- Tướng 4 sao Mỹ: hỏa lực Iran đã làm Mỹ vĩnh viễn mất 15 căn cứ quân sự Trung Đông, và Mỹ chưa biết nên tái phối trí các căn cứ thế nào
- Hiện thời hơn 200 cơ sở của Mỹ—bao gồm nhà chứa máy bay, trại lính, trạm radar, kho nhiên liệu, trạm liên lạc vệ tinh và hệ thống phòng không—được ghi nhận là đã bị Iran bắn cháy
- Mỹ suy tính di dời nhiều căn cứ xa hơn, có thể tới phía tây Saudi Arabia, Jordan, Israel và Nam Âu Châu
.
---- Bản tin sau đây khá dài, là của báo Defense Security Asia (An ninh Quốc phòng Châu Á) đăng ngày 23/8/2026, tựa đề "Iran’s Missile War Could Cost US 15 Gulf Bases, Reshape Middle East Power" (Cuộc chiến tên lửa của Iran có thể đã làm Mỹ mất 15 căn cứ tại Vùng Vịnh và làm thay đổi cục diện quyền lực Trung Đông). Dịch toàn văn như sau.
Các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran đã bộc lộ những lỗ hổng nghiêm trọng trong mạng lưới căn cứ của Mỹ tại Vùng Vịnh, có khả năng buộc Lầu Năm Góc phải phân tán lực lượng về phía tây và tái thiết kế thế trận quân sự tại Trung Đông.
(DEFENCE SECURITY ASIA) — Các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran được cho là đã khiến nhiều cơ sở của Mỹ tại Vùng Vịnh không còn đảm bảo an toàn, đặt Washington trước nguy cơ mất quyền tiếp cận khu vực này vĩnh viễn và đối mặt với cuộc tái cấu trúc thế trận lực lượng quan trọng nhất tại Trung Đông trong nhiều thập niên qua.
Tướng bốn sao đã nghỉ hưu của Lục quân Mỹ, ông Barry McCaffrey, nhận định rằng lực lượng Mỹ "có lẽ đã vĩnh viễn mất quyền tiếp cận 15 căn cứ tại Vùng Vịnh"; tuy nhiên, đây vẫn là đánh giá chuyên môn của cá nhân ông chứ chưa phải là kết luận chính thức từ Lầu Năm Góc hay quyết định được công bố bởi các quốc gia sở tại.
Ông McCaffrey, chuyên gia phân tích an ninh quốc gia của MS NOW, lập luận thêm rằng Iran "hiện đang ở vị thế có thể kiểm soát quyền tiếp cận các quốc gia Vùng Vịnh". Ông nhấn mạnh việc kho tên lửa còn lại và khả năng gây gián đoạn hoạt động hàng hải có thể tạo ra lợi thế chiến lược cho Tehran, bất chấp những tổn thất đáng kể về lực lượng quân sự thông thường mà nước này phải gánh chịu.
.
Đánh giá của ông mô tả một "thế bế tắc chiến lược", trong đó sức mạnh tấn công áp đảo của Mỹ đã làm suy yếu cơ sở hạ tầng quân sự của Iran nhưng không thể triệt tiêu khả năng của nước này trong việc gây tổn thất cho các căn cứ lộ diện, mạng lưới hậu cần dễ bị tổn thương, hoạt động vận tải thương mại và các thỏa thuận tiếp cận khu vực.
Do đó, chính quyền Trump và Lầu Năm Góc đang cân nhắc xem liệu các cơ sở bị hư hại nên được khôi phục, cắt giảm quy mô hay thay thế bằng một cấu trúc phân tán, nhỏ gọn hơn, trải dài về phía tây qua Saudi Arabia, Jordan, Israel, Nam Âu và các cơ sở xa hơn ở Ấn Độ Dương.
Mặc dù Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth chưa công bố đánh giá chính thức nào về thế trận lực lượng, các quan chức Lầu Năm Góc được cho là mô tả quá trình xem xét này như một bước "lập kế hoạch thận trọng". Điều này cho thấy việc xây dựng các phương án dự phòng sơ bộ có thể sẽ định hình các quyết định về bố trí căn cứ, tái thiết và răn đe trong khu vực sau này.
.
Quá trình đánh giá này diễn ra sau Chiến dịch Epic Fury – chiến dịch chung của Mỹ được triển khai cùng lúc với Chiến dịch Roaring Lion của Israel vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, sau khi căng thẳng leo thang liên quan đến chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái tấn công và các hoạt động quân sự trong khu vực của Iran.
Lực lượng Mỹ tuyên bố đạt được kết quả lớn trên chiến trường sau khi tấn công hơn 13.000 mục tiêu và thực hiện hơn 10.000 lượt xuất kích; tuy nhiên, các đợt đáp trả của Iran đã phơi bày sự tập trung của cơ sở hạ tầng phục vụ nhiên liệu, bảo trì, thông tin liên lạc, phòng không và nơi ăn ở – những yếu tố nền tảng cho các hoạt động tác chiến liên tục của Mỹ. Do đó, Washington phải đối mặt với một sự phân biệt nan giải giữa việc phá hủy các nền tảng quân sự của Iran và việc vô hiệu hóa năng lực gây sức ép của nước này; nguyên nhân là do số tên lửa còn sót lại, máy bay không người lái (UAV) tự sát, lực lượng hải quân và lợi thế về khoảng cách địa lý vẫn có thể đe dọa các cơ sở cố định nhanh hơn tốc độ Mỹ có thể gia cố chúng về mặt kinh tế.
.
Việc hơn 200 cơ sở của Mỹ—bao gồm nhà chứa máy bay, doanh trại, trạm radar, kho nhiên liệu, trạm liên lạc vệ tinh và hệ thống phòng không—được ghi nhận là đã bị phá hủy đã biến cơ sở hạ tầng hậu phương thành một chiến trường bị tranh chấp, thay vì là nền tảng an toàn cho sức mạnh chiến đấu tiền phương.
Điểm yếu này không chỉ giới hạn ở những thiệt hại vật chất; việc sơ tán nhân sự, gián đoạn công tác bảo trì, di dời máy bay, kéo dài tuyến đường tiếp tế và sự bất định về quyền tiếp cận tại nước sở tại—tất cả cộng hưởng lại làm giảm tần suất xuất kích, khả năng duy trì hiện diện trên biển và tốc độ phản ứng khủng hoảng, ngay cả khi các hệ thống vũ khí ở tiền tuyến vẫn hoạt động bình thường.
Hệ quả là, vấn đề đặt ra không còn nằm ở việc liệu Mỹ có duy trì được ưu thế quân sự hay không, mà là liệu sức mạnh đó có thể được huy động, tiếp tế và duy trì về mặt chính trị từ một mạng lưới căn cứ tại vùng Vịnh—nơi hiện đang phơi mình trước các cuộc tấn công chính xác của Iran với chi phí thấp và khả năng thực hiện lặp lại nhiều lần.
.
Ước tính của McCaffrey bao gồm khoảng 15 căn cứ và cơ sở do Mỹ sử dụng đã bị tấn công dữ dội trong xung đột; tuy nhiên, số lượng cơ sở được coi là không thể tiếp cận vĩnh viễn vẫn chưa rõ ràng, bởi khả năng sử dụng thực tế, sự cho phép về mặt chính trị và độ tin cậy trong vận hành là những thước đo khác nhau về quyền tiếp cận.
Trước chiến tranh, Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) duy trì lực lượng khoảng 35.000 đến 40.000 quân nhân tại gần 20 địa điểm trải dài từ Jordan đến Oman, tạo nên một mạng lưới dày đặc hỗ trợ các hoạt động không quân, an ninh hàng hải, thu thập tình báo, phân phối hậu cần và các chức năng chỉ huy khu vực.
Các trung tâm trọng yếu bao gồm Căn cứ Hỗ trợ Hải quân Bahrain (trụ sở Hạm đội 5 Hoa Kỳ), các cơ sở hạ tầng quan trọng của Lục quân và Không quân tại Kuwait, Căn cứ Không quân Al Udeid ở Qatar, cùng nhiều cơ sở khác trên khắp Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.
.
Kiến trúc này mang lại sự gần gũi, năng lực và khả năng kết nối liên minh, nhưng chiến dịch tấn công của Iran đã chứng minh rằng các căn cứ tập trung trong tầm bắn tên lửa có thể trở thành điểm yếu về mặt hoạt động khi tọa độ dễ đoán cho phép các đợt tấn công phối hợp nhằm vào các kho nhiên liệu, đường băng, nhà chứa máy bay, radar và hệ thống thông tin liên lạc.
Sáu binh sĩ Mỹ được cho là đã thiệt mạng tại cảng Shuaiba của Kuwait trong tháng 3 năm 2026, với thêm các trường hợp tử vong khác được ghi nhận sau đó ở những nơi khác, cho thấy các cơ sở hậu cần trước đây được coi là cơ sở hạ tầng hỗ trợ đã trở thành mục tiêu trực tiếp mang theo rủi ro về nhân sự và khả năng sẵn sàng chiến đấu ở cấp độ chiến trường.
Nhiều cơ sở đã được sơ tán một phần hoặc toàn bộ trước các cuộc tấn công dự kiến của Iran, bảo toàn nhân sự và máy bay nhưng làm gián đoạn nhịp độ hoạt động mà các căn cứ đó tồn tại để duy trì, trong khi việc phân tán liên tục làm tăng độ phức tạp trong bảo trì, nhu cầu vận chuyển và sự phụ thuộc vào hệ thống thông tin liên lạc bền vững.
Do đó, một số sự giảm bớt tạm thời có thể trở thành vĩnh viễn, đặc biệt là khi việc tái thiết sẽ khôi phục lại các tín hiệu lớn và năng lực tập trung mà không thay đổi phương trình nhắm mục tiêu của đối phương, khiến các cơ sở đắt tiền dễ bị tổn thương trước các chiến dịch tên lửa, máy bay không người lái hoặc phá hoại mới trong một cuộc khủng hoảng khác.
.
Iran không cần phải chiếm đóng lãnh thổ vùng Vịnh để gây ảnh hưởng đến quyền tiếp cận vì nguy cơ bị tấn công liên tục có thể làm tăng chi phí bảo hiểm, xây dựng, bảo vệ lực lượng và chính trị cho đến khi chính phủ nước sở tại hạn chế các hoạt động của Mỹ hoặc Washington tự kết luận rằng việc triển khai liên tục đã trở nên kém hiệu quả về mặt chiến lược.
Ngược lại, cảnh báo của McCaffrey rằng Iran có thể kiểm soát quyền tiếp cận của các quốc gia vùng Vịnh không nên được hiểu theo nghĩa đen mà không có sự giải thích rõ ràng, bởi vì lực lượng quân sự thông thường suy yếu của Tehran, năng lực hàng hải bị tranh chấp và tính dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công mới của Mỹ đã hạn chế khả năng thực hiện sự thống trị khu vực không bị tranh chấp.
Kết luận hợp lý hơn là Iran đã giành được đòn bẩy ngăn chặn đối với cơ sở hạ tầng dễ bị tổn thương, cho phép Tehran làm phức tạp việc tiếp cận và nhịp độ hoạt động của Mỹ mà không cần đánh bại lực lượng Hoa Kỳ bằng vũ lực thông thường hoặc giành được quyền kiểm soát chính trị đối với các quyết định chủ quyền của chính phủ các nước vùng Vịnh.
Văn phòng chính sách của Lầu Năm Góc, Bộ Tham mưu Liên hợp và CENTCOM đang xem xét các phương án thay thế được cho là do Tư lệnh CENTCOM, Đô đốc Brad Cooper ủng hộ, bao gồm việc di dời các năng lực xa hơn về phía tây, nơi tên lửa tầm ngắn và máy bay không người lái tấn công một chiều của Iran sẽ phải đối mặt với khoảng cách xa hơn, yêu cầu cảnh báo và khả năng xuyên phá cao hơn.
.
Các điểm đến tiềm năng bao gồm phía tây Saudi Arabia, Jordan, Israel và Nam Âu (southern European bases), trong khi các cơ sở của Saudi Arabia gần Biển Đỏ có thể duy trì tầm ảnh hưởng khu vực mà không cần duy trì sự tập trung tài sản của Mỹ ngay sát Vịnh Ba Tư và các khu vực phóng tên lửa của Iran.
Căn cứ không quân Prince Sultan gần Riyadh có thể tiếp nhận một số năng lực nhất định vì vị trí nội địa của nó cung cấp chiều sâu phòng thủ lớn hơn, mặc dù việc tập trung lực lượng ở đó sẽ tạo ra mật độ mục tiêu béo bở nếu không có sự phân tán, hầm trú ẩn kiên cố, hệ thống chỉ huy dự phòng và hệ thống phòng không nhiều lớp đi kèm với bất kỳ sự mở rộng nào.
Các địa điểm dễ bị tấn công ở Kuwait có thể bị đóng cửa hoặc thu hẹp đáng kể, phản ánh vị trí gần Iran và thời gian cảnh báo hạn chế, nhưng việc thu hẹp sẽ làm suy yếu các hành lang hậu cần hiện có kết nối các cảng, thiết bị dự trữ, lực lượng mặt đất và các hoạt động không quân trong toàn bộ khu vực tác chiến của CENTCOM.
Bahrain có thể duy trì các chức năng chỉ huy hải quân thiết yếu trong khi di dời cơ sở hạ tầng chỉ huy và kiểm soát xuống lòng đất, nhưng chỉ riêng việc tăng cường phòng thủ không thể đảm bảo tính liên tục vì nguồn cung cấp điện, liên kết dữ liệu, tiếp cận cảng, chỗ ở và hậu cần trên mặt đất vẫn dễ bị tổn thương trước tên lửa, máy bay không người lái và các hoạt động phá hoại ngầm.
Một tư thế phân tán thực sự sẽ đòi hỏi các tiền đồn tạm thời nhỏ hơn, triển khai luân phiên, phân tán máy bay nhanh chóng, đường băng thay thế, đội tiếp nhiên liệu và bảo dưỡng di động, các công trình mồi nhử và hệ thống liên lạc có khả năng sống sót sau chiến tranh điện tử, tấn công mạng và sự phá hủy trụ sở chính.
Việc phân tán như vậy làm giảm lợi ích từ việc tấn công bất kỳ địa điểm nào, nhưng nó cũng làm tăng gấp bội các yêu cầu về an ninh, vận chuyển, nhân sự và phối hợp, có nghĩa là khả năng sống sót có thể được cải thiện trong khi chi phí hoạt động hàng ngày, ma sát hậu cần và sự phụ thuộc vào sự cho phép của quốc gia sở tại đồng thời tăng lên.
.
Việc mở rộng sự hiện diện của Mỹ tại Israel có thể cung cấp cơ sở hạ tầng tiên tiến và sự gần gũi về mặt hoạt động, mặc dù những lo ngại nội bộ được báo cáo về việc lộ thông tin tình báo cho thấy rằng hợp tác liên minh không loại bỏ được rủi ro phản gián, an ninh công nghệ hoặc chính trị xung quanh các năng lực nhạy cảm của Hoa Kỳ.
Việc dựa vào các căn cứ ở Nam Âu sẽ đặt các tài sản có giá trị cao ngoài tầm với của nhiều hệ thống tầm ngắn của Iran, nhưng khoảng cách xa hơn sẽ đòi hỏi thêm tàu tiếp nhiên liệu, phi hành đoàn, phụ tùng thay thế, địa điểm tập kết và giấy phép bay qua không phận ngoại giao, làm giảm khả năng phản ứng trong các cuộc khủng hoảng tên lửa hoặc hàng hải đang diễn ra nhanh chóng.
Do đó, tư thế cuối cùng có thể kết hợp việc tăng cường an ninh có chọn lọc ở vùng Vịnh với việc phân bổ lại lực lượng ở phía tây thay vì rút quân hoàn toàn, bảo toàn quyền tiếp cận khu vực trong khi giảm bớt cơ sở hạ tầng tập trung cho phép Iran tấn công khả năng hoạt động của Mỹ thông qua các địa điểm cố định, có thể bị nhắm mục tiêu nhiều lần.
Thiệt hại ảnh hưởng đến Kuwait, Bahrain và Al Udeid được cho là đã chuyển một phần ngày càng lớn việc tiếp tế hải quân sang Diego Garcia, khiến cơ sở ở Ấn Độ Dương xa xôi này ngày càng trở nên quan trọng, đồng thời chứng minh cách thức việc hao mòn căn cứ khu vực có thể chuyển áp lực hoạt động sang ít hơn, ở các điểm hậu cần xa xôi hơn.
Các báo cáo cho thấy thời gian vận chuyển tăng gấp ba lần cho thấy khoảng cách đã trở thành một yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của Iran, bởi vì mỗi giờ bay hoặc đi biển thêm đều tiêu hao nhiên liệu, sức chịu đựng của phi hành đoàn, năng lực bảo dưỡng và khả năng vận chuyển trước khi tiếp tế đến được lực lượng tiền tuyến.
.
Các tuyến đường dài hơn cũng khiến lịch trình tiếp tế dễ bị thu thập thông tin tình báo, gián đoạn do thời tiết, hỏng hóc máy móc và bị chặn bắt trên biển, đồng thời đòi hỏi thêm tàu hộ tống, tàu tiếp dầu và kho dự trữ, cạnh tranh với lực lượng chiến đấu về các phương tiện, nhân sự và băng thông liên lạc được bảo vệ hữu hạn.
Máy bay hoạt động từ châu Âu hoặc các cơ sở xa xôi ở Ấn Độ Dương sẽ cần hỗ trợ tiếp nhiên liệu trên không nhiều hơn, biến khả năng sẵn có của tàu tiếp dầu thành một yếu tố hạn chế chính vì tàu tiếp nhiên liệu khan hiếm, dễ bị theo dõi và không thể thiếu về mặt hoạt động để duy trì các nhiệm vụ tấn công tầm xa, giám sát và tuần tra trên không.
Lực lượng hải quân phải đối mặt với áp lực tương tự vì các nhóm tác chiến tàu sân bay cần nhiên liệu, vũ khí hàng không, thực phẩm, linh kiện và sửa chữa chuyên dụng, trong khi việc tiếp tế trên biển đặt ra những hạn chế về thời tiết, lịch trình, xử lý trên boong và bảo vệ, những hạn chế này ngày càng trở nên nghiêm trọng trong các hoạt động chiến đấu cường độ cao kéo dài.
Hoa Kỳ có thể bù đắp bằng cách dự trữ sẵn các nguồn cung và phân bổ các điểm tiếp tế, nhưng việc phân tán kho dự trữ đòi hỏi thêm hệ thống giám sát, phòng không, thiết bị xử lý và vận chuyển, tạo ra một hệ thống hậu cần rộng lớn hơn mà các thành phần nhỏ hơn vẫn dễ bị tổn thương trước sự gián đoạn tích lũy.
.
Do đó, chiến dịch của Iran đã gián tiếp tấn công vào nhịp độ tác chiến, gây tốn kém về nguồn lực duy trì trạng thái sẵn sàng mà không cần phải liên tục xuyên thủng mọi lớp phòng thủ bảo vệ các nền tảng tác chiến của Mỹ; bởi lẽ, việc phá hủy một kho nhiên liệu, trạm radar hay cơ sở sửa chữa có thể cùng lúc vô hiệu hóa nhiều máy bay và tàu chiến với chi phí thấp hơn đáng kể.
Tầm quan trọng ngày càng tăng của vùng Diego Garcia cũng có thể biến nơi này thành mục tiêu hấp dẫn cho các hoạt động tấn công mạng, phá hoại, sử dụng vũ khí tầm xa hoặc gây áp lực chính trị; điều này cho thấy việc chuyển sự phụ thuộc từ nhiều trung tâm tại vùng Vịnh sang một căn cứ an toàn duy nhất ở xa không thể tự nó tạo ra một hệ thống hậu cần có khả năng chống chịu cao.
Một mạng lưới hậu cần bền vững đòi hỏi phải có các tuyến đường dự phòng tại châu Âu, Biển Đỏ và Ấn Độ Dương, khả năng bố trí vật tư từ trước trên biển, năng lực sửa chữa cơ động, hệ thống phân phối nhiên liệu được bảo vệ và các cơ sở của đồng minh có khả năng phối hợp tác chiến; tất cả nhằm cho phép các chỉ huy điều chỉnh luồng hỗ trợ khi một cảng, sân bay hoặc nút thông tin liên lạc cụ thể nào đó bị vô hiệu hóa.
Hệ quả là, hậu cần trở thành thước đo mang tính quyết định đối với thế bố trí lực lượng đã được điều chỉnh của Mỹ; bởi lẽ, các nền tảng khí tài được bố trí an toàn ngoài tầm bắn của tên lửa Iran sẽ chỉ mang lại hiệu quả răn đe hạn chế, trừ khi các chỉ huy có thể nhanh chóng chuyển vũ khí, nhiên liệu, thông tin tình báo và hỗ trợ bảo dưỡng đến tiền tuyến để tác động vào diễn biến tình hình.
.
Chiến dịch Epic Fury: Thắng lợi trên chiến trường nhưng bộc lộ những hạn chế về mặt chiến lược
Chiến dịch Epic Fury mở màn bằng các đòn tấn công trên không gian mạng và không gian vũ trụ nhằm làm tê liệt hệ thống cảm biến và thông tin liên lạc của Iran, trước khi tên lửa Tomahawk, máy bay từ tàu sân bay, máy bay ném bom, tiêm kích, các nền tảng tác chiến điện tử và máy bay không người lái tự sát (kamikaze) đồng loạt thực hiện cuộc tấn công đa miền trên khắp lãnh thổ Iran.
Theo các báo cáo, chiến dịch mở màn đã đánh trúng hơn 1.000 mục tiêu trong vòng 24 giờ và khoảng 1.700 mục tiêu trong 72 giờ; trọng tâm ban đầu là các trung tâm chỉ huy của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), hệ thống phòng không, cơ sở tên lửa, căn cứ hải quân, sân bay và mạng lưới thông tin liên lạc quân sự.
Các hoạt động của Mỹ có sự tham gia của máy bay từ tàu sân bay USS Abraham Lincoln và USS Gerald R. Ford, các phi vụ tầm xa của máy bay B-2 xuất phát từ lục địa Mỹ, máy bay ném bom B-52 và B-1, cùng các loại tiêm kích F-35, F-22, F-15 và F-16.
Một cuộc tấn công vào khu vực làm việc của Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei được cho là đã khiến ông Khamenei cùng một số quan chức cấp cao thiệt mạng; sau đó, Mojtaba Khamenei đã lên kế nhiệm ông. Tuy nhiên, những hệ quả chính trị sâu rộng từ việc loại bỏ giới lãnh đạo cấp cao lại không mang tính quyết định bằng những gián đoạn về mặt chiến thuật diễn ra ngay tức thì. Các đánh giá của Hoa Kỳ cho rằng khoảng 80% hệ thống phòng không của Iran đã bị suy giảm hoặc phá hủy, phần lớn lực lượng hải quân nước này bị đánh chìm hoặc vô hiệu hóa, đồng thời các cơ sở hạ tầng quan trọng về tên lửa, máy bay không người lái, chỉ huy - kiểm soát và công nghiệp quốc phòng cũng chịu thiệt hại nặng nề.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình