Oklahoma: Đài tưởng niệm thuyền nhân Việt Nam bị cháy rụi khoang thuyền
.
OKLAHOMA CITY — Theo tin từ các đài truyền hình KOMO và KFOR, một vụ hỏa hoạn đã gây hư hại cho đài tưởng niệm thuyền nhân có tên là "We Have Arrived" ("Chúng tôi đã đến nơi") tại Khu phố Châu Á (Asian District) ở Oklahoma City; đây là một công trình mang tính biểu tượng, đại diện cho hành trình của người tị nạn Việt Nam cũng như cộng đồng người châu Á rộng lớn hơn tại thành phố này.
Đài tưởng niệm nằm trong Công viên Military (Military Park) và được coi là trái tim của Khu phố Châu Á tại Oklahoma City. Phần bên trong của công trình hiện đã bị cháy rụi sau vụ hỏa hoạn xảy ra vào đêm Thứ Năm rạng sáng Thứ Sáu.
"Con thuyền này tượng trưng cho hành trình của những người tị nạn Việt Nam đã đến Oklahoma City từ nhiều thập niên trước, cũng như các thế hệ tiếp nối sau đó," theo lời ông Steve Le, Giám đốc điều hành của Hiệp hội Văn hóa Khu phố Châu Á (Asian District Cultural Association), cho biết.
Ông Le mô tả thiệt hại này là một bước lùi đáng kể đối với cộng đồng.
"Đây là một đòn giáng mạnh vào biểu tượng của niềm hy vọng đó," ông nói. "Chúng ta không thể đánh mất niềm hy vọng. Tuy nhiên, sự việc này thực sự khiến chúng tôi bị chững lại. Điều này thực sự đáng buồn."
Ông Le cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của đài tưởng niệm đối với cộng đồng.
"Nó đã phát triển vượt xa phạm vi cộng đồng người Việt. Họ là nền tảng tạo nên Khu phố Châu Á và là những người khởi xướng nên nơi này. Nhưng thực sự, vào thời điểm hiện tại, Khu phố Châu Á đại diện cho toàn bộ cộng đồng đa dạng nơi đây, cho tất cả những người thuộc các sắc tộc và nguồn gốc khác nhau đang sinh sống tại đây," ông chia sẻ.
Các nhân viên điều tra hỏa hoạn vẫn đang nỗ lực xác định nguyên nhân vụ cháy và xem xét các đoạn phim từ camera giám sát để tìm câu trả lời.
Ông Thuận Nguyễn, Chủ tịch Cộng đồng Di sản Người Mỹ gốc Việt tại Oklahoma, bày tỏ nỗi buồn trước những thiệt hại đã xảy ra.
"Thật rất đáng buồn vì chúng tôi thực hiện dự án này xuất phát từ lòng tôn kính. Chúng tôi làm dự án này để gìn giữ một phần lịch sử cho cộng đồng của mình cũng như cho cộng đồng Oklahoma City nói chung. Vì vậy, thật đau lòng khi chứng kiến cảnh tượng này," ông Nguyễn nói.
Các nhà lãnh đạo cộng đồng cho biết người dân đã bắt đầu hỏi thăm cách thức để hỗ trợ. Hiện họ đang đánh giá xem những phần nào có thể cứu vãn được và liệu đài tưởng niệm có thể được phục dựng hay xây mới lại hay không.
"Chúng tôi không ngại bắt đầu lại từ đầu. Chúng tôi không ngại bắt tay vào bất cứ việc gì. Chúng tôi sẽ kiên cường vượt qua, và chúng tôi sẽ trông cậy vào sự chung tay giúp sức của cộng đồng để cùng nhau tái thiết và định hình lại dự án này," ông Nguyễn khẳng định.
.
Để hiểu được tính biểu tượng của đài tưởng niệm thuyền nhân này, nơi đây Việt Báo dịch sơ lược một bản tin PBS ngày 30/4/2025 về tượng đai: "Con thuyền tự do" tại Oklahoma tôn vinh những người tị nạn Việt Nam đã xây dựng cuộc sống mới trên đất Mỹ như thế nào.
OKLAHOMA CITY — Một chiếc thuyền dài 30 feet (khoảng 9 mét) lơ lửng giữa không trung tại Công viên Military Park khi hai chiếc xe thi công từ từ hạ nó xuống vị trí cố định. Những người qua đường dừng lại để quan sát quá trình này.
Một người phụ nữ đang đi bộ đã hỏi một người khác về chiếc thuyền; thân thuyền cong vút như hình trăng khuyết và được vẽ nhiều biểu tượng: cá chép đang bơi, chim sếu đang sải cánh bay và một ngư dân đơn độc đang thả câu.
Cả hai đều không biết tại sao một tác phẩm điêu khắc hình thuyền lại được lắp đặt tại một tiểu bang nằm sâu trong đất liền, không giáp biển.
"Hãy cùng tìm hiểu xem sao," một người nói.
Tác phẩm nghệ thuật mới nằm ngay trung tâm Khu phố Châu Á (Asian District) của thành phố Oklahoma này đánh dấu kỷ niệm 50 năm sự kiện Sài Gòn thất thủ trước lực lượng Bắc Việt, chính thức chấm dứt Chiến tranh Việt Nam. Chiếc thuyền, được đặt tại "trái tim của cộng đồng người Việt" trong thành phố, là biểu tượng tưởng nhớ hành trình vượt biên của hàng trăm nghìn người sau chiến tranh.
Những chiếc ghế ngồi được thiết kế ngay giữa lòng thuyền, bên dưới một mái che nhỏ, mời gọi người qua đường dừng chân, nghỉ ngơi và lắng nghe.
.
Đối với nghệ sĩ Denise Duong, dự án mà cô thực hiện cùng Gabriel Friedman – bạn đời và cũng là cha của hai cô con gái của họ – mang ý nghĩa cá nhân sâu sắc. Gia đình cô cũng từng vượt biên bằng thuyền để xây dựng cuộc sống mới tại vùng trung tâm nước Mỹ.
Thân thuyền được trang trí bằng các biểu tượng lấy cảm hứng từ văn hóa dân gian Việt Nam. Hoa sen tượng trưng cho sự may mắn, trong khi rùa tượng trưng cho sự trường thọ. Ở mũi thuyền là hình ảnh chim sếu dẫn lối chỉ đường. Khi lựa chọn các biểu tượng để vẽ lên thuyền, cô chủ động tránh những hình ảnh quá trần trụi hoặc mô tả lại những nỗi kinh hoàng mà nhiều người đã phải trải qua.
"Đó là khoảng thời gian vô cùng ảm đạm và đáng sợ đối với họ," Duong chia sẻ về gia đình mình và hành trình họ đã đi qua. "Nhưng họ biết rằng nếu vượt qua được giai đoạn này, họ sẽ có được sự thịnh vượng, một cuộc sống tốt đẹp và tràn ngập tình yêu thương mà họ hằng mong muốn cho gia đình mình."
Friedman, người đã cùng Duong thực hiện tác phẩm nghệ thuật này trong suốt hai năm qua, cho biết chiếc thuyền chính là "con thuyền tự do" bởi đối với nhiều người tị nạn, đó là lối thoát duy nhất. Khu phố châu Á (Asian District) tại Oklahoma City được hình thành nhờ những người tị nạn đến định cư tại đây với sự hỗ trợ từ các tổ chức từ thiện. Khu vực này nổi tiếng với nhiều nhà hàng, tiệm bánh và các cơ sở kinh doanh khác, trong đó phần lớn do người Mỹ gốc Á làm chủ hoặc điều hành.
Theo Phòng Thương mại Oklahoma City, mỗi năm có hơn 13 triệu lượt người ghé thăm Khu phố châu Á, trong đó hơn 4 triệu là khách đến lần đầu.
.
Ông Thuận Nguyễn, Chủ tịch Cộng đồng Di sản Người Mỹ gốc Việt tại Oklahoma, mới 4 tuổi khi cùng mẹ rời Việt Nam trên một chiếc thuyền.
Ông Nguyễn kể lại rằng mình buộc phải để cha, anh và chị em lại phía sau trong hành trình cùng mẹ đi đến Indonesia trước khi nhận được sự bảo lãnh để sang Mỹ và cuối cùng định cư tại thành phố Oklahoma.
Để tôn vinh hành trình đó cũng như cộng đồng người Mỹ gốc Việt đã được xây dựng tại thành phố Oklahoma, ông Nguyễn cho biết tổ chức của ông đã quyết định đặt tên cho tác phẩm nghệ thuật sắp đặt mới này là "Chúng tôi đã đến nơi" (We Have Arrived).
"Sau sự kiện Sài Gòn sụp đổ, hàng triệu người đã rời khỏi Việt Nam," ông Nguyễn nói. "Tôi là một phần của lịch sử đó. Những người đến được đây chính là những người tiên phong. Chúng tôi đã thực hiện hành trình ấy mà không biết liệu mình có còn nhìn thấy ngày mai hay không."
Cứ mỗi tháng Tư về, ông Nguyễn lại nhớ đến những gian nan mà gia đình đã trải qua để đến được nước Mỹ. Mỗi khi dạo bước quanh Khu phố Châu Á (Asian District) và nhìn thấy các cơ sở kinh doanh của người dân địa phương, lòng ông lại tràn ngập niềm tự hào.
Ông mong muốn niềm tự hào đó trở thành một phần trong câu chuyện được kể lại thông qua tác phẩm nghệ thuật hình chiếc thuyền cùng những chiếc ghế dài bao quanh.
"Chúng tôi không muốn mãi đắm chìm trong những tổn thương, nỗi buồn và niềm đau xót," ông Nguyễn chia sẻ. "Chúng tôi muốn hướng về phía trước, và cách chúng tôi thực hiện điều đó là thông qua biểu tượng chiếc thuyền này" – một biểu tượng mang theo sự kiên cường, niềm hy vọng, tình yêu thương, lòng trắc ẩn và sự tha thứ, ông nói thêm.
.
Đối với Linh Mục Viet Nguyen, chiếc thuyền trông thật quen thuộc.
Khi còn là một thiếu niên ở Việt Nam, LM Nguyen từng làm việc trên một chiếc thuyền đánh cá. Thiết kế của bức tượng này được lấy cảm hứng từ bức ảnh chụp chính chiếc thuyền đó mà ông từng lưu giữ.
LM Nguyen nhớ lại cảnh bom đạn và những thi thể nằm la liệt trên đường phố sau khi chế độ cộng sản nắm quyền kiểm soát đất nước vào năm 1975. Ông cùng 26 thành viên trong gia đình đã quyết định vượt biển bằng thuyền—một chiếc thuyền vốn chỉ có sức chứa 10 người.
"Ai cũng muốn tìm đường thoát thân," ông nói. "Chiếc thuyền nhỏ bé ấy là hy vọng duy nhất của chúng tôi."
Họ lênh đênh trên biển mà không có đích đến cụ thể, chỉ biết cầu nguyện rằng sẽ có một con tàu chở hàng đi ngang qua và cứu giúp họ trước khi họ kiệt sức vì đói khát hoặc bị sóng dữ nhấn chìm.
Sau năm ngày trôi dạt, một con tàu chở hàng của Panama đang trên đường đến Singapore đã xuất hiện. Vợ của thuyền trưởng nhìn thấy một đứa trẻ sơ sinh trên chiếc thuyền đánh cá—chính là đứa cháu nhỏ của LM Nguyen—và đã nài nỉ chồng quay tàu lại cứu giúp. Gia đình LM Nguyen đã được cứu khỏi biển khơi, nhưng sau đó phải trải qua nhiều năm không nhà cửa, sống trong các trại tị nạn tại Malaysia và Indonesia.
Đến năm 1980, LM Nguyen đã đặt chân đến Mỹ. Ngày nay, ngài là Linh mục quản nhiệm của Giáo xứ Công giáo Việt Nam Thánh Anrê Dũng Lạc tại Oklahoma City, dẫn dắt một cộng đoàn gồm hàng trăm giáo dân.
LM Nguyen chia sẻ rằng ngài hy vọng mình đang thực hiện được những lời nguyện cầu mà ngài từng thầm nguyện khi còn lênh đênh trên chiếc thuyền năm xưa.
"Tôi cảm thấy mình thật may mắn và được ban phước," ngài nói. "Trong mỗi thánh lễ, tôi đều cầu nguyện cho người dân Panama... Tôi cầu nguyện cho tất cả những ai đã giúp đỡ chúng tôi trên hành trình ấy."
.
Lễ kỷ niệm 50 năm này diễn ra trong bối cảnh nước Mỹ đang định hình lại quan điểm về vấn đề nhập cư và người tị nạn. Chính quyền Trump được cho là đã chỉ đạo các nhà ngoại giao Mỹ tại Việt Nam không tham dự các buổi lễ kỷ niệm 50 năm ngày Sài Gòn sụp đổ diễn ra trong tuần này.
Dẫn lời bốn quan chức Mỹ giấu tên, tờ The New York Times đưa tin rằng các nhà ngoại giao cấp cao, bao gồm Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Marc Knapper, đã được yêu cầu tránh tham gia bất kỳ sự kiện nào liên quan đến lễ kỷ niệm ngày 30 tháng 4.
Chính quyền Trump cũng đã tạm dừng xét một số hồ sơ xin thẻ xanh nhằm siết chặt quy trình sàng lọc người nhập cư, bao gồm cả những người tị nạn từng buộc phải rời bỏ quê hương. Ông Bill Frelick, Giám đốc Ủy Ban về Quyền của Người tị nạn và Người di cư thuộc tổ chức Human Rights Watch, đã viết rằng các chính sách bài trừ người nhập cư của ông Trump là dấu hiệu cho thấy Hoa Kỳ đang đóng lại cánh cửa hợp tác lâu nay với các tổ chức tôn giáo – những đơn vị vốn chung tay "chào đón người mới đến và làm phong phú thêm cho đất nước".
"Điều gì sẽ xảy ra khi thiếu vắng các lộ trình an toàn, trật tự và hợp pháp?" – ông Frelick viết như vậy chỉ vài ngày sau khi ông Trump ban hành hàng loạt sắc lệnh hành pháp, trong đó tuyên bố rằng đang có một cuộc "xâm nhập" diễn ra tại biên giới phía nam Hoa Kỳ. "Nếu những sắc lệnh này vẫn được duy trì, thế giới chắc chắn sẽ trở thành một nơi nguy hiểm hơn và kém nhân văn hơn đối với tất cả mọi người."
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình