỏ rơi chúng tôi?' Đó chính là những câu hỏi mà tôi thường xuyên nhận được."
.
Hướng về tương lai tại Little Haiti
Trong một buổi sáng oi bức tại khu Little Haiti, khoảng hơn mười người đã đến Nhà thờ Công giáo Notre Dame d'Haiti để dự thánh lễ, rước lễ và hát thánh ca bằng tiếng Pháp.
Cha Jean-Mary cho biết, ngôi nhà thờ vốn là trung tâm sinh hoạt của cộng đồng này đang chứng kiến sự sụt giảm số lượng giáo dân cũng như học viên tại trường giáo dục dành cho người lớn, do nỗi lo sợ bị trục xuất. Ông gọi việc trục xuất người dân về Haiti vào thời điểm khủng hoảng này là hành động "bất công và vô đạo đức".
Bất chấp những lời đe dọa từ chính quyền Trump, Cha Jean-Mary vẫn luôn là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho giáo dân tại ngôi nhà thờ mang tên vị thánh bảo trợ của Haiti – Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp.
"Đừng để hoàn cảnh này tước đi niềm hy vọng, niềm vui, sự bình an và phẩm giá của quý vị. Quý vị là con cái của Chúa, và chiến thắng sẽ thuộc về dân của Người," ông chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn.
Ông tỏ ra băn khoăn về tương lai của Little Haiti – nơi vốn đã chứng kiến sự sụt giảm cư dân gốc Haiti qua nhiều năm do quá trình chỉnh trang đô thị, tái phát triển và giá thuê nhà leo thang. Ông cho biết nhiều giáo dân hiện đã chuyển đến sống tại North Miami hoặc các khu vực ngoại vi khác.
Đây cũng là điều mà Chris Renois, một diễn viên hài sinh ra tại Miami, thường trăn trở. Cha mẹ anh – những người gốc Haiti – từng sống tại Little Haiti. Sau này, anh đã biểu diễn hài kịch tại đây và tham gia diễn xuất trong bộ phim "Mountains" (ra mắt năm 2024) nói về những thay đổi của khu phố này. Anh tự hỏi liệu việc mất quy chế TPS có làm mai một thêm nét văn hóa đặc trưng của khu phố hay không.
Tuy nhiên, anh cho biết cộng đồng người Haiti tại Nam Florida vẫn rất gắn bó, các gia đình luôn quan tâm và hỗ trợ lẫn nhau.
"Dù tình hình hiện tại có vẻ tồi tệ đến đâu, mẹ tôi vẫn luôn nhắc nhở rằng đây thực chất chỉ là một cơn bão, và người dân Haiti rồi sẽ vượt qua được," anh nói. "Và tôi tin rằng Little Haiti sẽ trụ vững trước những biến động hiện nay."
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình