- Lợi tức các đại công ty (S&P 500) tăng 53% trong năm 2025, nhưng đa số dân Mỹ nghèo hơn vì giá chợ, giá xăng, giá thuê nhà đều tăng 40-60%.
- Các đại công ty thâu tóm thị trường để tăng giá; nhóm 1% người Mỹ giàu nhất nắm giữ khoảng 1/2 tổng giá trị cổ phiếu
- Tỷ lệ thất nghiệp thực tế này là 24,9% dân số trong độ tuổi lao động tại Hoa Kỳ vì nhiều người tìm việc không được đã ngưng tìm
- Thuế quan của Trump làm tăng giá mọi thứ, việc hoàn thuế quan theo lệnh tòa lại làm lợi công ty lớn, không tới dân thường
.
---- Số liệu "thực" duy nhất mà Trump đang cố giấu bạn... Bài sau đây là của Robert Reich, giáo sư chính sách công tại Đại học Berkeley và là cựu Bộ trưởng Lao động Hoa Kỳ. Bài có tựa đề "The one 'true' stat Trump is trying to hide from you" (Số liệu "thực" duy nhất mà Trump đang cố giấu bạn) trên mạng Alternet hôm Thứ Hai 31/8/2026.
Lợi nhuận của các tập đoàn lớn nhất nước Mỹ — nhóm S&P 500 — đã tăng vọt tới 53% trong năm qua.
Tuy nhiên, đa số người dân Mỹ lại đang rơi vào cảnh khó khăn hơn. Tiền lương hầu như không tăng, trong khi giá một quả cà chua hiện nay cao hơn 40% so với chỉ một năm trước. Giá xăng trung bình hiện đã vượt mức 4,50 USD mỗi gallon. Giá thuê căn hộ đắt hơn 54% so với năm 2017. Giá nhà ở đã tăng 60% kể từ năm 2019. Các gia đình sẽ phải chi thêm 120 USD tiền điện trong năm nay so với năm ngoái. Nợ thẻ tín dụng đã tăng 63% chỉ tính từ năm 2021. Hãy cộng thêm các loại "phí tiện ích" xuất hiện nhan nhản ở khắp nơi, cùng với hiện tượng "shrinkflation" (giảm kích cỡ sản phẩm nhưng giữ nguyên hoặc tăng giá) — và kết quả là gì? Một nền kinh tế mà chi phí sinh hoạt trở nên đắt đỏ đến mức không thể chi trả nổi một cách rõ ràng và trầm trọng.
Theo báo cáo của Conference Board vào tuần trước, một chỉ số quan trọng về niềm tin người tiêu dùng đã sụt giảm trong tháng 8 do người dân lo ngại về tình hình kinh tế trong tương lai.
.
Tại sao lại có sự chênh lệch ngày càng lớn giữa tình hình kinh doanh phát đạt của các tập đoàn lớn và cuộc sống chật vật của người dân Mỹ bình thường? Có ba lý do:
1. Các tập đoàn lớn đang thâu tóm thị trường, tăng giá bán để bỏ túi khoản lợi nhuận khổng lồ.
Một phần lớn của cuộc khủng hoảng về khả năng chi trả có liên quan trực tiếp đến quyền lực độc quyền. Khi các tập đoàn lớn tăng giá, các gia đình lao động bình thường lại càng phải chật vật hơn để xoay xở.
Một quy tắc thực tế thường thấy là khi có bốn hoặc ít hơn các tập đoàn khổng lồ thống trị một thị trường, họ có thể dễ dàng ngầm thỏa thuận về giá cả để cùng nhau thu lợi nhuận cao hơn, trong khi người tiêu dùng lại có ít sự lựa chọn hơn. Tình trạng này hiện đang diễn ra trên khắp nền kinh tế Mỹ.
Walmart hiện kiểm soát gần một phần tư thị trường thực phẩm và nhu yếu phẩm của cả nước, đồng thời thống trị mảng bán lẻ. Walmart chiếm hơn một nửa doanh số bán các mặt hàng này tại gần 40 khu vực đô thị trên khắp nước Mỹ.
Trong khi đó, Amazon thống trị lĩnh vực thương mại điện tử nói chung và nhiều ngành kinh doanh cụ thể khác. Tập đoàn này bán khoảng 80% tổng số sách điện tử và 71% tổng số sách in được bán trực tuyến.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra trong các lĩnh vực bán lẻ chuyên biệt hơn. Một công ty, Luxxotica, thống trị mảng sản xuất và bán lẻ kính mắt. Hai công ty kiểm soát 60% toàn bộ thị trường nệm tại Mỹ.
Bốn công ty lớn — Tyson Foods, Cargill, JBS USA và National Beef Packing Co. — hiện kiểm soát khoảng 85% hoạt động chế biến thịt tại Mỹ.
Bốn hãng hàng không lớn kiểm soát khoảng 70% đến 80% các chuyến bay nội địa và toàn bộ thị trường hàng không.
Bốn tập đoàn kiểm soát khoảng 85% doanh số bán hạt giống ngô và 75% doanh số bán hạt giống đậu nành tại Mỹ.
Ba nhà cung cấp chính kiểm soát khoảng 80% thị trường viễn thông di động.
Và còn có Apple, Amazon, Google (Alphabet), Facebook (Meta), Nvidia và Microsoft — những cái tên đang thâu tóm mọi thứ. Chỉ trong vài năm nữa, trí tuệ nhân tạo (AI) của họ có thể sẽ sở hữu, vận hành và thu lợi nhuận từ toàn bộ nền kinh tế.
-- Giải pháp phù hợp: Thực thi nghiêm ngặt luật chống độc quyền! Cùng với đó là các đạo luật chống độc quyền mới và toàn diện hơn, cho phép cơ quan quản lý chia tách các tập đoàn lớn nhất và gây khó khăn cho việc sáp nhập hoặc thâu tóm các công ty khác.
.
2. Lợi nhuận doanh nghiệp cao được phản ánh qua giá trị thị trường chứng khoán đạt mức kỷ lục, nhưng chỉ những người giàu nhất mới được hưởng lợi từ đà tăng trưởng này. Lý do là vì nhóm 1% người Mỹ giàu nhất nắm giữ khoảng một nửa tổng giá trị cổ phiếu; nhóm 10% giàu nhất nắm giữ hơn 90%.
Kết quả là, nhóm 10% giàu nhất cảm thấy mình giàu có hơn và chi tiêu nhiều hơn. Trong khi đó, 90% còn lại thì không.
Trên thực tế, ngày càng nhiều người lao động Mỹ đang rơi vào cảnh khốn khó. Vấn đề không chỉ nằm ở việc tiền lương không theo kịp đà tăng giá cả. Một phần tư trong số họ thậm chí không có công việc mang lại thu nhập đủ để thoát nghèo.
Một người bạn cũ của tôi, ông Gene Ludwig, đã và đang đo lường tỷ lệ thất nghiệp thực tế — một chỉ số không chỉ tính đến tỷ lệ người thất nghiệp đơn thuần, mà còn bao gồm cả những người làm việc bán thời gian nhưng mong muốn có việc làm toàn thời gian, những người quá nản lòng nên không còn tìm việc nữa, và những người có thu nhập không đủ để thoát nghèo.
Tỷ lệ thất nghiệp thực tế này đã tăng 0,2 điểm phần trăm trong tháng 7, từ mức 24,7% lên 24,9% dân số trong độ tuổi lao động tại Hoa Kỳ — đánh dấu tháng thứ tư liên tiếp ghi nhận mức tăng theo chiều hướng tiêu cực này, với tổng mức tăng là 0,8 điểm phần trăm kể từ đầu năm.
Hãy thử suy ngẫm về điều này: Gần một phần tư số người trong độ tuổi lao động tại Mỹ – những người có khả năng và mong muốn làm việc – lại không thể tìm được công việc mang lại thu nhập đủ để thoát khỏi cảnh nghèo khó.
-- Giải pháp phù hợp: Áp dụng mức lương tối thiểu 20 USD/giờ, triển khai thu nhập cơ bản toàn dân và thực hiện chính sách đảm bảo việc làm cho mọi người.
.
3. Việc hoàn thuế quan đang mang lại một khoản trợ cấp lớn nhưng chỉ mang tính tạm thời cho các tập đoàn lớn. Trước đó, họ đã chuyển gánh nặng chi phí thuế quan này sang người tiêu dùng thông qua việc tăng giá bán, nhưng chính người tiêu dùng lại không được hưởng khoản tiền hoàn thuế này.
Dù vấn đề này không lớn bằng hai vấn đề nêu trên, nhưng cũng không thể xem nhẹ. Tờ Wall Street Journal đưa tin rằng các khoản hoàn thuế quan có khả năng đóng góp hơn 4% vào mức tăng trưởng kinh tế trong quý III. Apollo Global Management ước tính rằng các khoản hoàn thuế cho doanh nghiệp sẽ cộng thêm khoảng 0,2 điểm phần trăm vào dự báo tăng trưởng (ở mức 4% đến 5%) của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) chi nhánh Atlanta.
-- Giải pháp phù hợp: Yêu cầu các tập đoàn phải chuyển phần tiền hoàn thuế này lại cho người tiêu dùng dưới hình thức giảm giá sản phẩm.
Sự gia tăng về cả tài sản lẫn quyền lực của các tập đoàn lớn, song hành với tình trạng khó khăn tài chính ngày càng trầm trọng của đa số các gia đình Mỹ, sẽ trở thành vấn đề trọng tâm trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình