- Mỹ phong tỏa Iran, nhưng TQ vẫn có cách mua dầu Iran đều đặn, và hăm dọa Mỹ đừng làm tổn hại kinh tế TQ
- TQ biến dầu mỏ từ điểm yếu thành vũ khí, tích trữ dầu từ 2014 trong khi tăng điện gió, điện mặt trời
- Từ năm 2022 đến năm 2025, TQ nhập cảng dầu thô từ Nga tăng 26% và nhập từ Iran tăng hơn gấp 2, bây giờ dư để chiến tranh
- Kéo dài cuộc chiến Iran sẽ làm tăng giá dầu, làm hại kinh tế Mỹ, Iran, TQ và toàn cầu
.
Quân đội Hoa Kỳ phong tỏa Iran. Trung Quốc vẫn mua dầu Iran như thế nào? Và vì sao cuộc chiến của Trump tại Iran đang tăng lực cho TQ? Sau đây là hai bài báo của The Cradle, và Wall Street Journal.
Báo The Cradle hôm 27/8/2026 có bản tin "China's imports of Iranian oil 'largely untouched' by US siege: Report. Beijing has announced its readiness to retaliate over the declaration of a US economic war against Iran" (Báo cáo: Nhập cảng dầu Iran của Trung Quốc 'gần như không bị ảnh hưởng' bởi chiến dịch bao vây của Mỹ. Bắc Kinh tuyên bố sẵn sàng đáp trả việc Mỹ phát động cuộc chiến tranh kinh tế chống lại Iran). Bản tin này được dịch như sau.
Tính đến thời điểm hiện tại trong năm nay, Trung Quốc đã tiếp nhận khoảng 1,2 triệu thùng dầu Iran mỗi ngày, con số này chỉ thấp hơn một chút so với cùng kỳ năm 2025, theo thông tin từ nhà cung cấp dữ liệu ngành Kpler được tờ New York Times (NYT) trích dẫn vào ngày 25 tháng 8.
Theo Muyu Xu, chuyên gia phân tích dầu khí cấp cao tại Kpler, một lượng lớn dầu hiện đang nằm trên các tàu và trong các bồn chứa gần Eo biển Malacca và Biển Đông.
"Rất khó để đo lường chính xác khối lượng dầu hiện tại vì các tàu ngày càng có nhiều thủ thuật tinh vi để tránh bị phát hiện," NYT dẫn lời bà Xu cho biết.
Lượng dầu Iran được tiếp nhận chỉ "thấp hơn một chút" so với năm ngoái.
Do các lệnh trừng phạt liên tục từ Mỹ và mối liên hệ giữa các tập đoàn dầu khí khổng lồ của Trung Quốc với các ngân hàng phương Tây, các công ty dầu khí nhà nước lớn của Trung Quốc đang tránh mua năng lượng từ Iran.
Tuy nhiên, theo NYT, các nhà máy lọc dầu tư nhân – thường được gọi là các nhà máy lọc dầu quy mô nhỏ ("teapot refiners") – vẫn đang mua dầu Iran với mức chiết khấu cao và chuyển đổi chúng thành xăng và dầu diesel để cung cấp cho thị trường nội địa.
Báo cáo cũng nêu rõ rằng rất khó để Mỹ gây sức ép lên các công ty này.
"Dầu Iran thường được vận chuyển đến vùng biển ngoài khơi Malaysia, nơi hàng hóa được chuyển tải giữa các tàu trước khi tiếp tục hành trình đến các cảng của Trung Quốc," tờ báo Mỹ viết.
NYT nói thêm rằng "chính quyền Trump có nguy cơ xảy ra xung đột với Bắc Kinh khi cố gắng cắt đứt huyết mạch kinh tế của Iran mà không làm đảo lộn thỏa thuận đình chiến mong manh giữa Mỹ và Trung Quốc" – ám chỉ cuộc chiến thương mại và thuế quan Mỹ-Trung hiện đang tạm lắng.
Bắc Kinh đã lên án mạnh mẽ việc Washington tuyên bố phát động một cuộc chiến tranh kinh tế mới chống lại Iran.
Hôm 25 tháng 8, Trung Quốc cảnh báo Washington rằng họ sẵn sàng đáp trả chính sách "gây sức ép tối đa" và "cô lập kinh tế" mà Mỹ đang theo đuổi.
"Chiến tranh kinh tế và gây sức ép tối đa sẽ không giúp giải quyết vấn đề," người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm (Lin Jian) phát biểu. “Chúng sẽ chỉ làm trầm trọng thêm những mâu thuẫn và xung đột, gây ra rủi ro lan rộng, phá vỡ trật tự kinh tế và tài chính toàn cầu, cũng như gây tổn hại đến các quyền và lợi ích hợp pháp của các quốc gia khác,” ông nói thêm.
“Trung Quốc đang theo dõi sát sao các diễn biến liên quan và sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để kiên quyết bảo vệ quyền và lợi ích của mình.”
Các biện pháp trừng phạt chỉ “dẫn đến leo thang căng thẳng,” cùng người phát ngôn này đã tuyên bố một ngày trước đó.
Trong tuần này, Iran đã công bố các biện pháp trừng phạt đối với những tàu thuyền vi phạm quy định mới của nước này tại eo biển Hormuz – khu vực hiện đang bị Tehran đóng cửa đối với phía Mỹ do các cuộc tấn công và hành vi vi phạm thỏa thuận đạt được hồi tháng 6 của Washington.
Các tàu của Trung Quốc có sự phối hợp với lực lượng hải quân Iran vẫn được phép đi qua eo biển này trong suốt nhiều đợt đóng cửa mà Hormuz phải hứng chịu kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến phi pháp chống lại Iran, gây thương vong cho hàng nghìn người.
Gần đây, Washington đã tái áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran.
.
Báo Wall Street Journal hôm 28/8/2026 có bản tin "How Xi Jinping turned oil from a weakness into a geopolitical weapon" (Cách ông Tập Cận Bình biến dầu mỏ từ điểm yếu thành vũ khí địa chính trị), bản tin dịch như sau.
Trước khi Mỹ tấn công Iran, Bắc Kinh đã chi hàng năm và hàng chục tỷ USD để tích lũy kho dự trữ dầu lớn nhất thế giới. Giờ đây, với cuộc xung đột có thể sẽ kéo dài trong một thời gian, nguồn dự trữ đó đã mang lại cho Trung Quốc quyền lực to lớn trên thị trường dầu mỏ toàn cầu - và một biện pháp phòng thủ mới quan trọng chống lại phương Tây.
Theo một số ước tính, trữ lượng của Trung Quốc năm ngoái lớn hơn gần 600 triệu thùng so với Mỹ. Kho dự trữ đó cho phép nước này cắt giảm đáng kể lượng dầu nhập cảng khi chiến tranh nổ ra, kiềm chế giá dầu toàn cầu và bảo vệ nền kinh tế của chính mình.
Đó là một minh chứng rõ ràng cho nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình, người đã tìm cách củng cố Trung Quốc chống lại những gì ông coi là một phương Tây thù địch do Mỹ lãnh đạo. Trong nhiều thập niên, các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã lo lắng về sự phụ thuộc nặng nề của nước này vào dầu thô nhập cảng, hầu hết trong số đó đều đi qua các eo biển mà quân đội Mỹ hoặc các nước khác có thể tìm cách ngăn chặn trong một cuộc xung đột.
Giờ đây, cuộc khủng hoảng Iran đã chứng minh rằng chính sách năng lượng cơ bắp của Trung Quốc đã mang lại cho Bắc Kinh một công cụ quan trọng mà nước này có thể sử dụng, chẳng hạn như trong cuộc chiến ở Đài Loan.
Các nhà nghiên cứu tại một tổ chức tư vấn thuộc Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc thuộc sở hữu nhà nước đã viết vào mùa xuân này rằng: “Chiến tranh Iran cho thấy rằng “trong bối cảnh thế giới bước vào một thời kỳ hỗn loạn và chuyển đổi mới, các xung đột cục bộ trong khu vực không còn bị giới hạn ở một địa điểm cụ thể. Ngành năng lượng của Trung Quốc phải duy trì tư duy về tình huống mấu chốt và kịch bản cực đoan.”
.
Quản lý khủng hoảng
Các kho dự trữ của Trung Quốc, kết hợp với việc nước này chuyển hướng khỏi nhiên liệu hóa thạch nhanh hơn dự kiến, đang khiến nước này trở thành quốc gia mua dao động mạnh nhất trên thị trường năng lượng toàn cầu. Nước này đã cắt giảm nhập khẩu một cách mạnh mẽ, điều này đã ngăn cản giá dầu thô tăng cao. Nhập cảng dầu thô của Trung Quốc giảm 23% từ tháng 3 đến tháng 7 so với một năm trước đó.
Erica Downs, một học giả tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu (Center on Global Energy Policy) của Đại học Columbia, cho biết: Khi cuộc khủng hoảng ở Iran diễn ra ở Trung Quốc, "gần như ngay từ ngày đầu đã có cảm giác rằng 'Chúng ta có thể giải quyết vấn đề này. Chúng ta không cần phải hoảng sợ'".
Trong tương lai, sức mạnh như vậy có thể được sử dụng trong một cuộc xung đột với Mỹ. Chẳng hạn, trong trường hợp xảy ra chiến tranh ở Đài Loan, khả năng Bắc Kinh cắt giảm nhập cảng dầu trong nhiều tháng liên tục có thể giúp Trung Quốc chống lại những nỗ lực của Mỹ và các đồng minh nhằm ngăn chặn các chuyến hàng năng lượng đến Trung Quốc.
Đặc biệt, hầu hết lượng dầu nhập cảng của Trung Quốc trong những năm gần đây đều đi qua eo biển Malacca, gần Singapore. Giống như eo biển Hormuz ở Trung Đông, tuyến đường thủy hẹp này là một trong những điểm nghẽn mà quân đội Mỹ hoặc các nước khác có thể tìm cách ngăn chặn hoạt động buôn bán năng lượng.
Đối với Trung Quốc, “dầu không phải là gót chân Achilles như chúng tôi nghĩ”, Michal Meidan, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu năng lượng Trung Quốc tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, cho biết. "Tôi nghĩ nhiều người nghĩ rằng Trung Quốc rất dễ bị tổn thương trước sự gián đoạn nguồn cung dầu. Không phải vậy".
Trả lời các câu hỏi, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết ưu tiên hiện tại là khôi phục hòa bình và ổn định ở vùng Vịnh và Trung Đông, đồng thời tất cả các nước nên nỗ lực đảm bảo an ninh năng lượng toàn cầu.
.
Kho dự trữ bí mật
Trung Quốc không công bố quy mô trữ lượng dầu chiến lược hoặc tiết lộ mức tiêu thụ dầu của mình, buộc các nhà phân tích phải tính toán “nhu cầu rõ ràng” bằng cách cộng sản lượng lọc dầu chính thức và nhập khẩu ròng các sản phẩm dầu đã lọc.
Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, các nhà máy lọc dầu của Trung Quốc chỉ cắt giảm công suất 1,6 triệu thùng/ngày trong quý 2 năm 2026 so với cùng kỳ năm ngoái. Đó là mức giảm khiêm tốn so với mức giảm 3,5 triệu thùng mỗi ngày trong nhập cảng.
Nhiều nhà kinh tế cho rằng lời giải thích chắc hẳn nằm ở trữ lượng dầu thô khổng lồ của Trung Quốc.
Không ai biết chính xác quy mô dự trữ. Các nhà phân tích đưa ra tổng trữ lượng vào khoảng từ 1 tỷ đến 1,4 tỷ thùng, tương đương với khoảng 120 ngày nhập cảng.
Bắt đầu từ năm 2024, Trung Quốc đã tăng tốc dự trữ, lấp đầy kho dự trữ của mình ở mức khoảng 1 triệu đến 1,2 triệu thùng mỗi ngày theo một số ước tính. Nhập cảng dầu thô của nước này từ Nga và Iran đã tăng một năm trước đó vào năm 2023, khi cả hai nước đều đẩy nhanh việc sử dụng “hạm đội bóng tối” để lách các lệnh trừng phạt và bán dầu của họ với giá chiết khấu cao.
Theo dữ liệu từ Vortexa, từ năm 2022 đến năm 2025, nhập cảng dầu thô từ Nga của Trung Quốc đã tăng 26% và nhập cảng dầu thô từ Iran của nước này tăng hơn gấp đôi.
Theo dữ liệu từ Vortexa, Trung Quốc đã không bắt đầu giảm lượng hàng tồn kho thương mại của mình cho đến đầu tháng 5, hai tháng sau khi Mỹ tấn công Iran. Từ tháng 5 đến giữa tháng 8, Trung Quốc đã rút kho dự trữ khoảng 700.000 thùng/ngày. Theo Vortexa, dự trữ chiến lược trên mặt đất của nước này phần lớn vẫn còn nguyên vẹn.
.
Cấm xuất cảng
Các nhà phân tích năng lượng cho biết, việc khai thác kho dự trữ có thể chiếm khoảng một nửa mức giảm nhập cảng gần đây của Trung Quốc. Các biện pháp khác bao gồm hạn chế xuất cảng các sản phẩm dầu mỏ. Theo dữ liệu hải quan Trung Quốc, xuất cảng xăng của Trung Quốc giảm 93% trong quý 2 so với một năm trước đó, xuất cảng dầu diesel giảm 1/4 và xuất cảng nhiên liệu máy bay giảm một nửa.
Do không thể xuất cảng các sản phẩm dầu và bị kẹt với các mức trần giá gây ảnh hưởng nặng nề đến biên lợi nhuận tại thị trường nội địa, các nhà máy lọc dầu của Trung Quốc đã bắt đầu cắt giảm công suất vận hành. Theo Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, trong tháng 6 và tháng 7, công suất lọc dầu tại Trung Quốc đã giảm xuống còn khoảng 12,5 triệu thùng/ngày, so với mức hơn 15 triệu thùng/ngày trước khi xung đột nổ ra.
Một thùng dầu thô tiêu chuẩn (42 gallon) cho ra khoảng 4 gallon nhiên liệu máy bay phản lực, 20 gallon xăng và 12 gallon dầu diesel; điều này có nghĩa là bất kỳ sự sụt giảm nào về sản lượng xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay đều dẫn đến mức giảm lớn hơn trong nhu cầu dầu thô.
.
Nhiều năm chuẩn bị
Trung Quốc đã chuẩn bị cho thời điểm này từ nhiều năm trước, coi an ninh năng lượng là ưu tiên quốc gia ngay từ năm 2014. Sự hỗ trợ mạnh mẽ của chính phủ đối với lĩnh vực năng lượng tái tạo đã giúp giảm bớt sự phụ thuộc của đất nước vào dầu mỏ để sản xuất điện.
Theo số liệu chính thức, trong nửa đầu năm nay, khoảng 2/5 tổng sản lượng điện của cả nước đến từ các nguồn năng lượng tái tạo. Một nửa số xe hơi mới bán ra tại Trung Quốc trong năm nay là xe sử dụng năng lượng mới.
Giá xe điện rẻ, mạng lưới trạm sạc rộng khắp và hệ thống đường sắt cao tốc trải dài hàng chục nghìn dặm đồng nghĩa với việc người tiêu dùng Trung Quốc có thể dễ dàng chuyển sang các phương thức di chuyển khác khi giá nhiên liệu tăng cao. Và thực tế là họ đã làm như vậy.
Trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến tháng 7 năm nay, lưu lượng giao thông đường bộ của Trung Quốc đã giảm khoảng 2% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi số lượng hành khách đi tàu hỏa tăng 4%.
Trung Quốc cũng tận dụng nguồn than đá. Mặc dù việc chuyển đổi nguồn năng lượng truyền thống này thành hóa chất tốn kém hơn so với sử dụng dầu hoặc khí đốt tự nhiên, nhưng trữ lượng than trong nước của Trung Quốc lại rất dồi dào. Bà Helen Qiao, chuyên gia kinh tế phụ trách khu vực Trung Quốc Đại lục tại Bank of America, cho biết việc hoàn thiện quy trình chế biến than thành hóa chất qua nhiều năm đã giúp đất nước tăng cường khả năng ứng phó với các gián đoạn trong nguồn cung dầu mỏ.
.
Chi phí kinh tế
Tuy nhiên, các nhà phân tích và chuyên gia kinh tế nhận định rằng Trung Quốc – quốc gia từng phụ thuộc vào nhập cảng tới 70% nguồn cung dầu thô trước khi xung đột nổ ra – không thể duy trì mức nhập cảng thấp như vậy mãi. Thời gian dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz bị hạn chế càng kéo dài, các nhà chức trách càng phải cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và việc đảm bảo kho dự trữ dầu không bị sụt giảm quá mức. Dù vậy, họ vẫn chưa thống nhất được về thời điểm Trung Quốc sẽ bắt đầu mua thêm dầu thô cũng như khối lượng cụ thể sẽ được nhập cảng. Mặc dù nền kinh tế Trung Quốc nhìn chung vẫn đứng vững kể từ khi cuộc chiến nổ ra, nhưng đã xuất hiện những dấu hiệu khó khăn.
"Hạn chế xuất cảng thực sự là một biện pháp mà Trung Quốc có thể áp dụng bất cứ lúc nào, nhưng điều này cũng đi kèm với những cái giá phải trả về mặt kinh tế," ông Tom Reed, trưởng bộ phận phân tích thị trường dầu mỏ tại Argus Media (một công ty chuyên cung cấp dữ liệu giá cả), nhận định.
Chẳng hạn, sự sụt giảm mạnh trong các mảng kinh doanh mang lại biên lợi nhuận cao—như xuất khẩu dầu diesel và xăng—đang gây thiệt hại cho các nhà máy lọc dầu của Trung Quốc, cũng như ảnh hưởng tiêu cực đến toàn bộ bộ máy sản xuất và xuất khẩu của nước này.
Ông Larry Hu, chuyên gia kinh tế trưởng phụ trách thị trường Trung Quốc tại Macquarie, ước tính rằng 90% mức sụt giảm trong sản xuất công nghiệp vào quý II có liên quan đến chuỗi công nghiệp dầu khí và hóa dầu.
Theo ông Hu, giá dầu tăng cao và tình trạng sụt giảm nhu cầu tiêu thụ tại Trung Quốc là nguyên nhân then chốt khiến tăng trưởng kinh tế trong quý II chậm lại, xuống mức thấp nhất kể từ cuối năm 2022.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình